Stan zdrowia psychicznego mieszkańców w środowisku miejskim. Konceptualizacja problemów badawczych i poszukiwanie rozwiązań architektonicznych

2017

2(50)

DOI: 10.5277/arc170208

Łukasz Mazur*

Stan zdrowia psychicznego mieszkańców w środowisku miejskim.

Konceptualizacja problemów badawczych

i poszukiwanie rozwiązań architektonicznych

Mental health condition of residents in the urban environment.

Conceptualisation of research problems

and search for architectural solutions

Wstęp

Życie we współczesnym środowisku miejskim nabiera

coraz większego tempa, a dni wydają się zbyt krótkie na

wykonanie w pośpiechu wszystkiego, co zaplanowali-

śmy. Mieszkańcy miast

narażeni są na wpływ różnych

negatywnych czynników, takich jak zła jakość powietrza,

hałas, stres, korki uliczne, niewydolność infrastruktury

miejskiej, miejscowe przeludnienie, wzrost anonimowo-

ści, patologie społeczne. Negatywne czynniki sprawiają,

że środowisko mieszkaniowe w miastach staje się trud-

Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej/Faculty of Ar 

chitecture, Wrocław University of Science and Technology.

Na potrzeby artykułu autor określa miasto jako obszar, który

zamieszkiwany jest przynajmniej przez 100 000 ludzi.

Introduction

Life in today’s urban environment is gaining more and

more momentum, and the days seem too short to execute

in a hurry everything that we have planned. City

dwellers

are exposed to the effects of various negative factors, such

as: poor air quality, noise, stress, trafc jams and the prob-

lems with communication in the city, urban infrastructure

failure, local overpopulation, anonymity, social patholo-

gies. Negative factors in residential environment make

cities more problematic places to live, and the residents

show a higher probability of exposure to mental problems

For the article, the author specifies the city as the area that is in 

habited by at least 100 000 people.

Człowiek każdego dnia przechodzi swoje nudne mile tymi samymi niekończącymi się ulicami,

przepychając się przez tłum brzęczących ludzi, nigdy nie widując znajomej twarzy

i nigdy nie spotykając nieznajomego po raz drugi.

[1, s. 83]

A man walks his tedious miles through the same interminable street every day, elbowing his way

through a buzzing multitude of men, yet never seeing a familiar face,

and never seeing a strange one the second time.

[1, p. 83]

100 Łukasz Mazur

nym miejscem do życia, a mieszkańcy są narażeni na

większe ryzyko wystąpienia problemów psychicznych

niż ludność zamieszkująca obszary wiejskie (patrz:

„Zdrowie psychiczne mieszkańców miast”). Ludzie czują

się źle w mieście, jeśli zmuszani są do życia w ścisku, bez

dostępu do przyrody, spędzając większość czasu w kor-

kach i rzadko rozmawiając z sąsiadami. Wszystkie te

czynniki zwiększają możliwość wystąpienia różnego

rodzaju stresu, który może przyśpieszyć, wzmóc lub wywo-

łać rozwój różnych chorób psychicznych – mówi Layla

McCay, dyrektor międzynarodowego Centrum Projekto-

wania Miejskiego i Zdrowia Psychicznego

, badaczka

zajmująca się problemem zdrowia psychicznego miesz-

kańców miast [2, s. 24–27].

Problem zdrowia psychicznego społeczeństwa w mia-

stach jest istotnym problemem badawczym, dostrzeganym

zarówno przez naukowców, jak i organizacje rządowe.

Według raportu Zielona księga – dotyczącego po prawy

zdrowia psychicznego ludności Unii Europejskiej – Zły

stan zdrowia psychicznego kosztuje rocznie Unię Europej-

ską około 3 do 4% PKB, głównie na skutek utraty produk-

tywności; zaburzenia psychiczne są najczęstszą przyczy 

ną wcześniejszego przejścia na emeryturę i pobierania

świad czeń z tytułu niezdolności do pracy [3, s. 5]. Raport

os trzega również o pogarszającej się sytuacji oraz zakłada, że

do 2020 r. depresja będzie najczęstszą przy czyną zachoro

wań psychicznych w krajach rozwiniętych [3], [4, s. 11].

Celem pracy jest omówienie wybranych negatywnych

czynników życia mieszkańców miast na przykładzie

Wrocławia oraz znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy

negatywne czynniki życia w mieście mogą wpływać na

zdrowie psychiczne mieszkańców. Autor posłużył się

badaniami niereaktywnymi: metodą analizy treści oraz

metodą analizy istniejących danych statystycznych. Jed-

nocześnie autor nie twierdzi, że zmiany w planowaniu

miast mogą uleczyć choroby psychiczne oraz że najbliższe

otoczenie może wywołać chorobę; zdrowie psychiczne

jest indywidualną cechą każdego człowieka. Współczesne

plany rozwoju miast powinny jednak uwzględniać pro-

jektowanie przestrzeni oddziałującej pozytywnie na stan

zdrowia mieszkańców oraz pozwalającej niwelować ne 

gatywne czynniki życia w mieście.

