Architekci i nie-architekci oceniają architekturę

Introduction

Architects and persons who are not connected with

professional designing differ substantially in their assess-

ments of the esthetical value of architectural structures,

which fact has been known at least since the 1960

[1]–[8].

These differences can be observed quite visibly in the light

of scientiﬁ c studies supported by experiments and sta tistics,

but not only. We know that professionals (archi tects, town

planners) engage in discussions with non-professionals

about aesthetics and a broadly understood value of struc-

tures or spaces created by them. These debates are held in

the mass media or within the framework of social consul-

tations. During these discussions designers frequen tly ﬁ nd

out that non-professionals sometimes have no idea or sim-

ply “do not feel” intentions and messages of professionals.

At the same time, professional designers of space do not al-

ways accept postulates or needs of non-professionals. The

occurrence of such tensions between the two groups is per-

haps inevitable, although at times it can be even desirable

as it may lead to the emergence of a new quality. It seems

nonetheless important that both groups ought to attempt to

understand the character of differences existing between

them. It is possible that due to mutual understanding the

aforementioned discussions shall be carried out with more

ease and will also turn out to be more constructive.

This article constitutes a presentation of selected stu-

dies on the assessment of architectural structures by per-

sons professionally connected with designing and by non-

professionals. It also comprises a piece of research that

consisted in presenting a visualisation of the archi tectural

structure and asking for its assessment carried out in two

groups, i.e. (1) students and employees of the faculty of

2013

4(36)

DOI: 10.5277/arc130406

Michał Dębek*

Architekci i nie-architekci oceniają architekturę

Architects and non-architects assess architecture

Wprowadzenie

Przynajmniej od lat 60. XX w. wiadomo, że architek-

ci i osoby niezwiązane z profesjonalnym projektowaniem

różnią się, nierzadko zasadniczo, w ocenie wartości este-

tycznej obiektów [1]–[8]. Różnice te widać, często wyraź-

nie, nie tylko w świetle naukowych opracowań, popartych

eksperymentami i statystyką. Profesjonaliści (architekci,

urbaniści) prowadzą przecież z laikami dyskusje na temat

estetyki i szeroko rozumianej wartości kreowanych przez

siebie obiektów czy przestrzeni. Debaty te odbywają się

m.in. na łamach mediów lub w ramach konsultacji spo-

łecznych. W trakcie tych dyskusji projektanci wielokrot-

nie przekonują się, że laicy nie zawsze widzą, rozumieją

lub „czują” zamysły i przekazy profesjonalistów. Jedno-

cześnie, zawodowi projektanci przestrzeni nie zawsze ak-

ceptują postulaty czy potrzeby laików. Występowanie tego

rodzaju napięć między obiema grupami jest, być może,

nie uniknione, a niekiedy nawet pożądane – wszak może

z nich wyniknąć nowa jakość. Niemniej wydaje się ważne,

by obie grupy starały się zrozumieć naturę dzielących je

różnic. Być może dzięki wzajemnemu zrozumieniu wspo-

mniane wyżej dyskusje staną się zarówno łatwiejsze, jak

i bardziej konstruktywne.

W poniższym artykule przedstawiono przegląd wyb ra -

nych badań dotyczących oceny obiektów architekto nicz-

nych przez osoby związane z projektowaniem za wo do wo

oraz laików. Omówiono też badanie polegają ce na prezen -

tacji wizualizacji obiektu architektonicznego i prośbie o je-

* Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej/Faculty of

Architecture, Wrocław University of Technology.

68 Michał Dębek

architecture and (2) students and persons by no means

connected with designing. The results of qualitative ex-

ploration of associations connected with certain areas of

experiencing architecture were also presented.

What are architects and non-architects

guided by when assessing architecture?

According to Llinares et al. [7] it can be assumed that

pro fessionals when assessing architectural structures refer

to, inter alia, the quality of design, form, a building’s

style and its historical signiﬁ cance; on the other hand,

non-professionals

make their assessments mainly on the

basis of the type of a given structure. The aforementioned

authors [7] emphasise the fact that architects tend to as-

sess on the basis of abstraction and notions, whereas non-

architects are rather guided by emotions in their assess-

ments. Moreover, architects prefer structures classiﬁ ed as

the “high style”

, while non-architects go for the “popular

style”

. For non-architects popular mass architecture ap-

pearsas coherent, pleasant and clean [7] and that is why

it is preferred, although the research results in this regard

are not completely unambiguous [4].

According to some research results [4], architects and

non-professionals when adopting an emotional attitude

towards the architectural structure take into account its

totally different features. Erdogan et al. [3] proved recent-

ly that architects’ assessments are more connected with

abstract, complex and subjectively constructed features

of architectural objects/structures such as “impression”,

“meaning” or “style”, while the assessment of non-archi-

tects is more connected with physical, objective features

of a structure such as “relation of form to function”, “de-

tails”, “materials” or “context”.

It is sometimes the case that the criteria which profes-

sionals (architects, urban planners, planners) perceive as

signiﬁ cant in the assessment of a given structure, in real-

ity for non-professionals the same criteria turn out to be

of little importance [5], [9] or features of a structure (e.g.

a form, function, historical and urban value) are mentally

processed by architects in a different way than by other

people. For instance, in one of Gifford’s et al. research

[5] architects and non-architects absolutely agreed that

a building “full of meaning” is a building “aesthetically

Llinares et al. [7] quote research by Linda Groat carried out in

1982, where opinions of architects and economists were compared.

High style – this style can be defined in many ways. According

to Stamps and Nasar [9], houses which belong to the “high (or elitist)

style” are most often shown in magazines for architects contrary to

houses which belong to the “popular style” and are more frequently

presented in popular magazines. This style also includes structures

defined as “strange” or free post-modernistic as well as those in which

more concrete is used than in popular structures, more frequently flat

roofs are employed, there are more frameless windows, more vertical

proportions, asymmetric entrances, and generally more quantity of

whiteness. In the end, these objects are untypical in that they can be

encountered less frequently than the popular ones.

Popular style – the reverse of the high or elitist style (connected

with high culture) addressed to the mass recipient, standard, massively

practised, frequently found.

go ocenę w dwóch grupach: (1) studentów i pracowni ków

wydziału architektury oraz (2) studentów i osób nie zwią-

zanych w żaden sposób z projektowaniem. Przed sta wiono

także wyniki jakościowej eksploracji skoja rzeń związa-

nych z niektórymi obszarami doświadczania architektury.

Czym kierują się architekci i nie-architekci,

oceniając architekturę?

Llinares i in. [7] przedstawili badania, z których wyni-

ka między innymi, że profesjonaliści w ocenie obiektów

architektonicznych kierują się: jakością designu, formą,

stylem budowli oraz jej znaczeniem historycznym; z kolei

laicy

dokonują oceny głównie na podstawie typu obiek-

tu. Cytowani wyżej autorzy [7] przypominają też, że ar-

chitekci oceniają raczej na podstawie abstrakcji i pojęć,

natomiast nie-architekci częściej kierują się w ocenach

emocjami. Ponadto, architekci preferują obiekty klasyﬁ -

ko wane jako „styl elitarny”

, natomiast nie-architekci wo-

lą „styl popularny”

. Dla nie-architektów popularna, ma-

sowa architektura jawi się jako spójna, przyjemna i czysta

[7] i między innymi dlatego jest preferowana, choć wyniki

badań w tym obszarze nie są zupełnie jedno znaczne [4].

Znane są wyniki badań [4] wskazujące, że architek-

ci i laicy, ustosunkowując się emocjonalnie do obiektu

archi tektonicznego, biorą pod uwagę zupełnie inne jego

cechy. Erdogan i in. [3] dowiedli niedawno, że ocena

archi tektów jest związana bardziej z abstrakcyjnymi, zło-

żo nymi, subiektywnie konstruowanymi cechami obiek-

tów, takimi jak „wrażenie”, „znaczenie” czy „styl”, a ocena

nie-architektów jest związana bardziej z ﬁ zyczny mi,

obiek tywnymi cechami obiektu, takimi jak „relacja for my

do funkcji”, „detale”, „materiały” czy „kontekst”.

Bywa tak, że kryteria, które profesjonaliści (architekci,

urbaniści, planiści) uważają za istotne w ocenie este tycz-

nej określonego obiektu, w rzeczywistości, dla nie-profe-

sjonalistów okazują się mało istotne [5], [9] albo cechy

obiektu (np. forma, funkcja, wartość historyczna, ur -

banistyczna) są inaczej mentalnie przetwarzane przez

ar chi tek tów niż przez innych ludzi. Na przykład, w jed-

nym z badań Gifforda i in. [5] architekci i nie-architekci

byli bardzo zgodni, że budynek „pe

łen znaczenia” (oryg.

meaningful) to bu dynek „dobry estetycz nie” (oryg. aes-

Llinares i in. [7] przywołują badania Lindy Groat z 1982 r., gdzie

porównywano opinie architektów i ekonomistów.

Oryg. high style – styl ten może być definiowany na wiele spo-

sobów. Jak piszą Stamps i Nasar [9], domy należące do „stylu elitarne-

go” są częściej pokazywane w czasopismach przeznaczonych dla

architektów, w przeciwieństwie do domów należących do „stylu popu-

larnego”, pokazywanych częściej w czasopismach popularnych. Do

stylu tego zaliczane są również obiekty „dziwne” lub dowolne postmo -

dernistyczne oraz takie, w których wykorzystuje się więcej betonu niż

w obiektach popularnych, częściej płaskie dachy, więcej bezramowych

okien, bardziej wertykalne proporcje, asymetryczne wejścia, większą

ilość bieli. W końcu są to obiekty nietypowe, w rozumieniu ich rzad-

szego niż obiektów popularnych występowania.

Oryg. popular style – odwrotność stylu elitarnego (związanego

z kulturą wysoką), adresowany do odbiorcy masowego, standardowy,

masowo praktykowany, często spotykany.

Architekci i nie-architekci oceniają architekturę /Architects and non-architects assess architecture 69

good”. However, assessing the “meaning”

of a structure

each group took into account its other physical features,

which as a consequence led to almost a complete discre-

pancy in the assessment which of the presented structures

is “meaningful” (and therefore, discrepancies in the ﬁ nal

aesthetic judgements as to the particular structures).

