Czy idee Bauhausu przystają do polskiej rzeczywistości XXI w.? Wpływ twórczości Waltera Gropiusa i Ludwika Miesa van der Rohe na współczesne projektowanie na przykładzie realizacji pracowni Grupa 5 Architekci

Krzysztof Mycielski

doi:10.37190/arc200406

Streszczenie

Celem artykułu jest przeanalizowanie rozwiązań projektowych i idei obecnych w architekturze Bauhausu, które można dziś zaobserwować w polskiej praktyce projektowej. Analizę zawężono do wybranych dzieł Waltera Gropiusa i Miesa van der Rohe, zestawiając je z projektami warszawskiej pracowni Grupa 5 Architekci, reprezentatywnej dla pokolenia architektów średniego pokolenia, dominującego dziś na polskim rynku architektonicznym. Analiza prowadzi do wniosku, iż nawet bezpośredniemu inspirowaniu się motywami zaczerpniętymi z projektów twórców Bauhausu nie towarzyszy dziś ideologiczna arbitralność charakterystyczna dla epoki awangardy.

2020

4(64)

DOI: 10.37190/arc200406

Wprowadzenie

Jaki wpływ ma dziedzictwo Bauhausu na polskie reali-

zacje architektoniczne pierwszych dwóch dekad XXI w.?

Zarówno współcześni publicyści, jak i czynni projektowo

architekci często pomijają to, iż nie istniało jednoznaczne

oblicze Bauhausu. Co oznaczają takie pojęcia jak „bau

hausowskie rozwiązanie”, „bauhausowska estetyka” czy

„bauhausowskie podejście do projektowania”, które prze-

wijają się w dzisiejszych dyskusjach o projektowaniu?

Czy wypowiadane są w pełni świadomie, czy raczej ba-

zują na stereotypie, poprzez który postrzegamy dziś osią-

gnięcia architektonicznej awangardy?

Bauhaus nie był monolitem. W pierwszych latach okresu

weimarskiego mamy Bauhaus ekspresjonistyczny rozwi-

jający się pod wpływem szwajcarskiego malarza mis tyka

Johannesa Ittena [1]. Po roku 1921, gdy do Weimaru przy-

był członek grupy De Stijl Theo van Doesburg, szkoła

zdominowana została przez neoplastycyzm i konstrukty-

wizm. Inne jest oblicze Bauhausu do roku 1928, gdy dy-

rektorem szkoły był Walter Gropius – pedagog

doceniający

Krzysztof Mycielski*

Czy idee Bauhausu przystają do polskiej rzeczywistości XXI w.?

Wpływ twórczości Waltera Gropiusa i Ludwika Miesa van der Rohe

na współczesne projektowanie na przykładzie realizacji

pracowni Grupa 5 Architekci

Do the Bauhaus ideas fit into Polish reality of the 21

century?

The influence of the works of Walter Gropius and Mies van der Rohe

on contemporary projects on the example of buildings

Introduction

What is the inuence of the Bauhaus heritage on the

Polish architectural implementations of the rst two dec-

ades of the 21

century? Both contemporary journalists

and architects who are active in designing often ignore the

fact that there was no clearcut face of Bauhaus. What do

the terms “Bauhaus solution”, “Bauhaus aesthetics” and

“Bauhaus approach to designing” mean that are featured

in today’s discussions about designing? Are they pro-

nounced consciously or are they based on the stereotype

through which we perceive the achievements of the archi-

tectural avantgarde today?

Bauhaus was not a monolith. In the rst years of the

Weimar period, we have an expressionist Bauhaus that

developed under the inuence of Swiss mystic painter

Johannes Itten [1]. After 1921, when a member of the

De Stijl group, Theo van Doesburg came to Weimar, the

school was dominated by neoplasticism and constructiv-

ism. The face of Bauhaus was dierent until 1928, when

Walter Gropius – an educator who appreciated the diver-

sity of views of the avantgarde of the time and promoted

its individual development – was the school’s headmaster

[2]. The heavily politicized Bauhaus of 1928–1930, based

on scientic analyses and rationalist foundations, led by

* ORCID: 0000000153345131. Wydział Architektury Politech-

niki Warszawskiej / Faculty of Architecture, Warsaw University of Tech-

nology, email: Krzysztof.Mycielski@pw.edu.pl

62 Krzysztof Mycielski

różnorodność poglądów ówczesnej awangardy i promu-

jący jej indywidualny rozwój [2]. Inny jest mocno upoli-

tyczniony Bauhaus z lat 1928–1930, oparty na naukowych

analizach i racjonalistycznych podstawach, kierowany

przez Hannesa Meyera. Wreszcie odmienny jest Bauhaus

w ostatnich dwóch latach swojego istnienia pod dyrekcją

Miesa van der Rohe, gdy staje się przede wszystkim szko-

łą architektury poszukującą, zgodnie z zainteresowaniami

Miesa, formy doskonałej [3].

Dzisiejszym praktykom projektowania różnice te nie

wydają się istotne. Po upływie stu lat szkoła Bauhausu

postrzegana jest przede wszystkim jako synonim nowo-

czesności, uosobienie awangardowego myślenia o syn-

tezie sztuk i przede wszystkim – jako pionierska szkoła

wzornictwa przemysłowego. Wśród architektów Bauhau-

su na pierwszy plan wysuwają się dziś dwie najbardziej

eksponowane postacie – Walter Gropius i Mies van der

Rohe, zaliczani do ścisłej elity modernizmu. Dla obu tych

architektów punkt wyjścia stanowiła twórczość niemiec-

kiego modernisty Petera Behrensa, u którego praktyko-

wali w młodym wieku, ale każdy z nich cechował się od-

mienną osobowością i wniósł odrębny wkład w rozwój

architektury współczesnej.

Mies van der Rohe uchodzi w oczach wielu dzisiej-

szych projektantów za najpełniejszego modernistę. Wy-

powiedział się perfekcyjnie na prawie każdy temat, wokół

którego koncentrowały się poszukiwania funkcjonalistów.

Stworzył najwybitniejsze dzieła białego stylu między-

narodowego, doskonały prototyp funkcjonalistycznego

domu wielorodzinnego, perfekcyjne budynki – struktury.

W najbardziej radykalnej wersji rozwinął współczesną

ideę przenikania wnętrza budynku z jego zewnętrzem. Był

architektem przez całe życie skrajnie konsekwentnym, ce-

niącym w architekturze dyscyplinę, porządek, szczerość

i ascezę. W publicznych wypowiedziach odwoływał się

do myśli św. Augustyna, iż piękno jest blaskiem prawdy

(za: [4, s. 12]).

Z kolei Walter Gropius do dziś niezmiennie imponu-

je otwartością. Był inicjatorem i organizatorem szkoły

Bauhausu, twórcą i animatorem zespołu składającego się

z wielu wybitnych przedstawicieli różnych dziedzin sztu-

ki, którym pozwalał rozwijać własne pomysły na warsz-

taty ze studentami. Promował model nauczania oparty na

relacji mistrz–uczeń, ale jako dyrektor szkoły, w obliczu

podległych mu nauczycieli, potrał ustawiać się w dru-

gim planie. Doskonale rozumiał opartą na konfrontacji

osobowości twórczą pracę zespołową. Stworzył przesy-

cone duchem wspólnoty laboratorium współczesnego rze-

miosła i standaryzacji, w którym rozwijano związek sztu-

ki i przemysłu [5]. Nauczanie w Bauhausie w większym

stopniu oparł na warsztatowej praktyce niż na teorii. Był

jednym z pierwszych architektów podkreślających spo-

łeczną rolę swojego zawodu. Postrzegał architekturę jako

syntezę wszystkich sztuk. Pod wpływem współpracow-

ników jego zapatrywania stylistyczne ewoluowały wraz

z rozwojem tworzonej przez niego szkoły – od fascynacji

ekspresjonizmem, czytelnej w manifeście Bauhausu (1919)

i w realizacji domu Sommerfelda z 1921 r., do purystycz-

nej czystości form cechujących jego realizacje w Dessau

z 1926 r. – zespół szkoły Bauhausu i domy zaprojektowane

Hannes Meyer, is dierent. Finally, there is yet another

Bauhaus in the last two years of its existence under the su-

pervision of Mies van der Rohe, when it becomes primar-

ily a school of architecture seeking, in line with Mies’s

interests, a perfect form [3].