Zdrowie psychiczne mieszkańców miast

Oddziaływanie miast na stan zdrowia psychiczne go

było zauważalne już na początku XX w. Ebenezer Howard

w Garden Cities of Tomorrow (1902) – rozprawie o pró-

bach naprawy jakości życia mieszkańców – pisał o zale-

tach i wadach życia w mieście. Przedstawiał miasto m.in.

jako miejsce odcięte od przyrody, z zanieczyszczonym

powietrzem, gdzie dla dobrego zarobku spędza się długie

godziny w pracy, a liczba ludności i brak czasu powodują

samotność

[5, s. 33]. Użyteczne

kon tak ty i liczne rozrywki

kuszą, lecz długie godziny pracy, odleg łość od miejsc jej

The Center for Urban Design and Mental Health (oficjalny skrót

organizacji — UD/MH).

Samotność – stan emocjonalny człowieka. W skrajnych przypad-

kach samotność może prowadzić do zaburzeń depresyjnych.

than the population in rural areas (see paragraph “Mental

health of urban residents”). People feel bad in the city,

if they are forced to live in a crowd, without access to

nature, spending most of the time in trafc jams and rare-

ly talking with neighbours. All these factors increase the

possibility of various types of stress, which can acceler-

ate, in tensify, or induce the development of various men-

tal illnesses – says Layla McCay, International Director

of The Centre for Urban Design and Mental Health

researcher dealing with the problem of mental health of

urban residents [2, p. 24–27].

The problem of mental health in urban societies is

an important research problem, perceived by scientists

and government organizations. According to a report

the Green Paper – on improving the mental health of the

population of the European Union – Mental ill health

costs the EU an estimated 3–4% of GDP, mainly through

lost productivity. Mental disorders are a leading cause

of early retirement and disability pensions [3, p. 5]. The

report warned of the deteriorating situation and assumes,

that by 2020 depression will be the leading cause of men-

tal illness in developed countries [3], [4, p. 11].

The aim of the work is to discuss the negative factors

of the life of city dwellers on the example of Wrocław

and nding answers to the question, do the negative inu-

ences of city life can affect the mental health of inhabit-

ants. In the presented work, the author used nonreactive

research: the method of analysis of the content and the

method of analysis of existing statistics. At the same time

the author does not claim, that changes in the planning of

cities can cure mental illness and, that the closest environ-

ment may cause disease; mental health is an individual

feature of every person. Contemporary urban develop-

ment plans should include design space which acts posi-

tively on the health status of the population and eliminates

the negative inuences of city life.

Mental health of urban residents

The impact of cities on mental health was noticeable

at the beginning of the 20

century. Ebenezer Howard

in Garden Cities of Tomorrow (1902) – a dissertation

about attempts to repair the quality of life of residents –

wrote about the advantages and disadvantages of city life.

Howard described the city, among other things, as a place

without nature, with polluted air, where for good money

people spend long hours at work, and the density of the

population and lack of time causes loneliness

[5, p. 33].

Useful contacts and numerous entertainment tempt, but

long working hours, distance from the places of work and

the feeling of “alone in a crowd” usually obscure consi

derably much these advantages [5, p. 34].

Life in the city relates to the increase of some psychia

tric problems which has been conrmed, inter alia, in the

following scientic research.

The Center for Urban Design and Mental Health (official abbre

viation of the organization — UD/MH).

Loneliness is a human emotional condition. In extreme cases,

loneliness can lead to depressive disorders.

Stan zdrowia psychicznego mieszkańców w środowisku miejskim /Mental health condition of residents in the urban environment 101

wykonywania i poczucie „samotności w tłumie” zwykle

przyćmiewają znacznie te zalety [5, s. 34].

Życie w mieście związane jest ze wzrostem częstości

występowania niektórych chorób psychicznych, co zosta-

ło potwierdzone między innymi przedstawionymi poniżej

badaniami naukowymi.

Z badań naukowców Karolinska Institutet przeprowa-

dzonych w 2004 r. na mieszkańcach Szwecji wynika, że

im wyższy stopień urbanizacji, tym więcej ludzi jest

zagrożonych zwiększonym ryzykiem psychozy i depresji

– zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Pracownicy tego

instytutu dowodzą również, że u ludzi żyjących w najbar-

dziej zurbanizowanym rejonie Szwecji występuje aż

o 68–77% większe prawdopodobieństwo zachorowania

na psychozę i o 12–20% większe ryzyko zachorowania na

depresję niż u mieszkańców obszarów mniej zaludnio-

nych [6, s. 293–298].