According to Erdogan et al. [2], tastes connected with

products of culture (and therefore e.g. with architecture)

are shaped to a large extent by structures and contents

of knowledge constituted in the observer’s mind. These

structures and contents condition perception – they act as

a speciﬁ c “ﬁ lter” through which a sensual impression ﬂ ows

(e.g. visual) before the observer’s mind ﬁ nally builds an

observation, therefore, inter alia, the observer shall under -

stand the structure in a deﬁ nite way and can assess it. To-

day, it is clear that in connection with the particular system

of architects’ education, most probably their structures of

knowledge – no matter how divided in this speciﬁ c group

– statistically differ from structures existing in non-archi-

tects’ minds [2]

. According to Wilson [10], architects are

intensively taught, or educated “what they should like”

Brown and Gifford on the basis of their own research [11]

ascertain that architects wrongly predict negative or posi-

tive public reactions to speciﬁ ed architectural structures

assuming that in the assessment of architecture the gen-

eral public is guided by similar criteria and perceives fea-

tures such as “complexity”, “friendliness”, “uniqueness”,

“cleanness” or “signiﬁ cance” of a given structure in a si -

milar way. In other words, it turns out that architects

have problems with perceiving architecture with non-ar-

chitects’ eyes and measure structures by means of their

“own measure”. Moreover, they assume (perhaps not quite

consciously) that others perceive architecture in the same

way as they do [11]. In the subject literature [12] there

appear even radical statements indicating that architects

not only prefer structures or their features other than non-

architects but they even have problems with understand-

ing what the public likes (including investors and clients).

Summing up, in the light of the research on perceiving

architecture by architects and non-architects which has

been carried out so far, it can be inferred that for architects

completely different features of buildings constitute the

base of their positive assessment than for non-architects

and that there is no signiﬁ cant coherence of aesthetical

assessments between these two groups.

For architects a significant physical feature-hint that caused

a given object to be named by them as “meaningful” was how much

metal surfaces it contained (the more metal, the more significant a struc-

ture is). For non-architects structure significance factors are the follow-

ing: existence of roundness, arcs, ornaments and landscape formation

(being picturesque) – all the features were connected with the structure

significance in a positive way.

It also refers to students of spatial planning and urban planners [2

What is interesting, Margaret Wilson [10] on the basis of her own

research claimed that even in a group of persons graduating from archi-

tectural studies some differences in tastes were observed depending on

the particular university they graduated from. Hence it is quite probable

that tastes of future architects are influenced to a large extent by tastes

of the particularly determined academic environment from which they

come from.

the tically good ). Jednak oceniając „znaczenie”

obiektu,

każda z grup brała pod uwagę inne jego cechy ﬁ zycz ne,

co w konsekwencji doprowadziło do niemal zu peł nej nie-

zgodności w ocenie, który z prezentowanych obiektów

jest „pełen znaczenia” (a zatem również nie zgodności

w ostatecznych sądach estetycznych na temat konkret-

nych obiektów).

Jak piszą Erdogan i in. [2], gusta związane z wytwo-

rami kultury (a zatem np. architekturą) są kształtowane

w znacznym stopniu przez ukonstytuowane w umyśle ob-

serwatora określone struktury i treści wiedzy. Te struktu-

ry i treści warunkują spostrzeganie – działają jak swoisty

„ﬁ ltr”, przez który przepływa wrażenie zmysłowe (np.

wzrokowe), zanim umysł obserwatora ostatecznie zbudu-

je spostrzeżenie, a więc m.in. zrozumie obiekt w określo-

ny sposób i go oceni. Dziś jest jasne, że w związku ze

szczególnym systemem edukacji architektów ich struktu-

ry wiedzy, jakkolwiek podzielane w tej specyﬁ cznej gru-

pie, najprawdopodobniej statystycznie różnią się od struk-

tur istniejących w umysłach nie-architektów [2]

. Jak

twierdzi Wilson [10], architekci są intensywnie „uczeni,

co ma im się podobać”

Brown i Gifford na podstawie wyników własnych ba-

dań [11] skonstatowali, że architekci błędnie przewidują

negatywne lub pozytywne reakcje publiczności na okreś-

lone obiekty architektoniczne, zakładając, że w ocenie

architektury szeroka publiczność kieruje się podobnymi

kryteriami jak oni sami i spostrzega podobnie cechy, takie

jak „złożoność”, „przyjazność”, „unikatowość”, „czys tość”

czy „znaczenie” obiektu. Innymi słowy – okazało się, że

architekci mają kłopot z widzeniem architektury oczyma

nie-architektów, mierzą obiekty „swoją miarą”. Zakładają

przy tym (być może nie do końca świadomie), że inni wi-

dzą architekturę tak samo jak oni sami [11]. W literatu rze

przedmiotu [12] pojawiają się nawet stwierdzenia rady-

kalne, wskazujące, że architekci nie tylko preferują inne

niż nie-architekci obiekty czy ich cechy, ale mają kłopoty

ze zrozumieniem, co podoba się publiczności (w tym: in-

westorom, klientom).

Podsumowując, podejmowane do tej pory badania

do ty czące spostrzegania architektury przez architektów

i nie-architektów wskazują, że zupełnie inne cechy bu-

dynków są bazą pozytywnej oceny dla architektów, a in-

ne dla nie-architektów, oraz że nie ma znaczącej spójności

ocen estetycznych między tymi dwiema grupami.

Dla architektów istotną fizyczną cechą-wskazówką powodującą,

że obiekt był przez nich określany jako „pełen znaczenia”, była duża

ilość powierzchni metalowych (im więcej metalu, tym bardziej znaczący

obiekt). Dla nie-architektów wskazówkami znaczenia obiektu były:

występowanie krągłości, łuków, ornamentów oraz kształtowanie krajo-

brazu (malowniczość) – wszystkie cechy miały pozytywny związek ze

znaczeniem obiektu.

Dotyczy to również studentów planowania przestrzennego

i planistów [2].

Co ciekawe, Margaret Wilson [10] na podstawie własnych badań

stwierdziła, że nawet w obrębie grupy ludzi kończących studia architek-

toniczne zaobserwowano różnice gustów, w zależności od tego, którą

konkretnie uczelnię kończą. Istnieje więc prawdopodobieństwo, że na

gust przyszłych architektów wpływają w znaczącym stopniu gusta

bardzo ściśle określonego grona akademickiego, w którym się obracają.

70 Michał Dębek

Architects and the quality of life

Architects shape an enormous part of the visual space

which surrounds “ordinary people” every day, i.e. non-ar-

chi tects. In a certain way they impose deﬁ nite aesthe tics

from which users in fact cannot escape regardless of the fact

whether they consider it attractive and pleasant or quite the

contrary. In a general sense, it is not possible to avoid move-

ment, namely sensual perception of settlements designed

in a speciﬁ c way, housing estates, various public buildings,

commercial buildings (such as shopping centres or ofﬁ ce

buildings), residential developments of various intensity and

ﬁ nally elements of street furniture. Therefore, architects are

people who are co-responsible for shaping the world of eve-

ryday visual experiences of modern man and consequently

in a certain sense they probably co-shape the world of hu-

man overall experiences as well. Results of the latest Gif-

ford’s et al. research [13] show that the assessment of the ap-

pearance of a building (residential) is one of the three most

important predictors of perceived satisfaction from the place

of living, which in turn constitutes a signiﬁ cant element of

the quality of life. However, as it was mentioned before, the

assessment of a building’s appearance by an architect does

not often have anything in common with the assessment of

the same building made by a non-professional.

An architect often strives for activating deﬁ nite asso-

ciations, feelings and assessments among future recipients

or users of a given structure. However, it usually happens

that its recipients do not have any training in the domain

of decoding meanings, art, designing or aesthetics. Taking

this into account, we ought to bear in mind that something

which seems to be beautiful, timeless, universal, and aes-

thetic to an architect, may be perceived by an ordinary

recipient as absolutely unattractive [4], [14], [15]. Of

course, many architects are aware of the potential exist-

ence of the aforementioned discrepancies in assessments.

Wiszniowski [16] rightly suggests that the assessment of

the designed environment and discussion about it should

be held not only in a group of professionals, scientists or

journalists dealing with architecture but should also be

shared by users of this environment.

Verification of the hypothesis about differences

in assessing architecture by architects and by non-architects

In the years 2007–2010 a research project was carried

out focused on the issue of relationships of people with

architecture, in particular on their attitudes towards archi-

tectural structures [17]–[19]. This study did not deal with

relations of a practised (or taught) profession with atti-

tudes towards deﬁ nite structures in spite of the fact that

the scheme of attitudes towards structures assumed a sig-

niﬁ cant inﬂ uence of the widely understood knowledge of

the world, experiences and other cultural conditions on

the assessment of a given structure.

Consequently, in 2012 subsequent research was carried

out aimed at checking whether in Poland people who

are professionally prepared to work as architects and

practising architects differ in assessing architecture

from the people who are not connected with design-

Architekci a jakość życia

Architekci kształtują ogromną część przestrzeni wi-

zual nej codziennie otaczającej „zwykłych ludzi”, nie-

-architektów; w pewien sposób narzucają określoną es-

tetykę, od której użytkownicy przestrzeni faktycznie nie

mogą uciec, bez względu na to, czy uważają ją za atrak-

cyjną i przyjemną, czy wręcz odwrotnie. W sensie ogól-

nym nie da się przecież uniknąć poruszania się, a zatem

zmysłowego odbierania zaprojektowanych w określony

sposób miejscowości, osiedli, rozmaitych obiektów uży-

teczności publicznej, obiektów komercyjnych (takich jak

galerie handlowe czy biurowce), zabudowy mieszkanio-

wej o różnej intensywności i w końcu elementów małej

architektury. Architekci są zatem ludźmi współodpowie-

dzialnymi za kształtowanie świata codziennych przeżyć

wizualnych współczesnego człowieka, a co za tym idzie,

w pewnym sensie prawdopodobnie także współkształtują

świat ludzkich doświadczeń w ogóle. Wyniki najnowszych

badań Gifforda i in. [13] wskazują, że ocena wyglą du bu-

dynku (mieszkalnego) jest jednym z trzech najważniej-

szych predyktorów spostrzeganej satysfakcji z miejs ca

zamieszkania; ta zaś jest istotnym elementem poczucia

jakości życia. Tymczasem, jak zaznaczono wcześniej,

oce na wyglądu obiektu przez architekta często nie ma nic

wspólnego z oceną tego samego obiektu przez laika.