These dierences do not seem signicant to today’s de-

sign practitioners. After one hundred years, the Bauhaus

school is seen primarily as a synonym of modernity, the

embodiment of avantgarde thinking about the synthesis

of arts and, above all, as a pioneering school of industrial

design. Among the Bauhaus architects, two most promi-

nent gures come to the fore today – Walter Gropius and

Mies van der Rohe, counted among the strict elite of mod-

ernism. For both these architects, the starting point was

the work of German modernist Peter Behrens, with whom

they practiced at a young age, but each of them had a dif-

ferent personality and made a separate contribution to the

development of contemporary architecture.

Mies van der Rohe is regarded by many today’s design-

ers as the most complete modernist. He spoke perfectly on

almost every topic on which the search of functionalists

focused. He created the most outstanding works of inter-

national white style, a perfect prototype of a functionalist

multifamily house, perfect buildings – structures. In the

most radical version, he developed the contemporary idea

of penetrating the interior of the building including its ex-

terior. He was an extremely consistent architect through-

out his life, appreciating discipline, order, honesty and as-

ceticism in architecture. In public statements, he referred

to the thoughts of St. Augustine that Beauty is the splen-

dor of Truth

(after: [4, p. 12]).

On the other hand, Walter Gropius continues to impress

with openness to this day. He was the initiator and organ-

izer of the Bauhaus school, the creator and animator of

a team consisting of many outstanding representatives of

various elds of art, whom he allowed to develop his own

ideas for workshops with students. He promoted a mod-

el of teaching based on the masterstudent relationship,

but as the director of the school he was able to position

himself in the background in relation to teachers subor-

dinate to him. He understood perfectly well the creative

teamwork based on confrontation of personalities. He

created a laboratory of contemporary craftsmanship and

standardization, saturated with the spirit of community, in

which the relationship between art and industry was de-

veloped [5]. His teaching on Bauhaus was based more on

workshop practice than on theory. He was one of the rst

architects to emphasize the social role of his profession.

He saw architecture as a synthesis of all arts. Under the in-

uence of his associates, his stylistic views evolved along

with the development of the school he created – from

a fascination with expressionism, visible in the Bauhaus

manifesto (1919) and in the execution of the Sommer-

feld’s house from 1921, to the purist purity of forms that

characterized his projects in Dessau from 1926 – the Bau-

haus school team and the houses designed for professors,

Blake P., Mies van der Rohe: Architecture and Structure, Penguin

Books, Baltimore 1968, p. 15.

Czy idee Bauhausu przystają do polskiej rzeczywistości? / Do the Bauhaus ideas t into Polish reality? 63

dla profesorów, które stały się jednymi z najważniejszych

prototypów nowoczesności.

Celem niniejszego artykułu jest przeanalizowanie tych

rozwiązań projektowych i idei obecnych w architekturze

Bauhausu, które można dziś zaobserwować w rodzimej

praktyce projektowej. Z powodu braku kompleksowych

badań nad polską architekturą ostatnich lat zawężono

analizę do wybranych dzieł twórców Bauhausu oraz do

dorobku jednej współczesnej warszawskiej pracowni

– Grupa 5 Architekci, reprezentatywnej dla pokolenia

architektów średniego pokolenia, dominującego dziś na

polskim rynku. Metoda polega tu na szukaniu analogii,

porównywaniu konkretnych rozwiązań oraz ich interpre-

tacji, także w kontekście często różnych założeń i celów

przyjętych podczas projektowania.

Idee Bauhausu dotyczące dydaktyki – chociażby takie,

jak nauczanie studentów w oparciu o kilkuletnią praktykę

i umiejętności rękodzielnicze – są dziś w Polsce prawie

nieobecne. Nie istnieje również analogiczna szkoła wyż-

sza, ani nawet pracownia oparta na współpracy przed-

stawicieli tak wielu dziedzin sztuki. Promowana przez

Bauhaus standaryzacja jest dziś w polskiej architekturze

ideą wciąż przebrzmiałą, zaś społeczna rola architekta

przeważnie nie wytrzymuje konfrontacji z rynkową rze-

czywistością. We współczesnych polskich budynkach

czytelne są natomiast liczne konkretne rozwiązania stoso-

wane przez twórców związanych z Bauhausem. Stały się

kanonem dla architektury współczesnej, np. kompozycja

zrównoważona, wolna elewacja, przestrzenny rozdział

funkcji, podkreślanie konstrukcyjnej struktury budynku

czy charakterystyczny dla architektów Bauhausu detal ar-

chitektoniczny.

Architekci polskiej transformacji

Pracownia Grupa 5 Architekci powstała w 1998 r., zo

stała założona przez pięciu warszawskich architektów

młodego pokolenia. Skład osób kierujących pracownią

zmieniał się w ciągu ostatnich dwóch dekad. Spośród

siedmiu architektów, którzy współprowadzą dziś pracow-

nię, czterej – Roman Dziedziejko, Michał Leszczyński,

Krzysztof Mycielski i Rafał Zelent – to projektanci, którzy

studiowali na Wydziale Architektury Politechniki War-

szawskiej na przełomie lat 80. i 90. XX w. [6, s. 163, 164].

W tym okresie znaczących przewartościowań w architek-

turze polskiej dyskurs architektoniczny charakteryzujący

się mnogością idei – od dogmatycznego modernizmu,

przez postmodernizm, dekonstruktywizm i neomoder-

nizm – miał wpływ na kształtowanie się wśród młodych

architektów pluralistycznego podejścia do projektowania

[7]. Projektanci z Grupy 5, zwłaszcza w pierwszych latach

samodzielnej działalności, musieli zmierzyć się z realiami

polskiej transformacji, co oznaczało konieczność żmud-

nego dostosowywania się do chwiejnego rynku usług pro-

jektowych i przełożyło się na elastyczną i otwartą formułę

współpracy z zagranicznymi biurami architektonicznymi

[6, s. 52–56]. Wśród europejskich pracowni, z którymi

Grupa 5 Architekci współpracowała po roku 1998, były

m.in.: Foster & Partners z Londynu, Erick van

Egeeraat

Associated Architects z Rotterdamu, ALA Architects

which have become one of the most important prototypes

of modernity.

The purpose of this article is to analyze those design

solutions and ideas present in Bauhaus architecture that

can be observed today in the domestic design practice.

Due to the lack of comprehensive research on Polish ar-

chitecture of recent years, the analysis has been narrowed

down to selected works of Bauhaus creators and to the

achievements of one contemporary Warsaw studio – Gru-

pa 5 Architekci, representative for the middle age genera-

tion of architects that dominates the Polish market today.

The method here consists in looking for analogies, com-

paring specic solutions and their interpretation, also in

the context of frequently dierent assumptions and goals

adopted during designing.

Bauhaus ideas regarding teaching – such as teaching

students based on several years of practice and handicraft

skills – are almost absent in Poland today. There is no

analogous university, nor even a studio based on the co-

operation between representatives of so many elds of art.