Badacze Instytutu Zdrowia Psychicznego Arkin w Am 

sterdamie w 2010 r. opublikowali pracę The current sta 

tus of urbanrural differences in psychiatric disorders,

w której przedstawili aktualną różnicę w stanie zdrowia

psychicznego pomiędzy mieszkańcami miast a miesz 

kańcami obszarów wiejskich. Z ich badań wynika, że

wskaźniki występowania zaburzeń nastroju (39%) i zabu-

rzeń lękowych (21%) były wyższe w miastach niż w rejo-

nach wiejskich. Badania zostały przeprowadzone w kra-

jach wysokorozwiniętych [7, s. 84–93].

Pracownicy Instytutu Psychiatrii King’s College w Lon-

dynie w 2012 r. opublikowali artykuł MetaAnalysis of the

Association of Urbanicity with Schizophrenia, w którym

zaprezentowali dane o zwiększonym występowaniu schi-

zofrenii w obszarach miejskich. Z danych wynika, że czę-

stość występowania tej choroby wzrasta dwukrotnie, nie-

mal liniowo wraz ze wzrostem urbanizacji [8, s. 1118–1123].

Związki między różnymi zaburzeniami psychicznymi

a życiem w mieście są złożone i różnią się w poszczegól-

nych opracowaniach. Dzieje się tak dlatego, że w przedsta-

wionych badaniach występowały odmienne czynniki śro-

dowiskowe oraz różne czynniki zakłócające, mające

wpływ na zdrowie psychiczne ludzi. Czynniki zakłócające

to indywidualne cechy każdego człowieka żyjącego w mie-

ście, w tym m.in.: powody, dla których zdecydował się żyć

w mieście, negatywne doświadczenia z przeszłości, bezro-

bocie, problemy ze zdrowiem fizycznym i psy

chicznym,

osobiste kryzysy, rozpad rodziny, uzależnienia, migracja.

Ważnym czynnikiem społecznoekonomicznym jest niski

status społeczny części mieszkańców miast, w tym m.in.:

ubóstwo, poczucie niesprawiedliwości społecznej, do 

świadczanie uprzedzeń i dyskryminacji [9].

Życie we Wrocławiu

W tej części artykułu zostaną omówione negatywne

czynniki oddziałujące na życie wrocławian, tj. miejscowe

przeludnienie, wzrost anonimowości, korki oraz wynika-

jące z tego problemy z komunikacją w mieście, zła jakość

powietrza.

Ludność we współczesnym świecie migruje w poszuki-

waniu lepszego życia do miast – szacuje się, że 54%

światowej populacji zamieszkuje obszary miejskie [10, s. 1].

From the research of scientists at the Karolinska Insti-

tutet, conducted in 2004 upon the inhabitants of Sweden,

it follows, that the higher the degree of urbanization, the

more people are at risk of increased psychosis and depres-

sion – both in women and in men. The authors of the study

also prove that people living in the most urbanised region of

Sweden have a 68–77% greater chance of developing psy-

chosis and 12–20% greater risk of developing depression

than residents living in less populated areas [6, p. 293–298].

Researchers at the Arkin Institute of Mental Health in

Amsterdam, in 2010 published a study, entitled The cur-

rent status of urbanrural differences in psychiatric disor-

ders, in which the authors present the current difference

in mental health between people living in cities and rural

areas. The research shows that the indicator of mood dis-

orders (39%) and anxiety disorders (21%) were higher in

cities than in rural areas. The research was conducted in

highly developed countries [7, p. 84–93].

Researchers of the Institute of Psychiatry, King’s Col-

lege London in 2012, published a research, entitled Meta

Analysis of the Association of Urbanicity with Schizophre-

nia, in which they present the data of increased incidence

of schizophrenia in urban areas. The published data shows

that the incidence of schizophrenia is rising twice, almost

linearly with the increasing urbanization [8, p. 1118–1123].

The relationship between the various mental disorders

and life in the city are complex and differ in the various

studies. This is because, there are different environmental

factors in the presented studies and various disturbances

having an impact on people’s mental health. Disturbing

factors are the individual characteristics of every person

living in a city, including: the reasons for people to live in

city, the negative experience of the past, unemployment,

physical and mental health problems, personal crises,

family disintegration, addiction, migration. An important

socioeconomic factor is the low social status of some

inhabitants which affects them, i.e. poverty, social injus-

tice, prejudice and discrimination [9].

Life in Wrocław

In the presented part of the article, the author dis-

cusses the negative factors affecting the lives of people

in Wrocław, i.e. local overcrowding, anonymity, trafc

jams and the problems with communication in the city,

poor air quality.