Architekt często dąży do aktywacji określonych skoja-

rzeń, uczuć i ocen wśród przyszłych odbiorców czy użyt-

kowników obiektu. Zwykle jednak jego odbiorcy nie ma-

ją za sobą treningu w dziedzinie dekodowania znaczeń,

sztuki, projektowania czy estetyki. Mając to na uwadze,

trzeba pamiętać, że coś, co architektowi wydaje się pięk-

ne, ponadczasowe, uniwersalne, estetyczne, przeciętnemu

odbiorcy może się wydawać zupełnie nieatrakcyjne [4],

[14], [15]. Wielu architektów ma oczywiście świadomość

potencjalnego zaistnienia wspomnianych rozbieżności

ocen. Wiszniowski [16] słusznie postuluje, by ocena pro-

jektowanego środowiska i dyskusja o nim była prowadzo-

na nie tylko w gronie profesjonalistów, naukowców czy

dziennikarzy zajmujących się architekturą, ale była rów-

nież udziałem użytkowników takiego środowiska.

Weryfikacja hipotezy o różnicach w ocenie

architektury przez architektów i nie-architektów

W latach 2007–2010 zrealizowano projekt badawczy

skoncentrowany na zagadnieniu relacji ludzi z architek-

turą, w szczególności ich postaw wobec obiektów archi-

tektonicznych [17]–[19]. Nie badano wówczas związków

wykonywanej (lub uczonej) profesji z postawami wobec

określonych obiektów, mimo że schemat postaw wobec

obiektów przewidywał istotny wpływ szeroko rozumia-

nej wiedzy o świecie, doświadczeń oraz innych uwarun-

kowań kulturowych na ocenę obiektu.

W 2012 r. przeprowadzono zatem kolejne badanie, któ-

rego celem było sprawdzenie, czy w Polsce ludzie profe-

sjonalnie przygotowywani do zawodu architekta oraz

praktykujący architekci różnią się w ocenie architek-

tury od ludzi niezwiązanych w żaden sposób z projek-

towaniem. Biorąc pod uwagę omówione wcześniej do-

Architekci i nie-architekci oceniają architekturę /Architects and non-architects assess architecture 71

ing whatsoever. Taking into consideration the aforemen-

tioned discussed reports on this issue, it seems probable

to assume the hypothesis on different ways of perceiv-

ing the architectural environment by these two groups.

Additionally, according to this research scenario, the sub-

jects were given a possibility to express their opinions

freely on architecture in open questions. This part of the

research had an explorative character.

Research project and methods

Participants

The subjects constituted 40 students and faculty staff

of the Faculty of Architecture of Wrocław University of

Technology and 36 non-professionals. The group of 40 ar-

chitects (future and practising) included 26 women and 14

men aged from 21 to 60 (Mdn = 23). Further on this group

shall be marked as “architects”. Attitudes towards an ar-

chitectural structure declared in this group were compared

with attitudes of non-architects consisting of students of

the University of Wrocław and Higher School of Pedagogy

TWP in Wałbrzych. This group comprised 36 persons, in-

cluding 26 women and 10 men aged from 19 to 30 (Mdn =

21). This group shall be referred to as “non-architects”.

Assessed structure

The assessed structure (Fig. 1) was selected out of 12

models of architectural structures that were used in the

study on attitudes towards architectural objects carried out

in the years 2007–2010.

This model of building was given good assessments

in comparison with the remaining eleven structures (the

subjects rarely declared their negative emotions towards

this building which was associated with something posi-

tive) and it obtained high preference indexes as a possible

place of residence. Moreover, when compared with the re-

maining eleven buildings, it was characterised by average

(but stable) preference indexes as a potential work place,

commercial facility and a structure that could be situated

“somewhere in the town” where the subjects lived.

Procedure and tools

Each subject was shown a photograph of an architec-

tural structure and a Questionnaire of Attitudes Towards

Architectural Structures [6]–[8] along with a request to

express an opinion about some statements referring to this

structure such as When I look at the presented structure

I feel: ..., depressed, sad, angry respectively and I think

that the presented structure is: ..., interesting, nice, attrac-

tive. In each item the respondents were asked to tick their

opinions on a ﬁ ve-section Likert scale from deﬁ nitely no

to deﬁ nitely yes. On the basis of seven items one reliable

scale was established which referred to the emotional and

cognitive attitudes towards a given structure – UDO

Reliability of the scale was measured by Cronbach coefficient α = 0.89.

niesienia dotyczące tego zagadnienia, prawdopodobna

wydawała się hipoteza o różnym spostrzeganiu środo-

wiska architektonicznego przez te dwie grupy.

Dodatkowo, w omawianym poniżej scenariuszu bada-

nia, jego uczestnicy mieli możliwość swobodnej wypo-

wiedzi na temat architektury w pytaniach otwartych. Była

to część badania o charakterze eksploracyjnym.

Projekt badań i zastosowane metody

Uczestnicy

W badaniu uczestniczyło 40 studentów i pracowników

Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej oraz

36 osób niezajmujących się architekturą. W grupie 40 ar -

chitektów (przyszłych i praktykujących) znalazło się 26

ko biet i 14 mężczyzn, w wieku od 21 do 60 lat (Mdn = 23).

W dalszej części tekstu grupa ta oznaczana będzie jako

„architekci”. Postawy wobec obiektu architektonicznego

zadeklarowane w tej grupie były porównane z postawami

grupy nie-architektów, złożonej ze studentów Uniwersy-

tetu Wrocławskiego oraz Wyższej Szkoły Pedagogicznej

TWP w Wałbrzychu. Grupa ta składała się z 36 osób, 26

kobiet i 10 mężczyzn, w wieku od 19 do 30 lat (Mdn = 21).

W dalszej części tekstu grupa ta będzie oznaczana jako

„nie-architekci”.

Oceniany obiekt

Obiekt będący przedmiotem oceny (il. 1) został wybra-

ny spośród 12 modeli obiektów architektonicznych wyko-

rzystanych w badaniach postaw wobec obiektów architek-

tonicznych w latach 2007–2010.

Był to model budynku oceniany wysoko w porówna-

niu z pozostałymi 11 obiektami (oglądający go badani de-

klarowali wobec niego bardzo mało negatywnych emo-

cji i był on pozytywnie kojarzony) oraz uzyskał wysokie

wskaźniki preferencji jako ewentualne miejsce zamiesz-

kania. Co więcej, w porównaniu z pozostałymi 11 budyn-

kami charakteryzował się przeciętnymi (ale stabilnymi)

wskaźnikami preferencji jako potencjalne miejsce pra-

cy, obiekt handlowy i obiekt, który mógłby się znaleźć

„gdzieś w miejscowości” badanych.

Il. 1. Obiekt poddany ocenie architektów i nie-architektów

Fig. 1. Structure assessed by architects and non-architects

72 Michał Dębek

The questionnaire also included four additional ques-

tions to check to what extent the respondents would be

inclined to accept a particular building if it had a deﬁ -

nite function (my place of residence, my place of doing

the shopping, shopping centre, my work place) or if it

was supposed to be located in a deﬁ nite place (I would

like to have similarly looking buildings in my town). The

respondents could express their preferences using a ﬁ ve-

section scale from deﬁ nitely no to deﬁ nitely yes. These

questions referred to alternative preferences as to a struc-

ture (and putting it in a speciﬁ ed context).

Additionally, the questionnaire was extended as follows:

(1) a possibility to freely express an opinion on the presented

structure (open question), (2) two open questions requesting

us to indicate a favourite and the most disliked architectural

structure (optional and other than the one presented in the

photograph) and to describe associations connected with

this structure and (3) two open questions requesting us to

indicate the most beautiful and ugliest structure (optional

and other than the one presented in the photograph).

The whole trial lasted circa 20 minutes.

Results

Quantitative part

The ﬁ rst veriﬁ ed hypothesis was the following: at-

titudes towards an architectural structure differ de-

pending on whether the observer is an architect (now

or in the future) or non-architect (all other persons).

It turned out that in the case of architects a general

attitude towards a structure signiﬁ cantly differed from

the attitude towards the same structure declared by non-

architects. A strong effect of belonging to a group upon

UDO

was observed (Fig. 2).

Another stage of the analysis dealt with checking to what

extent the presented structure would be preferred by the sub-

jects in various hypothetical functions (place of residence,

work place, etc.). The hypothesis veriﬁ ed at this stage was

as follows: architects differ from non-architects in their

inclination to accept the presented structure regardless

of the function it could hypothetically perform.

In order to verify this hypothesis Mann-Whitney tests

were carried out where a grouping variable was the fact

of belonging to a group of architects or non-architects,

whereas tested variables – the respective hypothetical

func tions of a structure.

As it turned out, architects substantially differ from non-

architects in their inclination to accept the presented structure

in the case of each respective function that it could perform

Preferences of both groups are presented in Figures 3–6.

While analysing preferences of a structure in hypotheti-

cal functions, it is worth asking the question of whether

F(1, 75) = 34.4; p < 0.01; η

= 0.32.

Statistics for particular functions of a structure are the following:

structure as: (1) my place of residence U = 262.50, z = –4.97, p < 0.01,

r = –0.56; (2) my place of doing the shopping U = 363, z = –3.85, p < 0.01,

r = –0.44; (3) my work place U = 371, z = –3.77, p < 0.01, r = –0.43; (4)

a building somewhere in my town U = 255, z = –5.06, p < 0.01, r = –0.58.

Procedura i narzędzia

Każdy uczestnik otrzymywał zdjęcie obiektu architek-

tonicznego oraz Kwestionariusz Postaw Wobec Obiek-

tów Architektonicznych [6]–[8] z prośbą o ustosunkowa-

nie się do kilku stwierdzeń dotyczących obiektu, m.in.