The standardization promoted by Bauhaus today is still an

outofdate idea in Polish architecture, and the social role

of an architect usually does not stand up to the market re-

ality. In contemporary Polish buildings, on the other hand,

there are visible many specic solutions used by artists

associated with Bauhaus. They have become a canon for

contemporary architecture, e.g. a balanced composition,

a free façade, spatial separation of functions, emphasizing

the construction structure of a building or architectural de-

tail characteristic for Bauhaus architects.

Architects of the Polish transformation

Grupa 5 Architekci studio was established in 1998 by

ve young generation Warsaw architects. The composi-

tion of the studio’s managers has changed over the past

two decades. Out of the seven architects who corun the

studio today, four of them: Roman Dziedziejko, Michał

Leszczyński, Krzysztof Mycielski and Rafał Zelent – are

designers who studied at the Faculty of Architecture of the

Warsaw University of Technology at the turn of the 1990s

[6, pp. 163, 164]. During this period of signicant reval-

uation in Polish architecture, the architectural discourse

characterized by a multitude of ideas – from dogmatic

modernism, through postmodernism, deconstructivism

and neomodernism – inuenced the formation of a plu-

ralistic approach to design among young architects [7].

Designers from Grupa 5, especially in the rst years of

independent activity, had to face the realities of the Pol-

ish transformation, which meant the necessity of tedious

adaptation to the realities of the volatile market of design

services and resulted in a exible and open formula of

cooperation with foreign architectural oces [6, pp. 52–

56]. Among the European studios with which Grupa 5

Architekci cooperated after 1998, there were: Foster &

Partners from London, Erick van Egeeraat Associated

Architects from Rotterdam, ALA Architects from Helsin-

ki, BAAS Arquitectura from Barcelona and ATP Thomas

Pucher from Graz. In 2018, the Warsaw studio employed

52 architects [6, pp. 169–171].

64 Krzysztof Mycielski

z Helsinek, BAAS Arquitectura z Barcelony czy ATP Tho

mas Pucher z Grazu. W roku 2018 warszawska pracownia

zatrudniała 52 architektów [6, s. 169–171].

Estetyka i metoda kształtowania przestrzeni obecna

w awangardowej architekturze okresu międzywojennego

jest ważnym, choć nie jedynym, źródłem inspiracji czytel-

nym w realizacjach Grupy 5 Architekci. Stałą fascynację

w pracowni stanowi od lat ascetyczna i minimalistyczna

estetyka Miesa van der Rohe. Jej wpływ na architektów

z Grupy 5 dobrze czytelny był już w projekcie konkur-

sowym na dom z cegły z 1997 r., którego współautora-

mi są Roman Dziedziejko i Krzysztof Mycielski [6, s. 22,

23] (il. 1). Ceglane ściany wybiegające z wnętrza budyn-

ku na zewnątrz służą zacieraniu granic obiektu, podobnie

jak w projekcie ceglanej willi narysowanym przez Miesa

w 1923 r. W transparentnym domu wyeksponowano jego

konstrukcję, inspirując się również domem Edith Fars

worth w Plano z lat 1946–1951. Puryzm Miesa van der

Rohe i jego fascynacja budynkiem jako przestrzenną

strukturą, podkreślającą konstrukcyjną logikę obiektu,

które wróciły powszechnie do projektowania wraz z neo-

modernizmem, są dziś wyraźnie czytelne w projektach

wielu współczesnych polskich pracowni, takich jak m.in.:

JEMS Architekci, HS99, Maćków Pracownia Projektowa,

KWK Promes czy BGGK Architekci.

The aesthetics and method of shaping the space pres-

ent in the avantgarde architecture of the interwar peri-

od is an important, although not the only one, source of

inspiration visible in the projects implemented by Gru-

pa 5 Architekci. The ascetic and minimalist aesthetics of

Mies van der Rohe has been a continuous fascination in

the studio for many years. Its inuence on the architects

from Grupa 5 was well visible already in the competition

project of a brick house from 1997, coauthored by Ro-

man Dziedziejko and Krzysztof Mycielski [6, pp. 22, 23]

(Fig. 1). The brick walls protruding from the inside of

the building to the outside serve to blur the boundaries of

the building, similarly like in the design of a brick villa

drawn by Mies in 1923. The transparent house exhibits

its construction, inspired by Edith Farsworth’s house in

Plano from 1946–1951. Mies van der Rohe’s purism and

his fascination with the building as a spatial structure, em-

phasizing the structural logic of the object, which have

come back to design with neomodernism, are now clearly

visible in the designs of many contemporary Polish design

oces, such as: JEMS Architekci, HS99, Maćków Pra-

cownia Projektowa, KWK Promes and BGGK Architekci.

The inuence of the achievements of the modernist

avantgarde on the projects of Grupa 5 Architekci has nev-

er been of a doctrinal nature. The architects who founded

the studio encountered criticism of the ideological as-

sumptions of functionalism already during their studies

[6, pp. 14, 15]. The area of their most important interests

today (as in the case of many contemporary Polish stu-

dios) is the idea of sustainable development, designing

of public space based on the observation of people’s feel-

ings and behaviors in the city, protection of historical her-

itage or the search for identity in architecture [6]. In the

days of Bauhaus facing the challenges of mass produc-

tion, these issues were either largely absent or of second-

ary importance.

A balanced composition

– the house in Morskie Oko Street in Warsaw

A singlefamily building at 1 Morskie Oko Street in

Warsaw’s Mokotów district was designed in the Grupa 5

Architekci studio in 2012–2013. The house is crowned

with the slope of the Warsaw escarpment rising above

the Morskie Oko Park. It is the last and the most exposed

building closing an intimate row of contemporary city vil-

las along the street, erected as part of the same investment

and designed by three dierent design studios

[8].

The authors from Grupa 5 Architekci, due to the historic

vicinity of the building designed by them, which consists

of several modernist tenement houses from the interwar

period, located on the escarpment, from the very begin-

ning searched for a purist façade composition based on the

principle of the opposition of full bright walls and window

openings emphasized by graphic dark woodwork. Thanks

to the use of largeformat windows and skylights, the sun

The urban concept of the entire complex was designed by the

LPA studio and arch. Marcin Rubik.

Il. 1. Projekt konkursowy na dom z cegły (1997):

a) wizualizacja, b) przekrój podłużny, c) rzut przyziemia

(autorzy: R. Dziedziejko, P. Kudelski, M. Łańcucki, K. Mycielski)

Fig. 1. A competition design for a brick house (1997):

a) visualization, b) longitudinal section, c) floor plan

(authors: R. Dziedziejko, P. Kudelski, M. Łańcucki, K. Mycielski)

Czy idee Bauhausu przystają do polskiej rzeczywistości? / Do the Bauhaus ideas t into Polish reality? 65

penetrates the building from all sides, while the crowns

of the surrounding trees become the background for the

interior. The spacious terraces topped on the building pro-

vide an attractive contact with the surrounding greenery,

compensating for the small area of the garden. Designers

used the modernist principle of combining the external

and the internal spaces. An asymmetrically shaped body

highlighted by horizontal window openings and roof ter-

races creates an interesting cubist composition.

Both the ascetic aesthetics of the building and the

method of shaping its façade show a clear analogy to the

solutions used by Gropius when designing the houses of

professors in Dessau (1925–1926). These buildings are

today considered to be functionalist prototypes, which in-

clude the postulate of replacing symmetrical shapes with

a composition of balanced forms. Terraces for sunbathing,

largeformat windows (both in staircases and in studio

rooms) open these buildings to the surrounding greenery.