Populations in the modern world are migrating to

search a better life in cities – it is estimated, than 54%

of the world’s population lives in urban areas [10, p. 1].

The international organization of UN Habitat presented

a report, entitled Planning sustainable cities: global report

on human settlements, according to which, by 2050, the

number of people living in urban areas will increase to

70% and this growth will be mainly in developed regions

[11, p. xxii]. According to ofcial data of the Central Sta-

tistical Ofce of Poland the population in Wrocław, on the

date from 31 December 2015 to 30 June 2016 increased

by 0.21%, but in the last 10 years, from 2005 to 30 June

2016, it increased by 0.39% [12]. Ofcial gures from

the Statistical Ofce do not consider people living in

102 Łukasz Mazur

Międzynarodowa organizacja UN Habitat przedstawiła

raport Planning sustainable cities: global report on

human settlements, według którego do 2050 r. liczba ludzi

zamieszkujących obszary miejskie wzrośnie do 70%,

a wzrost ten nastąpi głównie w rozwijających się regio-

nach [11, s. xxii]. Według danych Głównego Urzędu Sta-

tystycznego liczba ludności we Wrocławiu, w okresie od

31 grudnia 2015 r. do 30 czerwca 2016 r. wzrosła o 0,21%,

natomiast w ciągu ostatnich 10 lat, licząc od 2005 r. do

30 czerwca 2016 r., wzrosła o 0,39% [12]. Dane GUS nie

uwzględniają jednak osób mieszkających bez zameldowa-

nia (czasowego również), dlatego liczba rzeczywistych

użytkowników miasta jest z pewnością dużo większa

[13].

Powiększająca się liczba mieszkańców miast koreluje

z występowaniem patologii społecznych, wzrost liczby

mieszkańców miast prowadzi też do pogłębiającej się ano-

nimowości [14, s. 20]. Socjolog Waldemar Urbanik uważa,

że wzrost anonimowości oraz poczucie „samotności w tłu-

mie” jest najpoważniejszym współczesnym problemem

zwią zanym z bezpieczeństwem w dużych miastach [za: 15].

Jednym z zasadniczych oraz najbardziej trwałych ele-

mentów przestrzeni miasta jest struktura ulic [16, s. 11],

łącząca ze sobą setki miejsc. Tak skomplikowany system

służy do szybkiego pokonywania odległości oraz prze-

mieszczania się ludzi i towarów – można porównać go do

układu limfatycznego u człowieka. Płynność połączeń

komunikacji sprawdzana jest codziennie przez mieszkań-

ców, którzy pokonują odległość pomiędzy domem, pracą,

szkołą, miejscami rozrywki. Swobodne przemieszczanie

się w mieście bywa utrudnione przez wzmożony ruch

oraz okresowe korki drogowe, które zabierają wolny czas

mieszkańców oraz zmuszają do spędzania go w środkach

komunikacji, tj. samochodach lub transporcie zbioro-

wym, generując stres u użytkowników. Dobrze rozwinię-

tą sieć komunikacji należy więc uznać za istotny element

wpływający na zachowanie dobrego stanu zdrowia psy-

chicznego mieszkańców miast.

Według Raportu o korkach w 7 największych miastach

Pol ski, w ciągu jednego miesiąca 2015 r. mieszkaniec

Wro cławia spędził 14 godzin 35 minut w korkach. Przyto

czony wyżej raport dowodzi również, że Wrocław jest

najbardziej zakorkowanym miastem w Polsce, zajmując

od 2014 r. pierwsze miejsce w rankingu [17, s. 11–13].

Przyczyną powstawania korków drogowych jest m.in.

zwiększająca się liczba samochodów osobowych, za

pomocą których przemieszcza się wyłącznie jedna osoba.

Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że aż

64% badanych dojeżdża do pracy samochodem, 55% jako

kierowcy, 9% jako pasażerowie. Reszta badanych dojeż-

dżających do pracy korzysta z różnorodnych środków

transportu: od komunikacji miejskiej, poprzez prywat

Największy problem braku zameldowania dotyczy studentów

wrocławskich uczelni, zarówno mieszkających w kwaterach prywat-

nych, jak i w akademikach, ponieważ meldunek tymczasowy nie jest

uwzględniany w liczbie mieszkańców. Według „Gazety Wrocławskiej”

118 975 osób studiuje na wrocławskich uczelniach (stan na 1 paździer-

nika 2016). Gazeta zakłada również, że 75% z tej liczby to studenci

przy jezdni z innych rejonów Polski – oznacza to, że prawie 90 tysięcy

osób nie jest uwzględnionych w rzeczywistej liczbie mieszkańców [13].

