Kościół pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa w Tomohon: propozycja projektu adaptacji prezbiterium związanych z nowymi wymogami liturgii

Austensean Stanislaus Lumunon

doi:10.37190/arc260304

Streszczenie

Reformy liturgiczne po Soborze Watykańskim II (1962–1965) spowodowały powszechne przekształcenia przestrzenne w katolickich miejscach kultu – od minimalnych zmian we wnętrzach po usunięcie historycznie cennych elementów wyposażenia. Zgodność tych działań z oficjalnymi dokumentami Kościoła, w szczególności z Ogólnym wprowadzeniem do Mszału Rzymskiego (OWMR), które wprost nakazywało zachowanie wartościowego pod względem artystycznym wyposażenia, była bardzo zróżnicowana w zależności od kontekstu regionalnego. Katolickie kościoły z epoki Indii Holenderskich w Indonezji pozostają niemal całkowicie nieobecne w międzynarodowej literaturze naukowej dotyczącej posoborowych adaptacji liturgicznych, pomimo ich skrajnej podatności na nadmierne ingerencje w obliczu braku skodyfikowanych działań konserwatorskich.

Tematem artykułu jest kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Tomohon (Celebes Północny) – neogotycki obiekt dziedzictwa kulturowego z czasów Indii Holenderskich, wzniesiony przez misjonarzy jezuickich w 1903 r. Prezbiterium tej świątyni poddano radykalnej posoborowej adaptacji, która doprowadziła do demontażu wszystkich trzech przedsoborowych drewnianych ołtarzy, co stanowiło bezpośrednie naruszenie artykułów OWMR 289 i 303. W badaniach związanych ze studium przypadku oparto się na danych z inwentaryzacji terenowej, analizie archiwów fotograficznych oraz ocenie normatywnej pod kątem przepisów OWMR. Opracowano projekt konserwatorski oparty na zasadzie minimalnej interwencji, wprowadzający nowy ołtarz versus populum (skierowany ku ludowi) w formalnej harmonii z istniejącym wnętrzem, przy jednoczesnej rekonstrukcji trzech utraconych ołtarzy na podstawie zachowanych fragmentów materialnych oraz dokumentacji archiwalnej. W pracy utrzymano metodologiczne rozróżnienie pomiędzy rekonstrukcją opartą na źródłach (gdzie utracone elementy wynikają bezpośrednio z dowodów materialnych i archiwalnych) a rekonstrukcją interpretacyjną (w której przypadku niezbędne jest zastosowanie analogii do współczesnych precedensów typologicznych).

Dowiedziono, że posoborowe wytyczne dotyczące liturgii oraz ochrona wyposażenia dziedzictwa Indii Holenderskich są możliwe do pogodzenia w ramach spójnej koncepcji minimalnej interwencji, a także zaproponowano możliwą do szerszego zastosowania metodologię oceny adaptacji liturgicznych kościołów katolickich z epoki Indii Holenderskich w archipelagu indonezyjskim i szerszym regionie Azji Południowo-Wschodniej.

Pobierz artykuł
Podgląd pełnego artykułu jest możliwy wyłącznie na większych ekranach.