These solutions had the character of an artistic manifesto,

although they were debatable from the practical point of

view, if only because of the costs of heating [9, p. 126]. In

the project implemented by Grupa 5 Architekci, the ref-

erences to these solutions are not, however, literal. In the

objects by Gropius, the aesthetic references to the motifs

used by the Dutch group De Stijl are clearer than in the

Warsaw building – for example expressed in the Mondri-

an colors of the interiors. But the most important dier-

ences are visible in the nish standard. The Warsaw house

is an exclusive building, nished outside with expensive

limestone and basalt slabs. Contrary to the buildings in

Dessau, it is devoid of balconies that could suggest a low-

er status of the facility, giving it the character of a stand-

ard residential building. The houses of professors in Des-

sau, although comfortable at the time, do not dazzle with

splendor, tting into the formula of searching for econom-

ic solutions, which were the essence of the interests of the

founders of the Bauhaus school (Figs. 2, 3).

Free façade

– office building in Piękna Street in Warsaw

The modernist postulate of using a free façade, thanks

to the use of the possibilities oered by the reinforced

concrete framework, was manifested by Gropius with

a glass curtain wall in the building of the workshop of

the Bauhaus school in Dessau, established in 1925–1926.

The idea was preceded by Gropius’ construction of the

Fagus factory in Alfeld in 1911, which featured the rst

pillarless glazed corner in contemporary architecture. Ac-

cording to Nikolaus Pevsner: There is something sublime

in this eortless mastery of material and weight. Never

since the Sainte-Chapelle and the choir od Beauvais had

the human art of building been so triumphant over matter

[5, p. 215].

Architects from Grupa 5 used the idea of Gropius

when designing an oce building at 49 Piękna Street, in

Pevsner N., Pioneers of Modern Design. From William Morris

to Walter Gropius, Penguin Books, Middlesex–Auckland 1977, p. 216.

Wpływ dorobku modernistycznej awangardy na reali-

zacje Grupy 5 Architekci nigdy nie miał jednak doktry-

nalnego charakteru. Architekci, którzy założyli pracow-

nię, zetknęli się już w czasie studiów z krytyką ideowych

założeń funkcjonalizmu [6, s. 14, 15]. Obszarem ich naj-

ważniejszych dzisiejszych zainteresowań (podobnie jak

w przypadku wielu współczesnych polskich pracowni)

jest idea zrównoważonego rozwoju, projektowanie prze-

strzeni publicznej w oparciu o obserwację odczuć ludzi

i ich zachowań w mieście, ochrona historycznego dzie-

dzictwa czy poszukiwanie tożsamości w architekturze [6].

W czasach Bauhausu mierzącego się z wyzwaniami ma-

sowej produkcji, zagadnienia te były bądź w większości

w ogóle nieobecne, bądź drugorzędne.

Kompozycja zrównoważona

– dom przy ul. Morskie Oko w Warszawie

Budynek jednorodzinny przy ul. Morskie Oko 1 na war-

szawskim Mokotowie zaprojektowany został w pracowni

Grupa 5 Architekci w latach 2012–2013. Dom wieńczy

zbocze warszawskiej skarpy wznoszącej się ponad Par-

kiem Morskie Oko. Obiekt stanowi ostatni i zarazem

najbardziej wyeksponowany budynek zamykający kame-

ralny ciąg współczesnych willi miejskich wzdłuż ulicy,

wzniesionych w ramach tej samej inwestycji i zaprojekto-

wanych przez trzy różne pracownie projektowe

[8].

Autorzy z Grupy 5 Architekci, ze względu na histo-

ryczne sąsiedztwo projektowanego przez nich budynku,

które składa się z kilku zlokalizowanych na skarpie mo-

dernistycznych kamienic z okresu międzywojennego, od

początku poszukiwali purystycznej kompozycji elewacji

opartej na zasadzie przeciwieństwa pełnej jasnej ściany

i otworów okiennych podkreślonych graczną ciemną

stolarką. Dzięki zastosowaniu wielkoformatowych okien

i świetlików słońce przenika do budynku ze wszystkich

stron, zaś tłem dla wnętrza stają się korony otaczających

drzew. Obszerne tarasy wieńczące obiekt zapewniają atrak

cyjny

kontakt z otaczającą zielenią, rekompensując nie-

wielką powierzchnię ogrodu. Projektanci wykorzystali tu

modernistyczną zasadę łączenia przestrzeni zewnętrznej

z wewnętrzną. Asymetrycznie formowana bryła podkre-

ślona horyzontalnymi otworami okiennymi i tarasami na

dachu tworzy interesującą kubistyczną kompozycję.

Zarówno w ascetycznej estetyce budynku, jak i w spo-

sobie kształtowania jego elewacji widać wyraźną analogię

do rozwiązań zastosowanych przez Gropiusa przy pro-

jektowaniu domów profesorów w Dessau (1925–1926).

Budynki te zaliczane są dziś do funkcjonalistycznych

pro totypów, w których zawarty jest postulat zastąpienia

symetrycznych brył kompozycją form zrównoważonych.

Tarasy do kąpieli słonecznych, wielkoformatowe okna

( zarówno klatek schodowych, jak i pomieszczeń pracow-

ni) otwierają te budynki na otaczającą zieleń. Rozwiąza-

nia te miały charakter manifestu artystycznego, chociaż

były dyskusyjne od strony praktycznej, chociażby ze

Koncepcję urbanistyczną całego zespołu zaprojektowała pracow-

nia LPA oraz arch. Marcin Rubik.

66 Krzysztof Mycielski

the southern part of the Center of Warsaw in the years

2010–2015. The building serves as a seal in the urban tis-

sue that has survived the war and lls the sharp corner at

the corner of Piękna and Koszykowa streets. The building,

as suggested by the Warsaw Conservator of Monuments,

is entirely glazed, light with an arcade on the ground oor

so that it does not dominate the historical surroundings.

względu na koszty ogrzewania [9, s. 126]. W realiza-

cji Grupy 5 Architekci odniesienia do tych rozwiązań

nie są jednak dosłowne. W obiektach autorstwa Gro-

piusa bardziej czytelne niż w warszawskim budynku

są estetyczne nawiązania do motywów stosowanych

przez holenderską grupę De Stijl – chociażby wyrażone

w pojawiających się we wnętrzach mondrianowskich ko-

Il. 2. Dom na skarpie przy ul. Morskie Oko w Warszawie (2015) autorstwa Grupa 5 Architekci: a) makieta, b) budynek

(zdjęcie makiety: archiwum Grupa 5 Architekci; zdjęcie budynku: M. Czechowicz)

Fig. 2. House on the escarpment in Morskie Oko Street in Warsaw (2015) by Grupa 5 Architekci: a) model, b) building

(photo of the model: the archive of Grupa 5 Architekci; photo of the building: M. Czechowicz)

Il. 3. Zlokalizowany w sosnowym lesie w Dessau bliźniaczy dom profesorów Bauhausu (1925–1926), w którym mieszkali Wassily Kandinsky

i Paul Klee: a) makieta prezentowana w muzeum w Dessau, b) fragment budynku (fot. K. Mycielski)

Fig. 3. The twin house of the Bauhaus professors located in a pine forest in Dessau (1925–1926), where Wassily Kandinsky and Paul Klee lived:

a) a model presented in the museum in Dessau, b) a fragment of the building (photo by K. Mycielski)

Czy idee Bauhausu przystają do polskiej rzeczywistości? / Do the Bauhaus ideas t into Polish reality? 67

The narrow and delicately expressive body of the building,

hanging over the sidewalk, is divided into three segments

that create a semitransparent body with visible interiors.

The glass façades reect the details of eclectic tenement

houses and the historic Hala Koszyki located on the oth-

er side of the street. By means of contrast and thanks to

the transparency and reections visible on the façade, the

building brings out the values of the eclectic surround-

ings, emphasizing the original urban layout of this part of

Warsaw [10] (Fig. 4).