Wrocław without registration of residence (temporary

residence also), therefore the number of actual city users

is most probably greater

[13].

The constantly growing number of urban residents

correlates with the occurrence of social pathology, the

increase in the number of inhabitants of cities leads to

growing anonymity [14, p. 20]. Sociologist Waldemar

Urbanik believes that the rise of anonymity and a sense of

“being alone in the crowd” is the most serious contempo-

rary problem of security in large cities [quoted after: 15].

One of the essential and most durable elements of city

space is the structure of the streets [16, p. 11], connect-

ing hundreds of places. So complex a system is used to

quickly cover a distance and express translocation of peo-

ple and goods – this can be compared to the lymphatic

system in the human body. The efciency of communica-

tion connections in the city is checked daily by residents

who conquer the distance between home, work, school

and places of entertainment. Free movement in the city is

hampered by increased trafc and periodic trafc conges-

tion which deprives them of their free time and forces the

residents to spend their free time in communication, i.e.

cars or public transport, generating stress in users. Well

developed communication network should therefore be

considered an important element inuencing the retaining

of good mental health of city dwellers.

According to the Report on trafc jams in 7 largest Po 

lish cities, within one month in 2015, a resident of Wro 

cław spent 14 hours 35 minutes in trafc jams. This re 

port also shows that Wrocław is the most congested city

in Poland, occupying the rst place in the ranking since

2014 [17, p. 11–13].

The cause of formation of trafc jams, among other

things, is the increasing number of cars which are occu-

pied by only one person. According to the data of the Cen-

tral Statistical Ofce, as many as 64% of the respondents

commute to work by car, 55% as drivers, 9% as passen-

gers. The rest of the surveyed commuters use a variety of

means of transport: public transport, by private carriers,

trains, motorcycles or bicycles [18, p. 11–13]. Consider-

ing that most people travel alone by car and that the jour-

ney is lengthened by the trafc jams – the time spent in

isolation increases. In public transport the situation is dif-

ferent, because the journey is carried out mostly in a large

group of people, though, here also the anonymity among

the passengers in most cases does not result in the forma-

tion of social ties.

At this point it is worth asking the question, does the

urban communication system allow the free movement

of people. Perhaps this situation limits the movement of

urban residents only to the place of work or study – that

The biggest problem with lack of residence registration affects

students of Wrocław universities, both living in private accommoda 

tion and in dormitories, because temporary residence is not included in

the number of city residents. According to Gazeta Wrocławska 118 975

people study at Wrocław universities (as of 1 October 2016). The news

paper also assumes that 75% of this number are students arriving from

other regions of Poland – this means that nearly 90 000 people are not

included in the actual number of residents [13].

Stan zdrowia psychicznego mieszkańców w środowisku miejskim /Mental health condition of residents in the urban environment 103

nych przewoźników, pociągi, motocykle czy ro wery [18,

s. 11–13]. Biorąc pod uwagę, że większość osób prze-

mieszcza się samochodem w pojedynkę oraz że przejazd

wydłużają korki drogowe – czas spędzany w izolacji

wzrasta. W transporcie publicznym sytuacja wygląda ina-

czej, ponieważ podróż odbywa się przeważnie w du żej

grupie ludzi, choć i tutaj anonimowość wśród pasażerów

podróży w większości przypadków nie powoduje powsta-

wania więzi społecznych.

W tym miejscu warto zadać pytanie, czy układ komu-

nikacyjny tkanki miejskiej pozwala na swobodne prze-

mieszczanie się ludzi. W pewnym stopniu korki drogowe

powodują ograniczenie przemieszczania się mieszkań-

ców miast tylko do miejsca pracy lub nauki – czyli do

miejsc, do których ludzie są zobowiązani pojechać. Ogra-

niczenie przemieszczania się może wpływać także na spa-

dek kontaktów społecznych i zawężanie ich jedynie do

więzi familijnych.

Wrocław zajmuje czwartą pozycję na liście najwięk-

szych miast Polski pod względem ludności, z gęstością

zaludnienia 2171 osób na kilometr kwadratowy [19,

s. 18]. Na tak dużym rynku nie maleje popyt na mieszka-

nia, a liczba projektowanych budynków stale wzrasta, by

zaspokoić potrzeby ludności. Zarówno mieszkania w mie-

ście, projektowane w coraz większej odległości od jego

centrum, jak i inwestycje mieszkaniowe poza granicami

administracyjnymi Wrocławia cieszą się dużą popularno-

ścią – wynika to w głównej mierze z ich przystępnej ceny.