Patrząc na zaprezentowany obiekt czuję się: ..., kolejno:

depre syjnie, smutny, zezłoszczony oraz Uważam, że pre-

zentowany obiekt jest: ..., interesujący, ładny, przyciąga-

jący. W każdej pozycji badany miał zaznaczyć swoje usto-

sunkowanie na pięcioprzedziałowej skali typu Likerta, od

zdecydowanie nie do zdecydowanie tak. Z siedmiu pozy-

cji utworzono jedną rzetelną skalę ustosunkowania emo-

cjonalno-poznawczego do obiektu – UDO

W kwestionariuszu znalazły się także cztery dodat kowe

pytania sprawdzające, na ile badani byliby skłonni zaak-

ceptować określony budynek, gdyby ten miał okreś loną

funkcję (moje miejsce zamieszkania, moje miejsce zaku-

pów, galeria handlowa, moje miejsce pracy) lub miał się

znaleźć w określonym miejscu (chciał(a)bym, aby w mo -

jej miejscowości były podobnie wyglądające budynki).

Również tu badani mogli wyrazić swoje preferencje na

pięcioprzedziałowej skali od zdecydowanie nie do zdecy-

dowanie tak. Były to pytania o alternatywne preferencje

obiektu (i osadzające go w określonym kontekście).

Dodatkowo kwestionariusz został rozszerzony o: (1)

możliwość swobodnego wyrażenia swojej opinii na temat

prezentowanego obiektu (pytanie otwarte), (2) dwa pyta-

nia otwarte z prośbą o wskazanie ulubionego i najbardziej

nielubianego obiektu architektonicznego (dowolnego, in-

nego niż prezentowany na zdjęciu) i opisanie skojarzeń

z nimi związanych oraz (3) dwa pytania otwarte z proś-

bą o wskazanie najpiękniejszego i najbrzydszego obiektu

(dowolnego, innego niż prezentowany na zdjęciu).

Całe badanie trwało około 20 minut.

Wyniki

Część ilościowa

Pierwsza weryﬁ kowana hipoteza brzmiała: postawy

wobec obiektu architektonicznego różnią się w zależ-

ności od tego, czy obserwator jest architektem (obec-

nym lub przyszłym) czy nie-architektem (wszystkie in-

ne osoby).

Okazało się, że ogólne ustosunkowanie do obiektu

przez architektów znacząco różni się od ustosunkowania

do tego samego obiektu deklarowanego przez nie-archi-

tek tów. Zaobserwowano silny wpływ przynależności do

grupy na UDO

(il. 2).

Kolejnym etapem analiz było sprawdzenie, na ile pre-

zentowany badanym obiekt byłby przez nich preferowany

w różnych hipotetycznych funkcjach (miejsce zamiesz-

kania, miejsce pracy itd.). Weryﬁ kowana na tym etapie

hipo teza brzmiała: architekci różnią się od nie-architek-

tów w skłonności do akceptacji prezentowanego obiek-

Rzetelność skali mierzona współczynnikiem Cronbacha α = 0,89

F(1, 75) = 34,4; p < 0,01; η

= 0,32.

Architekci i nie-architekci oceniają architekturę /Architects and non-architects assess architecture 73

there is a statistically signiﬁ cance difference in preferenc-

es towards a structure depending on its functions within

each group. In other words – are architects willing to

accept the presented structure, for example, as a work

place but not as a place of residence or it does not mat-

ter to them – regardless of the hypothetical function

the structure is unacceptable? And what are the corre-

sponding preferences of non-architects like?

Therefore, the veriﬁ ed hypothesis was as follows: pref-

erences towards a structure do not differ depending on

its imagined function within each group. For exam ple, ir-

respective of whether the structure is supposed to be a ﬂ at,

shop or work place, I would not accept it as an architect

anyway. It turned out that architects differen tiate their

preferences towards a structure depending on a func-

tion that this structure would perform

. They would

accept it in certain functions more than in other functions.

Analysing closer architects’ declarations we can observe

a particularly big difference in preferences towards a struc-

ture when it was considered to be a work place or a place

of residence

; a big difference was also noticed when the

structure was supposed to be a place of residence or a place

of doing the shopping

. In fact, architects were not willing

to accept this structure at all (in any function) but they de-

clared their negative attitudes less radically if the structure

was supposed to be a work place or a place of doing the

shopping than if it was to be their place of residence or if

(3) = 21.9, p < 0.01.

T = 41, r = –0.35.

T = 42, r = –0.33.

tu bez względu na funkcję, jaką hipotetycznie mógł-

by pełnić.

W celu weryﬁ kacji tej hipotezy wykonano testy Man-

na-Whitneya, gdzie zmienną grupującą była przynależ-

ność do grupy architektów lub nie-architektów, natomiast

zmiennymi testowanymi – kolejne hipotetyczne funkcje

obiektu.

Okazało się, że architekci znacznie różnią się od nie-

-ar chitektów w skłonności do akceptacji prezentowanego

obiek tu, w przypadku każdej kolejnej funkcji, jaką miał-

by on pełnić

. Preferencje obu grup przedstawiają ilustra-

cje 3–6.

Pozostając przy analizie preferencji obiektu w hipote-

tycznych funkcjach, warto zadać pytanie, czy istnieje sta-

tystycznie istotna różnica w preferencjach wobec obiek-

tu w zależności od jego funkcji w obrębie każdej z grup.

Innymi słowy – Czy architekci są skłonni zaakcepto-

wać prezentowany obiekt np. jako miejsce pracy, ale

już nie jako miejsce zamieszkania, czy raczej jest im

wszystko jedno – bez względu na hipotetyczną funk-

cję obiekt jest nieakceptowalny? A jak wyglądają ana-

logiczne preferencje nie-architektów?

Weryﬁ kowana hipoteza brzmiała zatem następująco:

preferencje wobec obiektu nie różnią się w zależności

od jego wyobrażonej funkcji w obrębie każdej z grup.

Czyli, na przykład: niezależnie od tego, czy obiekt miałby

być mieszkaniem, sklepem czy miejscem pracy jako archi-

tekt i tak bym go nie zaakceptował. Okazało się, że ar-

chitekci różnicuj

ą swoje preferencje wobec obiektu

w zależności od funkcji, jaką miałby ten obiekt peł-

nić

. W niektórych funkcjach akceptowaliby go bardziej,

a w innych mniej.

Przyglądając się bliżej deklaracjom architektów, moż-

na zauważyć, że szczególnie duża różnica w preferencjach

wobec obiektu pojawiła się wówczas, gdy miałby on być

miejscem pracy albo miejscem zamieszkania

; duża róż-

nica pojawiła się też, gdy obiekt miałby być miejscem za-

mieszkania albo miejscem zakupów

. Co prawda archi-

tekci w ogóle nie byliby chętni zaakceptować tego obiektu

(w jakiejkolwiek funkcji), ale deklarowali mniej radykal-

nie negatywne nastawienie, gdyby obiekt miał być miej-

scem pracy albo miejscem zakupów, niż gdyby miał być

ich miejscem zamieszkania lub gdyby mieli oglądać te-

go typu obiekty w ich miejscowości. Te dwa ostatnie sce-

nariusze były przez architektów zdecydowanie odrzucane.

Z kolei dla nie-architektów funkcja prezentowanego

obiektu nie wydawała się mieć kluczowego znaczenia –

we wszystkich hipotetycznych funkcjach obiekt był przez

nich preferowany statystycznie tak samo

Statystyki dla poszczególnych funkcji obiektu przedstawiają się

następująco: obiekt jako: (1) moje miejsce zamieszkania U = 262,50,

z = –4,97, p < 0,01, r = –0,56; (2) moje miejsce zakupów U = 363,

z = –3,85, p < 0,01, r = –0,44; (3) moje miejsce pracy U = 371,

z = –3,77, p < 0,01, r = –0,43; (4) budynek w moim mieście U = 255,

z = –5,06, p < 0,01, r = –0,58.

(3) = 21,9, p < 0,01.

T = 41, r = –0,35.

T = 42, r = –0,33.

(3) = 2,8, n.s.

Il. 2. Ogólne ustosunkowanie do obiektu

deklarowane przez architektów i nie-architektów.

Im wyższy wynik, tym bardziej pozytywna opinia o obiekcie i mniej

negatywnych emocji. Skala od 7 do 35 punktów, gdzie 7 oznacza

bar dzo duże natężenie negatywnych emocji oraz brak pozytywnych

opinii o obiekcie, a 35 oznacza znikome natężenie negatywnych

emocji oraz zdecydowanie pozytywne opinie.

Fig. 2. General attitude towards a structure

declared by architects and non-architects.

The higher the result, the more positive opinion about the structure

and the fewer negative emotions. The scale from 7 to 35 points, where

7 stands for a very high intensity of negative emotions and lack

of positive opinions about the structure, while 35 means a minimum

intensity of negative emotions and definitely positive opinions

architekci

architects

Ogólne ustosunkowanie do obiektu

General attitude towards a structure

nie-architekci

non-architects

74 Michał Dębek

they were to see this type of structures in their town. These

two latter scenarios are deﬁ nitely rejected by architects.

On the other hand, for non-architects the function of

the presented structure did not seem to have a key sig-

niﬁ cance – in all hypothetical functions the structure was

statistically preferred by them in the same way

Qualitative part – architects and non-architects

talk about emotions and associations

connected with architecture

In the ﬁ rst part of the qualitative research the subjects

were instructed as follows: Specify three emotions (feel-

ings, moods) which best describe your state of feelings

when you look at the structure presented in the photo-

graph. The analysis of the qualitative data in this part of

(3) = 2.8, n.s.

Część jakościowa – architekci i nie-architekci

mówią o emocjach i skojarzeniach

związanych z architekturą

W pierwszej części badania jakościowego jego uczest-

nicy otrzyma li następujące polecenie: Wymień trzy emo-

cje (uczucia, nas tro je), które najlepiej opisują Twój stan,

kiedy oglądasz obiekt zaprezentowany na zdjęciu. Analiza

danych jakoś cio wych pochodzących z tej części wskazu-

je, że architekci, omawiając prezentowany obiekt, używa-

ją znacznie więcej okreś leń negatywnych (74% wszyst-

kich ich wypowiedzi) niż pozytywnych lub neutralnych

(odpowiednio 18% i 9%) (il. 7).