The glass curtain wall of the Bauhaus school in Dessau

is a modernist postulate of extreme blurring of the bound-

aries of the building’s interior (Fig. 5). The workshop

hall was lled to the maximum with natural light, and the

academic life inside the building was to be visible from

the street. The analogous solution applied in the Warsaw

oce building is no longer a manifesto of modernity, nor

is it intended to create a theater within the city space with

the participation of users. The glass curtain wall, which is

nowadays a standard technical solution, is a consciously

chosen material from among many contemporary materi-

als with which architects could shape the external form. In

this case, it allowed them for an optimal solution referring

to the demanding context.

Spatial distribution of functions

– primary school in Podkowa Leśna

The functionalist layout of the Bauhaus school building

in Dessau with the division of the body into legibly articu-

lated parts, each of which is a separate functional block, is

reected in the plan of the St. Therese of the Child Jesus

Primary School, designed in stages by Grupa 5 Architekci

in the years 2006–2015 in Podkowa Leśna.

Gropius particularly liked to present the solution of the

Bauhaus school on aerial photos, which showed clearly

the dierences between its individual parts – the work-

shop building with a glass façade, the dormitory with

a canteen, the wing of the arts and crafts school (Fig. 6). In

his opinion, you have to walk right round the whole build-

ing in order to appreciate its corporeality and the function

of its members [9, p. 121]. Similarly, all three parts of the

building designed by Warsaw architects in Podkowa Leś-

na – a group of primary school classrooms located in the

center of the building, a block constituting a junior high

school (today part of the primary school for older class-

es) and a gymnasium with backup facilities – have their

own separate body with a separate entrance, so they are

able to function independently (Fig. 7). Similarly to the

Bauhaus building in Dessau – the functions of the build-

ing separated in the space are connected by connecting

passageways, and the management and administration

rooms are located in the center of the entire system.

However, in terms of interpretation, the similarity of

the two solutions is not obvious. Gropius, fragmenting

the body of the school in Dessau, referred to the postu-

lates of Theo van Doesburg who was striving to break the

axial systems and the hierarchy of façades occurring in

traditional architecture. This approach has become one

of the basic postulates of the avantgarde in opposition

lorach. Ale najważniejsze różnice widoczne są w stan-

dardzie wykończenia. Warszawski dom jest budynkiem

ekskluzywnym, wykończonym na zewnątrz drogimi pły-

tami z wapienia i bazaltu.

W przeciwieństwie do budyn-

ków z Dessau pozbawiony jest balkonów, które mogłyby

sugerować niższy status obiektu, nadając mu charakter

standardowego budynku mieszkalnego. Domy profeso-

rów w Dessau, choć na ówczesne czasy komfortowe, nie

epatują przepychem, mieszcząc się w formule poszuki-

wań rozwiązań ekonomicznych, które stanowiły istotę

zainteresowań twórców szkoły Bauhausu (il. 2, 3).

Wolna elewacja

– biurowiec przy ul. Pięknej w Warszawie

Modernistyczny postulat stosowania wolnej elewacji,

dzięki wykorzystaniu możliwości, które daje żelbetowy

szkielet konstrukcyjny, zamanifestowana została przez Gro-

piusa przeszkloną ścianą osłonową w budynku warsztatów

szkoły Bauhausu w Dessau powstałej w latach 1925–1926.

Idea poprzedzona została przez Gropiusa realizacją fabryki

Fagus w Alfeld w roku 1911, w której pojawiło się pierw-

sze w architekturze współczesnej bezlarowe prze s

zklone

naroże. Zdaniem Nikolausa Pevsnera: Jest coś wzniosłego

w tym nie znającym wysiłku mistrzostwie panowania nad

tworzywem i ciężarem. Nigdy dotąd – od czasów Sainte

Chapelle i prezbiterium (katedry) w Beauvais – wynalezio-

na przez człowieka sztuka budowania nie odniosła podob-

nego triumfu nad materią [5, s. 215].

Architekci z Grupy 5 wykorzystali ideę Gropiusa, pro-

jektując w latach 2010–2015 budynek biurowy przy ul.

Pięknej 49 w południowym śródmieściu Warszawy. Obiekt

stanowi plombę w ocalałej z wojny czynszowej tkance

miejskiej i wypełnia ostrokątny narożnik u zbiegu ul. Pięk-

nej i Koszykowej. Budynek, zgodnie z sugestią Stołecz-

nego Konserwatora Zabytków, jest w całości przeszklony,

lekki z podcieniem w obrębie parteru, aby nie zdominował

historycznego otoczenia. Nadwieszoną nad chodnikiem

wąską i delikatnie ekspresyjną bryłę budynku podzielono

na trzy segmenty, które tworzą półtransparentny korpus

z widocznymi wnętrzami. W szklanych elewacjach odbi-

jają się detale eklektycznych kamienic i zlokalizowanej

po drugiej stronie ulicy zabytkowej Hali Koszyki. Za-

równo za pomocą kontrastu, jak i dzięki transparentności

i reeksom widocznym na fasadzie budynek wydobywa

walory eklektycznego otoczenia, podkreślając pierwotny

układ urbanistyczny tego rejonu Warszawy [10] (il. 4).

Szklana ściana osłonowa szkoły Bauhausu w Dessau

to modernistyczny postulat skrajnego zacierania granic

wnętrza budynku (il. 5). Halę warsztatów maksymalnie

wypełniało światło naturalne, zaś akademickie życie we-

wnątrz obiektu miało być widoczne z ulicy. Analogiczne

rozwiązanie zastosowane w warszawskim biurowcu nie

stanowi już dziś manifestu nowoczesności ani też nie ma

kreować w przestrzeni miasta teatru z udziałem użytkow-

ników. Szklana ściana osłonowa, w dzisiejszych czasach

będąca standardowym rozwiązaniem technicznym, jest tu

świadomie wybranym tworzywem spośród wielu współ-

czesnych materiałów, za pomocą których architekci mogli

ukształtować formę zewnętrzną. W tym wypadku pozwo-

68 Krzysztof Mycielski

to the strictly hierarchical architecture of the 19

century.

The school in Dessau has no fronton – at least four façades

of the building are almost equivalent, and all others are

equally accessible for the user.

In turn, in the school in Podkowa Leśna, the fragmen-

tation of the body of the building is mainly dictated by the

optical reduction of its scale, so that it does not dominate

the garden that stretches around the city with the intimate

church adjacent to the school, and singlefamily houses

standing among the trees. Clearly presentable and more

materially invested façades with entrances to all three

sections of the school building are located on the side of

the streets. At the same time, the largest cubature of the

liło im to na optymalne rozwiązanie nawiązujące do wy-

magającego kontekstu.

Przestrzenny rozdział funkcji

– szkoła podstawowa w Podkowie Leśnej

Do funkcjonalistycznego rozplanowania budynku szko

ły Bauhausu w Dessau z podziałem bryły na czytelnie wy

artykułowane części, z których każda stanowi osobny blok

funkcjonalny, nawiązuje plan Szkoły Podstawowej im.

św. Teresy od Dzieciątka Jezus zaprojektowanej etapami

przez Grupę 5 Architekci w latach 2006–2015 w Podko-

wie Leśnej.

Il. 5. Fragmenty wykonanej przez rzemieślników ściany osłonowej budynku warsztatów szkoły Bauhausu w Dessau (fot. K. Mycielski)

Fig. 5. Fragments of the curtain wall of the workshop building of the Bauhaus school in Dessau made by craftsmen (photo by K. Mycielski)

Il. 4. Biurowiec The Nest

przy ul. Pięknej w Warszawie (2017)

autorstwa Grupa 5 Architekci

(fot. M. Lelewski)

Fig. 4. The Nest office building

in Piękna Street in Warsaw (2017)

(photo by M. Lelewski)

a b

Czy idee Bauhausu przystają do polskiej rzeczywistości? / Do the Bauhaus ideas t into Polish reality? 69

gymnasium was clearly hidden at the back, giving it a sec-

ondary status within the body of the building [11]. The

breakdown into functional blocks can be interpreted as an

emanation of the ideas of modernists, in line with the prin-

ciple that “form follows function”. Nevertheless, in this

case, this division results rather from the fact that the three

consecutive stages of the school project were created at

dierent times, which corresponded to the subsequent

stages of the investments which were implemented one

after another due to the nancing of the school construc-

tion from funds acquired gradually.