System transportu publicznego odgrywa ważną rolę

w dbaniu o dobre zdrowie psychiczne mieszkańców miast

i przedmieść, ponieważ pozwala na swobodne przemiesz-

czanie się i – tym samym – utrzymywanie relacji z przy-

jaciółmi mieszkającymi w odległej części miasta. Dzięki

temu ludzie bez samochodów, niepełnosprawni i seniorzy

nie zamykają się we własnych domach. Nie rezygnują

także z usług, jakie oferuje centrum miasta.

Pani Dominika, mieszkanka jednej z podwrocławskich

miejscowości, tak mówi o komunikacji w mieście: Aut

przybywa, bo dzisiejsi Wrocławianie mieszkają pod mia-

stem. Trudno w takich okolicznościach do pracy dojeż-

dżać rowerem, po pracy rowerem odebrać dzieci z przed-

szkola, dodatkowo w drodze do domu zrobić zakupy

w markecie, a jeszcze z całym tym bagażem dojechać do

mieszkania w gminie np. Kąty Wrocławskie. Miasto się

rozlało i trudno się w tej sytuacji odnaleźć [20]. Zacyto-

wana wypowiedź przedstawia styl życia, w którym miesz-

kańcy przedmieść codziennie migrują pomiędzy domem

i pracą, spędzając coraz mniej czasu w centrum miasta

[21, s. 356].

Mieszkańcy Wrocławia narażeni są również na złą

jakość powietrza – jego zanieczyszczenie w okresach

grzewczych należy do najwyższych na świecie. 15 lutego

2017 r. według interaktywnej mapy zanieczyszczeń

na świecie Air Quality Index Visual Map mierzącej war-

tość jakości powietrza, indeks AQI we Wrocławiu wyno 

sił 374 punkty

. Centrum Zarządzania Kryzysowego we

Według Air Quality Index (AQI), poziom 300+ jest najwyż szym

stopniem ostrzeżenia o niebezpieczeństwie dla zdrowia człowieka.

is, places, to which people are obliged to go. Restraint of

translocation can also inuence the limitation of social

contacts and narrows them only to family ties.

Wrocław is the fourth biggest Polish city regarding its

population, with a population density of 2171 people per

square kilometre [19, p. 18]. Such a large market does

not decrease the demand for housing, and the number of

residential buildings in Wrocław is increasing to provide

the needs of residents. Both ats in the city, designed fur-

ther and further away from the center of the city, as well

as housing investments built outside the administrative

borders of Wrocław are very popular – mainly because of

their affordable price.

Public transport system plays an important role in

ensuring good mental health of residents of cities and sub-

urbs, because it allows for free movement and – therefore

– maintaining relationships with friends who live in dis-

tant parts of the city. Owing to this, people without cars,

disabled people and seniors do not have to close them-

selves in their own homes. They also do not resign from

the services offered by the center of the city.

Ms Dominic, a resident of one of the suburban neigh-

borhoods of Wrocław, says about the communication in

the city: The number of cars increases, because today’s

Wrocław’s inhabitants live outside the city. It is difcult in

such a situation to commute to work by bicycle and after

work to pick up children from the kindergarten, in addi-

tion, on the way home, to do some shopping in the market,

and with all this baggage to get to the at in the borough,

e.g. Kąty Wrocławskie. The city is spilling out and it is

difcult to nd a way to live in this situation [20]. The

quoted statement represents the lifestyle, where suburban

residents migrate daily between home and work, spending

less and less time in the city center [21, p. 356].

Wrocław residents are also exposed to poor air qual-

ity – its pollution during the heating periods is among the

highest in the world. On February 15, 2017, according to

the interactive map of pollution in the world “Air Quality

Index Visual Map”, measuring the value of the air quality,

the index AQI in Wrocław was 374 points

. The Crisis

Management Center in Wrocław in such cases noties

that older people and children, people with heart and res-

piratory disease and asthma should strictly avoid going

outside. The remaining part of the population should

reduce exposure to the outside to a minimum, and also to

practice physical activity [22].

Looking for positive examples

Mental health

[23, p. 1] of city dwellers no longer is

a taboo subject – there are actions aimed at improving the

quality of health of the society by encouraging people to

According to Air Quality Index (AQI), the level 300+ is the

highest level of danger warning for human health. In such a situation

everyone can experience severe health effects.

The World Health Organization (WHO) describes mental health

as: […] a state of wellbeing in which a person uses his or her abilities,

can cope with stress in everyday life, can efficiently and productively

work and is able to contribute to a given community [23, p. 1].

104 Łukasz Mazur

Wrocławiu w takich przypadkach zawiadamia, że osoby

starsze i dzieci, osoby z chorobami serca i dróg oddecho-

wych oraz astmatycy powinni bezwzględnie unikać wyj-

ścia na zewnątrz. Pozostała część mieszkańców powinna

ograniczyć przebywanie na zewnątrz do minimum, odra-

dza się także uprawianie aktywności fizycznej [22].