Taki wynik nie zaskakuje, jeśli wziąć pod uwagę, że

prezentowany obiekt architektom po prostu się nie podo-

bał i budził w nich sporo negatywnych emocji (na skali

usto sun kowania do obiektu w ilościowej części kwestio-

nariusza). Zasadniczymi odczuciami i nastrojami budzo-

nymi przez obiekt u architektów były (według ich wła-

Il. 3. Skłonność do akceptacji prezentowanego obiektu

w funkcji miejsca zamieszkania

Fig. 3. Inclination to accept the presented structure

in the function of a place of residence

Il. 5. Skłonność do akceptacji prezentowanego obiektu

w funkcji miejsca pracy

Fig. 5. Inclination to accept the presented structure

in the function of a work place

Il. 4. Skłonność do akceptacji prezentowanego obiektu

w funkcji miejsca zakupów

Fig. 4. Inclination to accept the presented structure

in the function of a place of doing the shopping

Il. 6. Skłonność do akceptacji prezentowanego obiektu

jako budynku „gdzieś w mieście”

Fig. 6. Inclination to accept the presented structure

as a building “somewhere in town”

architekci

architects

architekci

architects

architekci

architects

nie-architekci

non-architects

nie-architekci

non-architects

nie-architekci

non-architects

architekci

architects

zdecydowanie nie

definitely no

zdecydowanie nie

definitely no

zdecydowanie nie

definitely no

zdecydowanie nie

definitely no

zdecydowanie tak

definitely yes

zdecydowanie tak

definitely yes

zdecydowanie tak

definitely yes

zdecydowanie tak

definitely yes

Podobałby mi się ten obiekt jako moje miejsce

zamieszkania

I would like this object as my place of residence

Podobałby mi się ten obiekt jako moje miejsce pracy

I would like this object as my work place

Podobałby mi się ten obiekt jako

moje miejsce zakupów, galeria handlowa

I would like this object as my place of

doing the shopping, shopping centre

Chciał(a)bym, żeby w mojej miejscowości

były podobnie wyglądające obiekty

I would like to have similarly looking buildings in my town

raczej tak

relatively yes

raczej tak

relatively yes

raczej tak

relatively yes

raczej tak

relatively yes

raczej nie

relatively no

raczej nie

relatively no

raczej nie

relatively no

raczej nie

relatively no

ani tak, ani nie

neither yes nor no

ani tak, ani nie

neither yes nor no

ani tak, ani nie

neither yes nor no

ani tak, ani nie

neither yes nor no

nie-architekci

non-architects

Architekci i nie-architekci oceniają architekturę /Architects and non-architects assess architecture 75

the research indicates that architects when talking about

the presented structure use considerably more negative

terms (74% of all statements) than positive or neutral ones

(18% and 9% respectively) (Fig. 7).

This result is not surprising if we take into account the

fact that architects simply did not like the presented struc-

ture and it aroused many negative emotions (on the scale

of attitudes towards the structure in the quantitative part

of the questionnaire). The main architects’ feelings and

moods that the structure caused were (according to their

own free declarations) anxiety and exasperation. If posi-

tive answers appeared, they mostly used the term interest.

Interest was also one of the most frequent associations

with the presented structure declared by non-architects.

Non-architects expressed their opinions about a structure

snych, swobodnych deklaracji): niepokój i rozdrażnienie.

Jeśli pojawiały się wypowiedzi pozytywne, najczęstszym

okreś leniem używanym przez architektów było zacieka-

wienie.

Zaciekawienie było z kolei najczęstszym ze wszyst-

kich skojarzeniem deklarowanym przez nie-architek-

tów. Nie-architekci wyrażali się o obiekcie w stosunkowo

wyważony sposób. Liczba pozytywnych i negatywnych

skojarzeń z obiektem była porównywalna (odpowiednio

45% i 34% wszystkich ich wypowiedzi), pojawiła się też

znaczna liczba określeń neutralnych (21%), głównie obo-

jętność.

Kolejne pytania otwarte dotyczyły ulubionego oraz

nielubianego obiektu architektonicznego (Wyobraź sobie

Twój ulubiony/najbardziej przez Ciebie nielubiany obiekt

Il. 7. Wynik analizy eksploracji jakościowej dotyczącej prezentowanego obiektu. Na wykresie przedstawiono swobodne odpowie dzi badanych

na pytanie otwarte Wymień trzy emocje (uczu cia, nastroje), które najlepiej opisują Twój stan, kiedy oglądasz obiekt zaprezentowany na zdjęciu.

W nawiasach znajdują się odsetki wystąpień każdego z określeń w ogóle wypowiedzi określonej grupy. Określenia bez poda nej w nawiasie liczby

oznaczają pojedyncze wystą pienia. W okręgach znajdują się podsumowane odsetki odpowie dzi negatywnych, neutralnych i pozytywnych w ogóle

wypowiedzi każdej z grup

Fig. 7. Result of analysis of quantitative exploration with regard to the presented structure. The graph presents free responses of the subjects

to the following open question: Specify three emotions (feelings, moods)

which best describe your state of feelings when you look at the structure

presented in the photograph. In brackets there are percentages of occurrences of each of the terms in the statements of the particular group

as a whole. The terms which are presented without a number in brackets indicate single occurrences. In the circles there are summed up

percentages of negative, neutral and positive statements in all the statements of each group

76 Michał Dębek

in a relatively balanced way. A number of positive and neg-

ative associations with a structure was comparable (45%

and 34% of all their statements respectively); there were

also numerous neutral terms (21%), mainly indiffe rence.

Further open questions referred to favourite as well

as disliked architectural structures (Imagine your fa-

vourite/most disliked architectural structure. What kind of

structure is it?) and associations connected with it

Of course the subjects’ opinions comprised numerous

various structures. However, in the course of the analysis it

was possible to distinguish some categories with the great-

est number of indications. Among favourite structures for

architects there were ﬁ rst of all various churches (asso-

cia ted with serenity, reﬂ ection, harmony and warmth) and

museums such as the Warsaw Uprising Museum, Guggen-

heim Museum and the Vatican Museum (inspiring, fas-

cinating, arousing admiration and curiosity). Among the

buildings considered as favourite by non-architects also

churches were dominant (associated with satisfaction and

exultation) followed by two Wrocław shopping centres –

Renoma and Galeria Dominikańska.

On the other hand, structures that were deﬁ nitely the

most often disliked by architects (half of all spontane-

ous declarations) were malls and shopping centres, for

instance, Magnolia, Galeria Dominikańska, Pasaż Grun-

waldzki in Wrocław, Złote Tarasy in Warsaw and the nega-

tive leader of this category – Wrocław Solpol. What is the

reason why architects dislike malls and shopping centres

so much? Of course, it depends on a particular building but

we can distinguish here certain dominants. In the case of

architects shopping centres mainly give rise to a sense of

being overwhelmed, irritation, reluctance and anger

. For

architects one of the most frequent associations with the

category of “shopping centre” is crowd

. The in famous

leader of this list, i.e. Wrocław Solpol causes aversion,

irritation, shame, sadness, grief and disgust in architects.

Shopping centres and malls were also chosen by non-

architects as disliked structures, although in much fewer

declarations than in the case of architects. For example,

the following Wrocław shopping centres were mentioned:

Magnolia and Pasaż Grunwaldzki. Similarly to the case

of architects, these disliked structures caused impatience,

boredom, irritation and a sense of being overwhelmed.

However, it must be added that non-architects who were

asked for details, unlike architects, as one of the most fre-

quently appearing associations with the general category

of “shopping centre” declare modernity

. Along with the

shopping centres, among the structures that were disliked

This instruction was as follows: Recall the most recent contact

you had with this object, e.g. visiting, sightseeing, viewing in reality or in

photographs/multimedia. Recall and enumerate three emotions (feelings,

moods) that accompanied your contact with this object most strongly.

A number of declarations respectively: 4, 3, 3, 3.

Question about open associations with the category – List the

most important three terms that you would use to characterize any shop-

ping centre/shopping mall; the main associations are respectively: spa-

ciousness, then crowd and feeling of being overwhelmed.

See above, however, for architects the main associations are

respectively: spaciousness, size and modernity and only further on and

much less frequently crowd.

architektoniczny. Co to za obiekt?) i związanych z nimi

skojarzeń

W wypowiedziach badanych pojawiły się oczywiście

bardzo różne obiekty. Analiza doprowadziła jednak do

wyodrębnienia kilku kategorii z największą liczbą wska-

zań. Wśród obiektów ulubionych przez architektów do-

minowały rozmaite kościoły (kojarzone ze spokojem, za-

dumą, harmonią i ciepłem) oraz muzea, m.in.: Powstania

Warszawskiego, Guggenheima i watykańskie (inspirują ce,

fascynujące, budzące podziw i ciekawość). Wśród obiek-

tów ulubionych przez nie-architektów również domino-

wały kościoły (kojarzone z zadowoleniem i uniesieniem)

oraz pojawiły się dwie wrocławskie galerie handlowe

– Renoma i Galeria Dominikańska.

Z kolei jako obiekty nielubiane architekci zdecydo-

wa nie najczęściej (połowa wszystkich spontanicznych

de kla racji) wymieniali galerie i centra handlowe, m.in.

wrocławskie: Magnolię, Galerię Dominikańską, Pasaż

Grun waldzki, warszawskie Złote Tarasy oraz negatyw-

nego lidera tej kategorii – wrocławski Solpol. Dlaczego

architekci tak bardzo nie lubią galerii i centrów handlo-

wych? Oczywiście wiele zależy od konkretnego obiek-

tu, ale i tu istnieją pewne dominanty. Obiekty handlowe

budzą w architektach głównie poczucie przytłoczenia,

iryta cję, niechęć i złość

. Jednym z najczęściej wystę-

pujących skojarzeń z kategorią „galeria handlowa” jest

też u ar chitektów tłum

. Natomiast niechlubny lider te-

go zestawienia, wrocławski Solpol, wzbudza w architek-

tach odrazę, irytację, wstyd, smutek, żal i zdegustowanie.