Although both buildings have a functional layout based

on a similar principle, the architecture of the school in

Podkowa Leśna diers from the purist modernism clearly

referring to the function. The façades of the building fea-

ture decorative elements devoid of any utilitarian justica-

tion, such as corner window embrasures clearly protruding

in front of the building face. Contemporary references to

traditional architecture in the form of slanted fragments of

the attic, which refer to the sloping roofs of the neighbor-

ing singlefamily houses and the building of the nearby

church, are also legible.

Structure and detail

– WRiTV headquarters in Katowice

The project in which the designers from the Grupa 5

Architekci studio referred to the heritage of Mies van der

Rohe is the headquarters of the Faculty of Radio and Tele-

vision of the University of Silesia in Katowice (WRiTV).

The construction of the facility was completed in 2017.

The project is the result of close cooperation of three stu-

dios – Warsaw studio (Grupa 5 Architekci), Catalan studio

(BAAS Arquitectura) and Katowice studio (MAŁECCY

Biuro Projektowe). The building completes the gap in

the frontage of Św. Pawła street and adjoins a low brick

building of the Silesian tenement house (familok), which

Gropius szczególnie lubił prezentować rozwiązanie

szkoły Bauhausu na zdjęciach lotniczych, na których

czytelne były różnice pomiędzy jego poszczególnymi

częściami – budynkiem warsztatów z przeszkloną fasadą,

domem akademickim ze stołówką, skrzydłem szkoły ar-

tystycznej i rzemiosła (il. 6). Jego zdaniem: Trzeba obejść

cały budynek, aby docenić jego cielesność i funkcję jego

poszczególnych członków [9, s. 121]. Podobnie wszystkie

trzy części, z których składa się obiekt zaprojektowany

przez warszawskich architektów w Podkowie Leśnej

– zlokalizowany w centrum budynku zespół sal lekcyj-

nych szkoły podstawowej, blok stanowiący gimnazjum

(dziś część szkoły podstawowej dla starszych klas) oraz

sala gimnastyczna z zapleczem – mają własną osobną

bryłę z oddzielnym wejściem, dzięki czemu są w stanie

funkcjonować niezależnie (il. 7). Analogicznie jak w gma-

chu Bauhausu w Dessau – wyodrębnione w przestrzeni

funkcje budynku połączone są łącznikami, zaś w centrum

całego układu zlokalizowano pomieszczenia dyrekcji

i administracji.

W warstwie interpretacyjnej podobieństwo obu roz-

wiązań nie jest jednak oczywiste. Gropius, rozczłonko-

wując bryłę szkoły w Dessau, nawiązywał do postulatów

Theo van Doesburga dążącego do przełamania układów

osiowych i hierarchii elewacji występujących w tradycyj-

nej architekturze. Podejście to stało się jednym z podsta-

wowych postulatów awangardy w opozycji do ściśle hie-

rarchicznej architektury XIX w. Szkoła w Dessau nie ma

frontu – przynajmniej cztery elewacje obiektu są niemal

równoważne, a wszystkie pozostałe są w równym stopniu

dostępne dla odbiorcy.

Z kolei w szkole w Podkowie Leśnej rozczłonkowa-

nie bryły obiektu jest podyktowane przede wszystkim

optycznym pomniejszaniem jego skali, aby nie zdomino-

wał rozciągającego się wokół miasta ogrodu z sąsiadują-

cym ze szkołą kameralnym kościołem i stojącymi wśród

drzew domami jednorodzinnymi. Wyraźnie reprezenta-

Il. 6. Makieta gmachu szkoły

Bauhausu w Dessau

prezentowana w Muzeum

Bauhausu (fot. K. Mycielski)

Fig. 6. A model of

the Bauhaus school building

in Dessau presented

at the Bauhaus Museum

(photo by K. Mycielski)

70 Krzysztof Mycielski

after restoration has become an integral part of the build-

ing housing the faculty library. The minimalist building

of the faculty, seen from the street, forms the background

architecture – its openwork façade, made of traditionally

red ceramic blocks, blends into the vicinity of old tene-

ment houses [12, pp. 40–60]. The facility is located in one

of the oldest parts of the city. Its structure was integrated

with the existing urban tissue, which required supplemen-

tation [13].

The WRiTV headquarters, whose constructional struc-

ture is partly a regular grid of poles, is in fact a glass

cyjne i bardziej doinwestowane materiałowo elewacje

z wej ściami do wszystkich trzech sekcji budynku szkoły

zlokalizowano od strony ulic. Jednocześnie największą

kubaturę sali gimnastycznej wyraźnie ukryto na tyłach,

nadając jej w bryle budynku drugorzędny status [11].

Rozbicie na bloki funkcjonalne może być interpretowane

jako emanacja idei modernistów, zgodnie z regułą, iż „for-

ma wynika z funkcji”. Niemniej w tym wypadku podział

ten wynika raczej z faktu, iż trzy kolejne etapy projektu

szkoły powstały w różnym czasie, co odpowiadało kolej-

nym etapom inwestycji, które realizowane były po sobie

Il. 7. Szkoła Podstawowa

im. Św. Teresy od Dzieciątka

Jezus w Podkowie Leśnej

autorstwa Grupa 5 Architekci:

a) rzut parteru,

b) elewacja południowa,

c) narożnik południowozachodni

z jednym z wejść do budynku

(fot. M. Czechowicz)

Fig. 7. The St. Therese of

the Child Jesus Primary School

in Podkowa Leśna designed by

Grupa 5 Architekci:

a) ground floor plan,

b) southern façade,

c) southwest corner with one of

the entrances into the building

(photo by M. Czechowicz)

sala gimnastyczna

gymnasium

gimnazjum

junior high school

szkoła podstawowa

elementary school

Czy idee Bauhausu przystają do polskiej rzeczywistości? / Do the Bauhaus ideas t into Polish reality? 71

building, only wrapped in an openwork ceramic cover

referring to the atmosphere of the local building industry

(Fig. 8). The external partitions of the building within the

ground oor have been designed as completely transpar-

ent, thanks to which the street, through the glazed hall,

remains in a spatial relationship with the courtyard locat-

ed in the back of the plot, and the courtyard almost “looks

out onto” the street.

The Silesian facility can be considered to be a tribute

to the design method initiated by Mies van der Rohe. Ar-

chitects from Poland and Catalonia conrmed these fas-

cinations, emphasizing in the building of the Katowice

faculty its constructional structure in the form of steel and

reinforced concrete columns with a crosssection, directly

ze względu na nansowanie budowy szkoły ze stopniowo

pozyskiwanych środków.

Mimo że oba budynki mają rozplanowanie funkcjo-

nalne oparte na podobnej zasadzie, architektura szkoły

w Podkowie Leśnej odbiega od jednoznacznie nawiązu-

jącego do funkcji purystycznego modernizmu. Na elewa-

cjach budynku pojawiają się, pozbawione utylitarnego

uzasadnienia, elementy dekoracyjne – takie jak wyraź-

nie wysunięte przed lico budynku narożne glify okienne.

Czytelne są też współczesne odniesienia do architektury

tradycyjnej w postaci skośnych fragmentów attyki, które

nawiązują do spadzistych dachów sąsiednich domów jed-

norodzinnych i budynku pobliskiego kościoła.