W poszukiwaniu pozytywnych przykładów

Zdrowie psychiczne

[23, s. 1] mieszkańców miast prze

staje być tematem tabu – pojawiają się działania ma jące na

celu podnoszenie jakości zdrowia społeczeństwa poprzez

zachęcanie ludzi do aktywności w przestrzeni publicznej

oraz integrowania się w strefach rekreacji. Zadania te mają

zniwelować negatywne czynniki życia w mieście [24, s. 27].

Powiększająca się zbiorowość ludzi w miastach stawia

projektantów, inwestorów, ale przede wszystkim zarząd-

ców miast przed ogromną odpowiedzialnością za stwo-

rzenie dobrej jakości życia obecnemu pokoleniu oraz jego

następcom. Specjaliści z dziedziny architektury, urbani-

styki, geografii oraz psychologii powinni współpracować

przy planowaniu środowiska miejskiego, ponieważ jedy-

nie takie interdyscyplinarne działania mogą zagwaranto-

wać mieszkańcom dobre warunki oraz jakość życia

fizycznego i psychicznego. Lekceważenie tych dziedzin

oraz błędy popełniane przez zarządców miast możemy

zaobserwować już dzisiaj.

Przykładem przestrzeni publicznej we Wrocławiu, wed

ług autora pozytywnie oddziałującej na mieszkańców, jest

Wyspa Słodowa – unikatowe miejsce spotkań w samym

centrum miasta, w którym organizowane są różnego rodza-

ju wydarzenia kulturalne. Znajduje się tam wieczorne kino

plenerowe, otwarta scena dla zespołów, ogródki gastrono-

miczne – wszystko to pod czujnym okiem miejskie 

go monitoringu. Wyspa Słodowa jest miejscem, w któ rym

można się zrelaksować i odpocząć od miejskiego tempa

życia w zielonej, bezpiecznej przestrzeni.

Mieszkańcy Wrocławia dodatkowo mogą korzystać

z różnych interesujących zielonych przestrzeni, w których

możliwy jest zarówno odpoczynek, jak i aktywniejsza

forma spędzania wolnego czasu – wystarczy wymienić

park Południowy czy obszar parku Szczytnickiego i oko-

lice Hali Stulecia.

Przebywanie w przestrzeniach zielonych pozytywnie

oddziałuje na umysł człowieka. Badania przeprowadzone

przez naukowców University of Illinois wskazują, iż

dwudziestominutowy spacer w parku powoduje zwięk-

szenie zdolności koncentracji u dzieci z zespołem nadpo-

budliwości psychoruchowej (ADHD). Badania udowod-

niły, iż dzieci z łagodnym objawem ADHD mogą być

leczone poprzez kontakt z przyrodą, bez stosowania środ-

ków farmakologicznych [25, s. 402–409].

W ta kiej sytuacji każdy może doświadczyć poważnych skutków zdro

wotnych.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opisuje zdrowie psy-

chiczne jako: […] stan dobrego samopoczucia, w którym człowiek wy 

ko rzystuje swoje zdolności, może radzić sobie ze stresem w codziennym

życiu, może wydajnie i owocnie pracować oraz jest w stanie wnieść

wkład w życie danej wspólnoty [23, s. 1].

be active in the public space and integrate in the recrea-

tion zones. These actions are intended to offset the nega-

tive inuences of city life [24, p. 27].

The growing community of people in the cities impos-

es upon designers, investors, but most of all city manag-

ers to take great responsibility for creating a good quality

of life for present and future generations. Specialists in

architecture, urban planning, geography and psychology

should cooperate in planning of the urban environment,

because only such interdisciplinary actions can guar-

antee good living conditions and the quality of physi-

cal and mental life. Disregarding of these spheres and

the mistakes made by managers of cities can already be

observed today.

An example of public space in Wrocław, which has

a positive impact on the inhabitants, is Słodowa Island

– a unique meeting place in the heart of the city, which

hosts various cultural events. There is an evening open

air cinema, open stage for music bands, dining outlets –

all under the watchful eye of urban monitoring. Słodowa

Island is a place where residents can relax and rest from

fast urban rate of life in a green and safe space.

Residents of Wrocław may also benet from a variety

of interesting green spaces where it is possible to both rest

and lead an active form of leisure time, this place may

be the Southern Park or Park Szczytnicki and the area of

Centennial Hall.

Being in the green spaces positively effects the human

mind. Studies conducted by researchers at the Univer-

sity of Illinois indicate that a twentyminute walk in the

park increases the ability of concentration in children with

attention decit hyperactivity disorder (ADHD). Research

has shown that children with mild symptom of ADHD can

be treated through contact with nature, without the use of

pharmacological agents [25, p. 402–409].