Galerie i centra handlowe pojawiły się wśród obiek-

tów nielubianych również przez nie-architektów, choć

w znacznie mniejszej liczbie deklaracji niż u architek-

tów. Odnotowano wśród nich m.in. wrocławskie: Magno-

lię i Pasaż Grunwaldzki. Wymienione przez nie-architek-

tów jako nielubiane obiekty wzbudzały w nich – podobnie

jak w architektach – zniecierpliwienie, znudzenie, irytację

i poczucie przytłoczenia. Trzeba jednak dodać, że dopy-

tani nie-architekci – inaczej niż architekci – jako jedno

z najczęściej pojawiających się skojarzeń z ogólną ka-

tegorią „galeria handlowa” deklarują nowoczesność

Wśród obiektów nielubianych przez nie-architektów ex

aequo z galeriami handlowymi znalazły się natomiast

dworce PKS i PKP. Dworce budzą w badanych wstręt

i różne formy strachu.

Bardzo ciekawe okazały się również deklaracje ba-

danych dotyczące najpiękniejszych i najbrzydszych

obiek tów. Spośród najpiękniejszych, które pojawiły się

w twier dzeniach architektów więcej niż dwukrotnie, znaj-

Polecenie brzmiało: Przypomnij sobie swój ostatni kontakt z tym

obiektem, np.: wizyta, zwiedzanie, oglądanie w rzeczywistości lub na

zdjęciach/multimediach. Przypomnij sobie i wymień trzy emocje (uczu-

cia, nastroje), które najsilniej towarzyszyły kontaktowi z tym obiektem.

Liczba deklaracji odpowiednio: 4, 3, 3, 3.

Pytanie o otwarte skojarzenia z kategorią – Wymień trzy naj waż-

niejsze określenia, którymi scharakteryzował(a)byś dowolne cen trum

handlowe/galerię handlową; głównymi skojarzeniami są kolej no prze-

stronność, następnie tłum i uczucie przytłoczenia.

Jak wyżej; z tym że u architektów głównymi skojarzeniami są

kolejno: przestronność, wielkość i nowoczesność, dopiero później, znacz-

nie rzadziej, tłum.

Architekci i nie-architekci oceniają architekturę /Architects and non-architects assess architecture 77

by non-architects there were also bus stations and railway

stations. Railway and bus stations cause disgust and vari-

ous forms of fear.

Also the subjects’ declarations with regard to the most

beautiful and ugliest structures turned out to be very in-

teresting. Architects more than twice mentioned in their

sta tements as the most beautiful structures Catalonian Sa-

grada Família and Japanese Church of the Light by Tadao

Andō. Interestingly enough, Sagrada Família was also cho-

sen as the most beautiful building by two non-architects.

However, most often non-architects pointed to unspeciﬁ ed

small “tenement houses” as the most beautiful buildings.

In predominant opinions of architects the ugliest build-

ing is Wrocław Solpol. Non-architects most often men-

tion unspeciﬁ ed “block housing estates” as the ugliest and

similarly to the category of disliked structures, stations

(most often the central bus station in Wrocław).

Discussion of results

In the light of the conducted research, it was proved that

general attitudes towards an architectural structure prob-

ably depend to a large extent on whether an assessing per-

son is professionally connected with architecture or not.

A particular structure analysed during the quantitative

part was on the whole assessed by architects negatively,

whereas by non-architects it was perceived rather positi-

vely. This structure would be rather preferred by non-archi-

tects as well, regardless of its hypothetical function, where-

as architects deﬁ nitely rejected it in almost every function.

On the other hand, qualitative exploration shows that

quantitative research results do not reveal the “whole

truth” about people’s attitude to a structure. In the case of

architects, the questionnaire results are almost completely

coherent with the results of the analysis of their free state-

ments on the presented structure, while in the case of non-

architects we can see that “enthusiastic” results of quan-

titative research may be misleading in a sense. As it turns

out, non-architects did not assess the presented structure

unambiguously positively at all (however, much more

positively than architects).

The qualitative character of a difference in assessments

of a structure by architects and non-architects involves

the fact that architects mainly had unambiguous negative

associations, while non-architects’ associations were var-

ied, i.e. they were mostly indifferent. Of course, it does

not change the fact that – if we take into account extreme

statements – a structure that is associated with anxiety,

irritation and sadness by architects, in the case of non-

architects causes (in similar proportions) interest, free-

dom, and joy, which may constitute a fundamental differ-

ence in a qualitative aspect of assessments.

Free associations of the subjects with liked, disliked,

beautiful and ugly architecture and spontaneous indica-

tions of the structures that best represent these categories

may constitute an interesting starting point for further dis-

cussion on the nature of differences in perception of archi-

tecture by professionals and persons who are not connect-

ed with designing. Inasmuch as the structures which are

declared as liked by both groups are most often various

dują się: katalońska Sagrada Família oraz japoński Ko-

ściół Światła autorstwa Tadao Andō. Co ciekawe, Sagra-

da Família pojawiła się jako najpiękniejszy obiekt także

w dwóch deklaracjach nie-architektów. Najczęściej jed-

nak jako najpiękniejsze obiekty nie-architekci wskazywa-

li bliżej nieokreślone „kamieniczki”.

Najczęściej wymienianym przez architektów jako

obiekt najbrzydszy jest wrocławski Solpol. Nie-architek-

ci jako najbrzydsze wymieniają najczęściej niedookreślo-

ne „blokowiska” oraz, podobnie jak w przypadku katego-

rii obiektów nielubianych, dworce (najczęściej dworzec

PKS we Wrocławiu).

Omówienie wyników

Badanie pokazało, że ogólne ustosunkowanie wobec

obiektu architektonicznego prawdopodobnie w znacznej

mierze zależy od tego, czy ocenia go osoba związana czy

niezwiązana profesjonalnie z architekturą.

Będący przedmiotem analiz w części ilościowej kon-

kretny obiekt, oceniany przez architektów na ogół nega-

tywnie, przez nie-architektów był odbierany raczej po-

zytywnie. Obiekt ten byłby też raczej preferowany przez

nie-architektów, bez względu na jego hipotetyczną funk-

cję. Architekci natomiast zdecydowanie odrzucali go

w niemal każdej funkcji.

Eksploracja jakościowa pokazuje z kolei, że wyniki ba -

dania ilościowego nie ujawniają „całej prawdy” o usto sun-

kowa niu ludzi do obiektu. O ile u architektów wyniki kwe-

stio nariusza są niemal zupełnie spójne z wyni kami analizy

ich swobodnych wypowiedzi na temat prezentowanego

obiektu, o tyle u nie-architektów widać, że „entu zjastyczne”

wyniki badania ilościowego mogą być w pewnym sensie my -

lące. Okazuje się bowiem, że nie-architekci wcale nie oce-

niali prezentowanego obiektu jednoznacznie pozytywnie

(aczkolwiek znacznie bardziej pozytywnie niż architekci).

Jakościowy charakter różnicy w ocenach obiektu przez

architektów i laików polega na tym, że u architektów

obiekt wzbudzał głównie jednoznacznie negatywne skoja-

rzenia, a u nie-architektów te skojarzenia bywały różne,

w znacznej mierze obojętne. Co oczywiście nie zmie-

nia faktu, że – jeśli wziąć pod uwagę wypowiedzi skraj-

ne – obiekt kojarzony przez architektów ze niepokojem,

rozdrażnieniem i smutkiem, u nie-architektów wywołuje

(w podobnych proporcjach) zaciekawienie, swobodę i ra-

dość, co może stanowić fundamentalną różnicę w jakoś-

ciowym wymiarze ocen.

Swobodne skojarzenia badanych z lubianą, nielubia-

ną, piękną i brzydką architekturą oraz spontaniczne wska-

zania obiektów najlepiej reprezentujących te kategorie

mogą stanowić ciekawy punkt wyjścia dalszych rozwa-

żań o naturze różnic w odbiorze architektury przez profe-

sjonalistów i osoby niezwiązane z projektowaniem. O ile

obiektami lubianymi przez obie grupy są najczęściej roz-

maite kościoły, kojarzące się obu grupom podobnie, o tyle

obiekty wymieniane najczęściej jako nielubiane są róż-

ne w zależności od grupy. Wydaje się, że architekci mo-

gą przejawiać wyjątkową awersję do galerii handlowych

(jako kategorii obiektów). Taka awersja u nie-architektów

występuje bardzo rzadko. Laicy natomiast jako nielubiane

78 Michał Dębek

wyjątkowo często wymieniali dworce PKP i PKS, których

z kolei architekci nie wymieniali w ogóle.

Podstawową przyczyną nielubienia przez architektów

galerii handlowych może być zatłoczenie, będące jednym

z najczęstszych ich skojarzeń z tą kategorią obiektów. Jak

wiadomo, zatłoczenie czy przegęszczenie to jedne z najsil-

niejszych stresorów środowiskowych [20], [21]. Doświad-

czanie przez badanych stresu środowiskowego w przeszło-

ści (prawdopodobnie niejednokrotne) mogło być na tyle

nieprzyjemne, że wytworzyło, w pewien sposób adaptacyj-

ną, silną i dostępną poznawczo, nega tywną konotację z ca-

łą kategorią „galerie handlowe”. W kon sekwencji mog ło to

doprowadzić do silnie afektyw nej oce ny poszczególnych

egzemplarzy tej kategorii (np. kon kretnej, wrocławskiej

galerii handlowej – Pasażu Grun waldzkiego)

. Krótko

mówiąc – bez względu na to, czy obiekt jest estetycznie

atrakcyjny, czy nie, jeśli reprezen tuje negatywnie konoto-

waną kategorię poznawczą, jego ocena może być bazowo

niższa, niż gdyby reprezentował kategorię konotowaną po-

zytywnie.

W przypadku architektury kategoryzacja poznawcza

i jej ewaluacja może być ściśle związana nie tylko z for mal-

nym wymiarem spostrzeganego obiektu, czy nawet re lacją

jego formy i funkcji; wyniki prezentowanej w tym artyku-

le eksploracji jakościowej wskazują, że bardzo is tot nymi

czynnikami w ewaluacji obiektu mogą być doświadczo-

ne przez podmiot lub antycypowane zdarzenia, które mia-

ły, mają lub będą miały miejsce wewnątrz całej kategorii

obiektów, do których należy ten oceniany (np. zatłoczenie

w kategorii „galerie handlowe”). W tym sensie ciekawa

konstatacja Alexandra, że […] to, co ma znaczenie w bu-

dynku czy mieście to nie ich zewnętrzny kształt czy sama

ﬁ zyczna geometria, ale zdarzenia, które mają w nich miej-

sce [23, s. 65–66], może być bardzo blis ka prawdy o pod-

stawach naszych sądów dotyczących architektury.