Struktura i detal

– siedziba WRiTV w Katowicach

Realizacją, w której projektanci z pracowni Grupa 5

Architekci nawiązali do dziedzictwa Miesa van der Rohe

jest siedziba Wydziału Radia i Telewizji Uniwersytetu

Śląskiego w Katowicach (WRiTV). Budowę obiektu za-

kończono w 2017 r. Projekt jest rezultatem ścisłej współ-

pracy trzech pracowni – warszawskiej (Grupa 5 Archi-

tekci), katalońskiej (BAAS Arquitectura) i katowickiej

(MAŁECCY Biuro Projektowe). Gmach uzupełnia lukę

w pierzei ul. Św. Pawła i przylega do niskiego ceglanego

budynku śląskiego familoka, który po odrestaurowaniu

stał się integralną częścią obiektu mieszczącą wydziałową

bibliotekę. Minimalistyczny gmach wydziału widziany od

strony ulicy stanowi architekturę tła – jego ażurowa fasa-

da, wykonana z wypalanych metodą tradycyjną pustaków

ceramicznych, wtapia się w sąsiedztwo starych kamienic

[12, s. 40–60]. Obiekt zlokalizowany jest w jednej z naj-

starszych części miasta. Jego struktura została zintegro-

wana z istniejącą tkanką urbanistyczną, która wymagała

uzupełnień [13].

Siedziba WRiTV, której strukturę konstrukcyjną stano-

wi po części regularna siatka słupów, to w istocie szklany

budynek, jedynie opakowany ażurową ceramiczną osłoną

nawiązującą do klimatu lokalnego budownictwa (il. 8).

Zewnętrzne przegrody budynku w obrębie parteru zapro-

jektowano jako całkowicie przezroczyste, dzięki czemu

ulica, poprzez przeszklony hall, pozostaje w przestrzennej

relacji ze zlokalizowanym w głębi działki dziedzińcem,

zaś dziedziniec niemal „wychodzi” na ulicę.

Śląski obiekt można uznać za hołd złożony metodzie

projektowania zapoczątkowanej przez Miesa van der Rohe.

Architekci z Polski i Katalonii potwierdzili te fascyna-

cje, podkreślając w budynku katowickiego wydziału jego

strukturę konstrukcyjną w postaci stalowych i żelbeto-

wych słupów o krzyżowym przekroju, bezpośrednio na-

wiązujących do detali stosowanych przez van der Rohe

w wielu jego obiektach – od zaprojektowanego w 1929 r.

niemieckiego pawilonu na międzynarodowej wystawie

w Barcelonie, poprzez willę Tugendhatów w Brnie z roku

1930, do ukończonej w 1968 r. berlińskiej Nowej Galerii

Narodowej.

Katowicki gmach WRiTV, w przeciwieństwie do wol-

nostojących i zazwyczaj stylistycznie niepowiązanych

z sąsiedztwem budynków van der Rohe, jest gmachem

Il. 8. Siedziba Wydziału Radia i Telewizji Uniwersytetu Śląskiego

w Katowicach (projekt: BAAS Arquitectura / Grupa 5

Architekci / MAŁECCY Biuro Projektowe, 2011–2014):

a) elewacja północna przyległa do ulicy Św. Pawła,

b) fragment elewacji północnej z widocznym detalem

przykrywającej budynek ażurowej osłony ceramicznej

i słupami o krzyżowym przekroju

(fot. J. Certowicz)

Fig. 8. The headquarters of the Faculty of Radio and Television

of the University of Silesia in Katowice (design: BAAS

Arquitectura / Grupa 5 Architekci / MAŁECCY Biuro Projektowe,

2011–2014): a) the northern façade adjoining Św. Pawła Street,

b) a fragment of the northern façade with a visible detail

of the openwork ceramic cover covering the building

and crosssection columns

(photo by J. Certowicz)

72 Krzysztof Mycielski

referring to the details used by van der Rohe in many of

its buildings – from the German pavilion designed in 1929

for the international exhibition in Barcelona, through the

Tugendhat villa in Brno from 1930, to the New National

Gallery in Berlin, completed in 1968.

The Katowice building of WRiTV, in contrast to the

detached buildings, usually stylistically unrelated to the

neighborhood of van der Rohe buildings, is an edice

closely related to the existing context. One of its coau-

thors, the Catalan Jordi Badia, summed up the ideologi-

cal assumptions of this implementation in the following

words: The design strategy is not to build an icon, but

to build and complete a fragment of the city. You have to

look at what already exists, discover why it is unique, and

then grant it a special atmosphere and personality [12,

p. 44]. The fact that the building clearly blends in with the

existing context is determined not only by the traditional

Silesian material used on the façades, but also by the

building projection. The school’s rooms surround the in-

ner courtyard (Fig. 9), creating a layout that directly re-

fers, also by its scale, to the traditional outbuilding, thanks

to which the building almost imperceptibly merges into

the urban tissue of the old part of Katowice.

Conclusions

The analysis of the abovementioned architectural pro-

jects shows that even when directly inspired by the motifs

taken from the designs of the Bauhaus artists, it does not

have to be accompanied by the dogmatism typical for the

avantgarde era. Modernist solutions may serve purposes

dierent than before, which do not put arbitrary modernity

in the foreground. All the designs presented here, devel-

oped by a contemporary Warsaw studio are determined by

the relationship with the neighborhood, and the individual

design solutions, even if they are rooted in early modern-

ism, play an auxiliary role in relation to the context.

Grupa 5 Architekci is one of many Polish studios oper-

ating in the realities of postmodern society and developed

market economy. Its founders, like many middleaged

ściśle związanym z zastanym kontekstem. Jeden z jego

współautorów, Katalończyk Jordi Badia, tak podsumo-

wał założenia ideowe tej realizacji: Strategia projektowa

nie polega na tym, by zbudować ikonę, ale by zbudować

i uzupełnić fragment miasta. Trzeba przyjrzeć się temu, co

istnieje, odkryć, dlaczego jest wyjątkowe, a potem nadać

szczególną atmosferę i osobowość [12, s. 44]. O wyraź-

nym wpisaniu budynku w zastany kontekst decyduje nie

tylko tradycyjny śląski materiał użyty na elewacjach, ale

i rzut obiektu. Pomieszczenia szkoły okalają wewnętrzny

dziedziniec (il. 9), tworząc układ nawiązujący bezpośred-

nio, również skalą, do tradycyjnej ocynowej zabudowy,

dzięki czemu budynek niemal niezauważalnie wtapia się

w tkankę urbanistyczną starej części Katowic.

Wnioski

Analiza przywołanych powyżej realizacji architek-

tonicznych wskazuje, iż nawet bezpośredniemu inspiro

waniu się motywami zaczerpniętymi z projektów twór-

ców Bauhausu nie musi dziś towarzyszyć dogmatyzm

charakterystyczny dla epoki awangardy. Modernistycz-

ne rozwiązania mogą służyć odmiennym niż niegdyś ce-

lom, które nie stawiają na pierwszym planie arbitralnej

nowoczesności. Wszystkie przedstawione tu projekty

autorstwa współczesnej warszawskiej pracowni zdeter-

minowane są relacją z sąsiedztwem, zaś poszczególne

rozwiązania projektowe, nawet jeśli tkwią korzeniami we

wczesnym modernizmie, odgrywają wobec kontekstu rolę

służebną.

Grupa 5 Architekci to jedna z wielu polskich pracowni

działających w realiach społeczeństwa ponowoczesne-

go i rozwiniętej gospodarki rynkowej. Jej założyciele,

podobnie jak wielu rodzimych projektantów w średnim

wieku, nie widzą swojej przyszłości w projektowaniu

ikonicznych prototypów [6, s. 84]. Krytycy architektury

mają trudność ze zdeniowaniem twórczości tego po-

kolenia architektów. W 2004 r. frustrację wobec braku

ambicji przedstawicieli swojej generacji do tworzenia

jednoznacznego języka architektury wyraził na łamach

Il. 9. Dziedziniec siedziby

WRiTV w Katowicach

(fot. J. Certowicz)

Fig. 9. The courtyard of

the WRiTV headquarters

in Katowice

(photo by J. Certowicz)

Czy idee Bauhausu przystają do polskiej rzeczywistości? / Do the Bauhaus ideas t into Polish reality? 73

native designers, do not see their future in designing iconic

prototypes [6, p. 84]. Architecture critics nd it dicult to

dene the works of this generation of architects. In 2004,

architect Grzegorz Stiasny expressed his frustration in the

magazine “Architektury Murator” at the lack of ambition

of his generation to create an unambiguous language of

architecture: […] they are mostly eager neo-modernists,

but lacking the ideological framework that architectural

theory can provide. Therefore their works mostly repre-

sent modernism for the softies [14, p. 99]. This opinion

assumes that today’s designer, just like in the times of

early modernism, should play the role of an ideologically

coherent and struggling creator. It clearly shows contempt

for a compromise attitude that takes into account the ev-

erchanging economic and social context, and for treating

specic solutions from the past only as logical proven pat-

ents enriching the architect’s workshop.

Meanwhile, the lack of an embarrassing “ideological

framework” is a fully conscious feature of the designers

from Grupa 5 Architekci. For them, architectural plural-

ism and various, often intuitive, solving of the issues of

each building is more important, if only because of its dif-

ferent neighborhood and cultural context [6, pp. 87–89].

It is worth remembering that Walter Gropius at the end

of his life distanced himself from the functionalist rhetoric

present in the Bauhaus school. In the introduction to the

book Scope of Total Architecture, published in 1956, he

wrote: There is no such thing as an “International Style”,

unless you want to speak of certain universal technical

achievements in our period which belong to the intellec-

tual background of every civilized nation […] Steel or

concrete skeletons, ribbon windows, slabs cantilevered

or wings hovering on stilts are

but impersonal contempo-

rary means – with which regionally dierent architectural

manifestations can be created

[15, pp. 15, 16].

Translated by

Jadwiga Andrejczuk-Panasiuk

Gropius W., Scope of Total Architecture, Collier Books, New

York–Ontario 1970, p. 14.

„Architektury Murator” architekt Grzegorz Stiasny: […]

są przeważnie zapalonymi neomodernistami, pozbawio-

nymi jednak ideowego szkieletu, jaki może dać architekto-

niczna teoria. Dlatego ich dzieła to przeważnie modernizm

dla mięczaków [14, s. 99]. Opinia ta zakłada, iż dzisiejszy

projektant, podobnie jak w czasach wczesnego moderni-

zmu, powinien odegrać rolę spójnego ideowo walczącego

twórcy. Czytelna jest w niej pogarda wobec postawy kom-

promisowej uwzględniają cej wciąż zmieniający się kon-

tekst ekonomiczny i społeczny oraz wobec traktowania

konkretnych rozwiązań z czasów minionych wyłącznie

jako logicznych sprawdzonych patentów wzbogacających

warsztat architekta.

Tymczasem brak krępującego „ideowego szkieletu”

to w pełni uświadomiona cecha projektantów z Grupy 5

Architekci. Istotniejszy jest dla nich architektoniczny plu-

ralizm i różne, często intuicyjne, mierzenie się z zagad-

nieniami każdego budynku, chociażby ze względu na jego

różne sąsiedztwo i kontekst kulturowy [6, s. 87–89].

Warto przy tym pamiętać, iż Walter Gropius pod koniec

życia dystansował się wobec obecnej w szkole Bauhau-

su funkcjonalistycznej retoryki. We wstępie do wydanej

w 1956 r. książki Pełnia architektury napisał: Nie istnieje

coś takiego jak „styl międzynarodowy”, chyba że mamy

na myśli osiągnięcia techniczne naszych czasów o uni-

wersalnym zasięgu, współtworzące zaplecze intelektualne

każdego cywilizowanego narodu. […] Stalowy lub żelbe-

towy szkielet, okna pasmowe, płyty na wspornikach, czy

całe skrzydła budynków na słupach są wyłącznie bezoso-

bowymi, nowoczesnymi środkami – rodzajem „surowego”

materiału – które umożliwiają powstawanie zróżnicowa-

nych regionalnie zjawisk architektonicznych

[15, s. 15, 16].

Bibliografia /References

[1] Banham R., Rewolucja w architekturze, Wydawnictwa Artystyczne

i Filmowe, Warszawa 1979.

[2] Jencks Ch., Ruch nowoczesny w architekturze, Wydawnictwa Arty-

styczne i Filmowe, Warszawa 1987.

[3] Naylor G., Bauhaus, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warsza-

wa 1988.

[4] Blake P., Mies van der Rohe – architektura i struktura, Wydawnic-

twa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1991.

[5] Pevsner N., Pionierzy współczesności. Od Williama Morrisa do Walte-

ra Gropiusa, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1978.

[6] Życie i przestrzeń: Grupa 5 Architekci, Grupa 5 Architekci, War-

szawa 2018.

[7] Mycielski K., Kim wy jesteście pampersi?, „Architektura Murator”

1998, Nr 5(44), 70–71.

[8] Apartament „Morskie Oko” – willa na skarpie, „Forum Nowocze-

snego Budownictwa” 2018, Nr 3(5), 4–10.

[9] Droste M., Bauhaus 1919–1933, Taschen, Berlin 2006.

[10] Piękna 49 w Warszawie, „Architektura Murator” 2018, Nr 2(281),

34–46.

[11] Gaete J., Elementary School near Warsaw / Grupa 5 Architekci,

https://www.archdaily.com/276617/elementaryschoolnear

warsawgrupa5architekci [accessed: 13.10.2012].

[12] Wydział Radia i Telewizji, „Architektura Murator” 2018, Nr 03(282),

40–60.

[13] Fakultät für Radio und Fernsehen in Kattowitz, „Detail” 2019,

No. 3, 74–83.

[14] Stiasny G., Od A do Z – alfabet architektoniczny, „Architektura

Murator” 2004, Nr 10(120), 86–110.

[15] Gropius W., Pełnia architektury, Karakter, Kraków 2014.

74 Krzysztof Mycielski

Streszczenie

Celem artykułu jest przeanalizowanie rozwiązań projektowych i idei obecnych w architekturze Bauhausu, które można dziś zaobserwować w pol-

skiej praktyce projektowej. Analizę zawężono do wybranych dzieł Waltera Gropiusa i Miesa van der Rohe, zestawiając je z projektami warszawskiej

pracowni Grupa 5 Architekci, reprezentatywnej dla pokolenia architektów średniego pokolenia, dominującego dziś na polskim rynku architekto-

nicznym. Analiza prowadzi do wniosku, iż nawet bezpośredniemu inspirowaniu się motywami zaczerpniętymi z projektów twórców Bauhausu

nie towarzyszy dziś ideologiczna arbitralność charakterystyczna dla epoki awangardy.

Słowa kluczowe: Bauhaus, Walter Gropius, Mies van der Rohe, Grupa 5, praktyka projektowa

Abstract

The aim of the article is to analyse design solutions and ideas present in Bauhaus architecture that can be observed today in Polish design practice.

The analysis has been narrowed down to selected works of Walter Gropius and Mies van der Rohe by juxtaposing them with the designs of the

Warsaw studio Grupa 5 Architekci, a representative of the middle generation of architects who dominate the Polish architectural market today.

The analysis leads to the conclusion that even directly inspired by motifs taken from the projects of the creators of Bauhaus, today is not accompanied

by the ideological arbitrariness characteristic of the avantgarde era.

Key words: Bauhaus, Walter Gropius, Mies van der Rohe, Grupa 5, design practice