Spontaniczne wskazania dotyczące najpiękniejszych

i najbrzydszych obiektów pokazują oczywiście, że archi-

tekci znacznie częściej niż nie-architekci potraﬁ ą nazwać

konkretne obiekty, które uważają za piękne lub brzydkie.

Ciekawe jest natomiast, że w świadomości obu grup ja-

ko wyjątkowo piękna często spontanicznie pojawia się

Sagrada Família. Abstrahując od oceny estetycznej te-

go obiektu, można chyba powiedzieć, że dzięki powyż-

szej eksploracji udało się wstępnie zidentyﬁ kować jedną

z prawdopodobnie najsilniejszych „marek architektonicz-

nych” charakteryzujących się powszechnie podzielanym

pozytywnym wizerunkiem.

Tymczasem „marką architektoniczną” o wyjątkowo

ne gatywnym, choć chyba niepodzielanym powszech-

nie, wi zerunku wydaje się wrocławski Solpol. Architek-

ci bardzo często spontanicznie wymieniają ten obiekt ja-

ko najbrzydszy. Tymczasem nie-architekci nie wskazali

spontanicznie wrocławskiego Solpolu jako obiektu naj-

brzyd szego ani razu. W środowisku architektów Solpol

Zgodnie z niektórymi koncepcjami ludzkiego poznania ocena

afektywna – intuicyjna, natychmiastowa – może mieć miejsce, nawet

zanim człowiek dokona pełnej identyfikacji i ewaluacji poznawczej

obiektu [22].

churches which are associated in a similar way by both

groups, the structures which are indicated most often as

disliked differ depending on the group. It seems that archi-

tects may manifest extraordinary aversion towards shop-

ping centres (as the category of structures). This sort of

aversion is very rare with non-architects. Non-profession-

als unusually often mentioned bus and railway stations as

disliked, which were not mentioned by architects at all.

The basic reason why architects dislike shopping cen-

tres

may be their overcrowding which is one of the most

frequent associations with this category of buildings. As

we know, overcrowding or congestion is one of the stron -

gest environmental stressors [20], [21]. The fact that the

subjects experienced an environmental stress in the past

(probably on many occasions) might have been so unplea-

sant that it gave rise to an adaptive, strong and cognitively

accessible, negative connotation with the entire category

of “shopping centres”. As a consequence, it might have led

to a strongly affective assessment of the particular items

of this category (e.g. a speciﬁ c Wrocław shopping centre

– Pasaż Grunwaldzki)

. Shortly speaking, regardless of

whether a structure is aesthetically attractive or not, when

it represents a negatively connoted cognitive category, its

assessment may be basically lower than in the case of rep-

resenting a category that is connoted positively.

In the case of architecture, cognitive categorisation

and its evaluation may be strictly connected not only with

a for mal aspect of the perceived structure or even a rela-

tion of its form and function; according to the results of

the qualitative exploration presented in this article, very

im portant factors in assessing a structure may include

events which were experienced or anticipated by a sub-

ject and occurred, occur or will occur within the entire

category of structures, which the assessed one belongs to

(e.g. overcrowding in the category of “shopping centres”).

In this sense an interesting observation by Alexander,

namely [...] that which matters in a building or town is not

their external shape or physical geometry itself but events

that take place inside [23, pp. 65–66] may be very true in

relation to the basis of our judgements about architecture.

Spontaneous indications referring to the most beautiful

and ugliest structures obviously show that architects are

able to name particular buildings which they deem beau-

tiful or ugly much more frequently than non-architects.

Interestingly enough, in the awareness of both groups

the structure that appears spontaneously as exceptionally

beautiful is Sagrada Família. Apart from the aesthetic as-

sessment of this building, we can say that due to this ex-

ploration it was possible to initially identify probably one

of the strongest “architectural brands” which are characte-

rised by a commonly shared positive image.

On the other hand, the “architectural brand” that has

an exceptionally negative image, although perhaps not

commonly shared, seems to be Wrocław Solpol. Very fre-

In accordance with certain concepts of human cognition, an

af fec tive assessment – intuitive, instant – may take place even before

making a full identification and cognitive evaluation of a given structure

[22].

Architekci i nie-architekci oceniają architekturę /Architects and non-architects assess architecture 79

jest obiektem kontrowersyjnym, nierzadko pojawia się

w kontekstach negatywnych. Poza tym może być dla wie-

lu architektów nieakceptowalny formalnie. Co więcej, je-

go dominacja w kategorii „najbrzydsze obiekty” może

częściowo wynikać z faktu, że Solpol – poza tym, że cha-

rakteryzuje się określoną formą – jest egzemplarzem ka-

tegorii „galerie handlowe” przez architektów jako całość

kojarzonej negatywnie. Może to dodatkowo obniżać jego

atrakcyjność. Nie-architekci są, być może, wolni od wy-

mienionych wyżej uwarunkowań związanych oceną Sol-

polu. Ponadto obiekt ten prawdopodobnie dawno już

przestał być istotną „marką”, w rozumieniu wrocławskich

centrów handlowych, o których się mówi. Dlatego nie-

-architektom może nie przychodzić na myśl nieco zapom-

niany budynek, stojący w mieście „od zawsze” (trzeba

pamię tać, że w badaniu brali udział głównie ludzie bardzo

młodzi) i niemający dziś właściwie żadnego większego

znaczenia. Co oczywiście nie musi oznaczać, że nie-

-architekci nie uznaliby Solpolu za obiekt brzydki, gdyby

zostali o niego zapytani bezpośrednio.

Podsumowanie

Omawiane w tym artykule autorskie badanie uprawdo-

podobniło dobrze uzasadnioną, ze względu na wcześniej-

sze doniesienia, hipotezę: architekci rzeczywiście, rów-

nież w Polsce, oceniają architekturę znacząco inaczej

niż nie-architekci

Możliwe, że architekci ogniskują uwagę na innych

niż nie-architekci cechach obiektu. Do postawienia

takiej hipotezy uprawniają omówione wyniki eksplora-

cji jakościowej, gdzie np. galerie handlowe jawią się ja-

ko przede wszystkim zatłoczone albo przede wszystkim

nowoczesne, w zależności od tego, czy są to skojarzenia

architekta czy nie-architekta

. Obie grupy mogą różnie

doświadczać środowisk architektonicznych.

Nawiązując do omówionej we wstępie kwestii odpo-

wiedzialności architektów za kształtowanie części świa-

ta codziennych przeżyć współczesnego człowieka, na leży

z całą mocą podkreślić (zwłaszcza w świetle przedstawio-

nych wyników badań), że świadomość znaczących róż-

nic w spostrzeganiu i doświadczaniu architektury powin-

na być udziałem każdego praktykującego architekta oraz

studenta architektury już od najwcześniejszych etapów

edukacji zawodowej. Pamiętajmy, że proponowana przez

krea tora przestrzeni architektura ma przede wszystkim

służyć znaczącemu podnoszeniu jakości życia „zwykłych

ludzi”, a nie wyłącznie projektanta.

Jednym z najpoważniejszych ograniczeń ilościowej części oma-

wianego badania, skłaniającym do ostrożności w ekstrapolacji jego

wy ników na całe środowisko polskich architektów z jednej strony i lai-

ków z drugiej, jest oczywiście okolicznościowy dobór próby. Warto

było by powtórzyć eksperyment z udziałem szerszego, reprezentatyw-

nego dla polskiej populacji grona architektów oraz losowo dobranej

pró by laików.

Wszystkie rozważania i hipotezy interpretacyjne czynione na

podstawie części jakościowej omawianego badania można traktować

jedynie jako ewentualne inspiracje do dalszych poszukiwań, z wy ko-

rzystaniem metod umożliwiających uzyskanie wyników o określonym

poziomie reprezentatywności.

quently, architects spontaneously point to this building as

the ugliest structure. Meanwhile, non-architects did not

indicate, not even once, the building of Wrocław Solpol

spontaneously as the ugliest one. Solpol is a structure that

causes controversy in the environment of architects and it

often appears in negative contexts. Apart from this, it may

be formally unacceptable for many architects. Moreover,

its dominance in the category of the “ugliest structures”

may partly result from the fact that Solpol – in addition

to its determined form – is an example from the category

“shopping centres” which as a whole is associated by ar-

chitects with something negative. This can additionally

contribute to the decrease of its attractiveness. Perhaps

non-architects are free from the aforementioned condi-

tions connected with assessments of Solpol. Besides,

this building probably ceased to be a signiﬁ cant “brand”

a long time ago against the background of other Wrocław

shopping centres which are the subject of public discus-

sion. Hence non-architects may have forgotten about the

exis tence of this building which has “always” been in the

city (we must bear in mind that most of our respondents

were very young) and basically has lost its signiﬁ cance.

It does not mean of course that non-architects would not

recognise Solpol as an ugly building if they were asked

for their opinions about it directly.

Summary

The original research which was the subject of this ar-

ticle substantiated our hypothesis – well-grounded in the

light of the previous research reports – that architects in-

deed, also in Poland, assess architecture signiﬁ cantly

differently from non-architects

It is possible that architects focus their attention on

other features of a structure than non-architects. This

hypothesis is veriﬁ ed by the discussed results of quali-

tative exploration where, e.g. shopping malls appear as

places which are ﬁ rstly over-crowded or ﬁ rstly modern,

depending on whether these associations are made by

architects or by non-architects

. Both groups can expe-

rience architectural environments in a different way.

With reference to the introductory issue of architects’

responsibility for the formation of a part of the world of

everyday experiences of contemporary man, it must be

strongly emphasised (especially in the light of the pre-

sented research results) that the existence of signiﬁ cant

differences in ways of perceiving and experiencing archi-

tecture ought to be realised by each practicing architect

One of the most serious limitations of the quantitative part of the

discussed research which contributes to cautiousness when extrapolat-

ing its results on the entire environment of Polish architects on one side

and non-architects on the other is occasional sampling. It is advisable to

repeat the experiment with a broader group of Polish architects that

would be more representative and a randomly selected group of non-

professionals.

All the interpretation conclusions and hypotheses that were

made on the basis of the qualitative part of the discussed research can be

treated as mere inspirations to further research with the use of methods

that would make it possible to obtain results characterised by a specified

level of representativeness.

80 Michał Dębek

Nie znaczy to oczywiście, że architekci powinni jedy-

nie populistycznie schlebiać gustom szerokiej publicz-

ności, tworząc obiekty banalne, pozbawione nowator-

skiej myśli, oryginalności i estetycznego wysmakowania

[24]. Warto natomiast prowadzić ciągły dialog z aktual-

nymi i przyszłymi użytkownikami kreowanych przestrze-

ni architektonicznych. Wystarczy sięgnąć do licznych

opracowań dotyczących wciąż rozwijanej i dookreślanej

idei projektowania partycypacyjnego [25]. Udział przy-

szłych użytkowników we wczesnym stadium projektowa-

nia, pytanie ich o zdanie na temat projektu, wskazywanie

różnych możliwych rozwiązań oraz prezentacja pomy-

słów projektowych w zrozumiałej dla laików formie mo-

gą się pozytywnie przełożyć na ostateczny efekt pracy ar-

chitekta.

Efektem tym powinno być dzieło architekta oraz jego

pozytywne oddziaływanie na szeroko rozumianą jakość

życia ludzi, dla których projektuje.

and student of architecture since the earliest stages of their

professional education. We must not forget that the main

task of architecture that is proposed by a space creator

is to signiﬁ cantly increase the quality of life of “ordinary

people” and not exclusively its designer.

Of course, that is not to say that architects ought to ﬂ at-

ter the tastes of the general public only by designing ba-

nal structures devoid of innovative ideas, originality and

aesthetical sophistication [24]. Nevertheless, a permanent

dialogue should be continued with current and future us-

ers of designed architectural spaces. It is enough to con-

sult numerous studies concerning the idea of participatory

designing which is still developing and further explained

[25]. Participation of future users in early stages of the

design process, asking for their opinions about the de-

sign, indicating various possible solutions and presenting

design ideas in a manner that is understandable for non-

professionals may positively inﬂ uence the ﬁ nal effect of

the architect’s work.

This effect ought to constitute the architect’s work and

its positive impingement on the broadly understood qua-

lity of life of people for whom he or she designs.

Translated by

Bogusław Setkowicz

Bibliografia /References

[1] Akalin A., Yildirim K., Wilson C., Kilicoglu O., Architecture and

engineering students’ evaluations of house façades: Preference,

complexity and impressiveness, „Journal of Environmental Psy-

chology” 2009, No. 1 (29), 124–132.

[2] Erdogan E., Akalin A., Yildirim K., Erdogan A., Aesthetic diffe-

rences between freshmen and pre-architects, „Gazi University

Journal of Science” 2010, No. 4 (23), 501–509.

[3] Erdogan E., Akalin A., Yildirim K., Erdogan H.A., Students’

evalua tions of different architectural styles, „Procedia – Social and

Behavioral Sciences” 2010, Vol. 5, 875–881.

[4] Gifford R., Hine D.W., Muller-Clemm W., Reynolds D.J., Shaw

K.T., Decoding Modern Architecture: A Lens Model Approach for

Understanding the Aesthetic Differences of Architects and Layper-

sons, „Environment and Behavior” 2000, No. 2 (32), 163–187.

[5] Gifford R., Hine D., Muller-Clemm W., Shaw K., Why Architects

And Laypersons Judge Buildings Differently: Cognitive Proper-

ties And Physical Bases, „Journal of Architectural and Planning

Research” 2002, No. 2 (19), 131–148.

[6] Lewicka M., Bańka A., Psychologia środowiskowa, [w:] J. Stre-

lau, D. Doliński (red.), Psychologia akademicka. Podręcznik, t. 2,

GWP, Gdańsk 2011, 497–544.

[7]

Llinares C., Montañana A., Navarro E., Differences in Architects and

Nonarchitects’ Perception of Urban Design: An Application of Kan-

sei Engineering Techniques, „Urban Studies Research” 2011, 1–13.

[8] Nasar J.L., Urban Design Aesthetics: The Evaluative Qualities of

Building Exteriors, „Environment and Behavior” 1994, No. 3 (26),

377–401.

[9] Stamps III A., Nasar J., Design Review and Public Preferences:

Effects of Geographic Location, Public Consensus, Sensation

Seek ing, and Architectural Styles, „Journal of Environmental Psy-

chology” 1997, No. 17, 11–32.

[10] Wilson M.A., The Socialization of Architectural Preference, „Jour-

nal of Environmental Psychology” 1996, No. 1 (16), 33–44.

[11] Brown G., Gifford R., Architects Predict Lay Evaluations of Large

Contemporary Buildings: Whose Conceptual Properties?, „Journal

of Environmental Psychology” 2001, No. 1 (21), 93–99.

[12] Gifford R., Environmental psychology. Principles and practice,

Optimal Books, [b.m.] 2007.

[13]

Gifford R., Kormos C., Scannell L., Lacombe C., Revitalizing Down -

towns with Family Residents: Challenges and Beneﬁ ts, mpis, 2012.

[14]

Duffy M., Bailey S., Beck B., Barker D.G., Preferences in Nurs-

ing Home Design: A Comparison of Residents, Administrators, and

Designers, „Environment and Behavior” 1986, No. 2 (18), 246–257.

[15] Nasar J.L., Symbolic Meanings of House Styles, „Environment and

Behavior” 1989, No. 3 (21), 235–257.

[16] Wiszniowski J., Responsibility of the architect to the local commu-

nity. Inﬂ uence of a design on health and life of residents, „Architec-

tus” 2011, No. 30 (2), 65–69.

[17] Dębek M., Uwarunkowania postaw wobec obiektów architekto-

nicznych, praca doktorska, UWr, Wrocław 2011.

[18] Dębek M., Are assessment and emotions connected with a build-

ing conditioned by its external appearance? Attitudes towards

formally differentiated architectural objects, „Architectus” 2012,

No. 31, 83–94.

[19] Dębek M., Janda-Dębek B., Temperament and perceived attrac-

tiveness of architectural objects, „Polish Journal of Applied Psy-

chology” 2012, No. 1 (10), 123–146.

[20] Bilotta E., Evans G.W., Environmental stress, [w:] L. Steg, A. van

Berg, J. Groot de (ed.), Environmental psychology. An introduction,

Wiley-Blackwell, Chichester 2012, 27–35.

[21] Lawrence R.J., Healthy Residential Environments, [w:] R. Bechtel,

A. Churchman (ed.), Handbook of environmental psychology,

J. Wiley & Sons, New York 2002, 394–412.

[22]

Doliński D., Emocje, poznanie i zachowanie, [w:] Strelau J. (red.), Psy -

chologia. Podręcznik akademicki, t. 2, GWP, Gdańsk 2002, 369–394.

[23] Alexander C., The timeless way of building, Oxford University

Press, New York 1979.

[24] Bell P.A., Greene T., Fisher J., Baum A., Psychologia środowis-

kowa, GWP, Gdańsk 2004.

[25] Horelli L., A Methodology of Participatory Planning, [w:]

R. Bechtel, A. Churchman (ed.), Handbook of environmental psy-

chology, J. Wiley & Sons, New York 2002, 607–628.

Architekci i nie-architekci oceniają architekturę /Architects and non-architects assess architecture 81

Streszczenie

Wyniki podejmowanych w minionych latach badań prowadzonych m.in. przez psychologów środowiskowych wskazują, że architekci i nie-architek-

ci często różnią się w ocenach architektury. To, co podoba się architektom, niekoniecznie podoba się tysiącom odbiorców kształtowanej przez tych-

że architektów codziennej rzeczywistości. Architekci i nie-architekci inaczej myślą o architekturze, tworzą swoje spostrzeżenia obiektów architekto-

nicznych na bazie różnych wskazówek, w końcu różnią się m.in. w ocenie estetyki spostrzeganych obiektów.

W artykule przedstawiono autorskie, ilościowe i jakościowe, badania postaw wobec obiektu architektonicznego przeprowadzone wśród 40 studen-

tów wydziału architektury i praktykujących architektów oraz 36 studentów i osób niezwiązanych w żaden sposób z projektowaniem. Wyniki omó-

wionych tu badań potwierdzają wcześniejsze doniesienia publikowane w literaturze przedmiotu, wskazują bowiem, że różnica w spostrzeganiu

i ocenach architektury między osobami wykształconymi w projektowaniu architektonicznym i osobami niezwiązanymi profesjonalnie z architektu-

rą może być znacząca.

Słowa kluczowe: ewaluacja budynków, spostrzeganie architektury, preferowana architektura, doświadczanie architektury, psychologia środowiskowa

Abstract

The results of the research that has been carried out recently by, e.g. environmental psychologists, indicate that architects and non-architects fre-

quently differ in their assessments of architecture. Things which are liked by architects are not necessarily liked by thousands of recipients of the

everyday reality that is shaped by these architects. Architects and non-architects think about architecture in a different way, they make their percep-

tions of architectural structures on the basis of different indications, ﬁ nally they also differ, e.g. in assessing aesthetics of the observed buildings.

The article constitutes original quantitative and qualitative studies on attitudes towards architectural structures carried out among 40 students of the

faculty of architecture and practicing architects as well as 36 students and persons who were not connected with designing in any way. The results

of the discussed research conﬁ rm earlier reports published in the literature of the subject on this issue, namely that differences in perceiving and as-

sessing architecture between persons who are educated in architectural design and persons who are not professionally connected with architecture

may be signiﬁ cant.

Key words: assessment of buildings, perception of architecture, preferred architecture, experiencing architecture, environmental psychology

Maison Pfister w Colmar

– przykład niemieckiego renesansu

(fot. D. Kowalska)

Maison Pfister in Colmar

– an example of German Renaissance

(photo by D. Kowalska)

Architekci i nie-architekci oceniają architekturę

Michał Dębek

doi:10.5277/arc130406

Streszczenie