Conclusions

By analysing the contemporary urban development on

the example of Wrocław, taking into account the level

of stress of society caused by life in the city, it can be

concluded, that negative factors, in longterm effects on

the population can affect the mental health of the popula-

tion. The negative factors of life in the city include: the

noise, air pollution, an excess of stimuli, the fast pace of

life, anonymity, urban infrastructure failure, trafc jams,

stress, social pathologies, increasing of the population

causing local overcrowding.

Specialists from the American Center for Urban

Design and Mental Health present four main activities

which by being considered in the planning of the city can

have a positive impact on mental health.

The rst of these activities is to increase green spaces

of the city which have a positive impact on the wellbeing

of inhabitants. Green should be planned not only in large

parks, but also in smaller urban spaces which residents

can visit every day and which they can see from the win-

dows of their apartments.

The next step is to design places for active recreation,

because physical activity has a positive effect on mental

Stan zdrowia psychicznego mieszkańców w środowisku miejskim /Mental health condition of residents in the urban environment 105

Zakończenie

Analizując współczesny rozwój miast, biorąc pod

uwagę poziom stresu społeczeństwa spowodowany

życiem w mieście, można stwierdzić, że negatywne czyn-

niki, długoterminowo oddziałujące na ludność, mogą

wpływać na stan zdrowia psychicznego mieszkańców. Do

negatywnych czynników życia w mieście należą: hałas,

zanieczyszczenie powietrza, nadmiar bodźców, szybkie

tempo życia, poczucie anonimowości, niewydolność in 

fra struktury miejskiej, korki drogowe, stres, patologie

spo łeczne, powiększająca się liczba mieszkańców powo-

dująca miejscowe przeludnienie.

Specjaliści z amerykańskiego Centrum Projektowania

Miejskiego i Zdrowia Psychicznego przedstawiają cztery

główne działania, które uwzględnione w planowaniu miasta

mogą wpływać pozytywnie na stan zdrowia psychicznego.

Pierwsze z tych działań polega na zwiększaniu zielo-

nych przestrzeni miasta, korzystnie oddziałujących na

samopoczucie mieszkańców. Zieleń powinna być plano-

wana nie tylko w dużych parkach, ale również w mniej-

szych przestrzeniach miejskich, które mieszkańcy będą

odwiedzali na co dzień i które będą mogli zobaczyć z okien

swych mieszkań.

Kolejną czynnością jest projektowanie miejsc do

aktywnego wypoczynku, ponieważ aktywność fizyczna

bardzo dobrze wpływa na stan zdrowia psychicznego.

W przypadku umiarkowanej depresji regularne ćwiczenia

mogą działać w ten sam sposób jak leki przeciwdepresyj-

ne [26], [27].

Trzecim aspektem jest projektowanie przestrzeni

publicznych, które pozwalają mieszkańcom w naturalny

sposób nawiązywać kontakty społeczne. Przestrzenie te

są miejscem odpoczynku i spotkań oraz wpływają pozy-

tywnie na relacje międzyludzkie.

Ostatnim działaniem jest tworzenie miejsc bezpiecz-

nych, zarówno w aspekcie przestępczości, zmniejszenia

i redukcji natężenia ruchu, jak i ułatwienia poruszania się

po mieście osób starszych z demencją [26].

Bibliografia /References

[1] Meltzer M., Mark Twain Himself: A Pictorial Biography, University

of Missouri, Missouri 2002.

[2] McCay L., Burszta J., Miejskie powikłania, „Magazyn Miasta”

2017, Nr 3(15), 24–27.

[3] Zielona Księga – poprawa zdrowia psychicznego ludności. Strate-

gia zdrowia psychicznego dla Unii Europejskiej, Komisja Wspólnot

Europejskich, Bruksela 2005.

[4]

WHO, The world health report 2001 – Mental Health: New Understand-

ing, New Hope, http://www.who.int/whr/2001/en/ [accessed: 3.07.2017].

[5] Howard E., Miastaogrody jutra, CA Centrum Architektury, Instytut

Kultury Miejskiej, Warszawa–Gdańsk 2015.

[6] Sundquist K., Frank G., Sundquist J., Urbanisation and incidence of

psychosis and depression Followup study of 4.4 million women

and men in Sweden, „The British Journal of Psychiatry” 2004,

No. 184(4), 293–298.

[7] Peen J., Schoevers R.A., Beekman A.T., Dekker J., The current sta-

tus of urbanrural differences in psychiatric disorders, „Acta Psy-

chiatrica Scandinavica” 2010, Vol. 121, No. 2, 84–93.

[8] Vassos E., Pedersen C.B., Murray R.M., Collier D.A., Lewis C.M.,

MetaAnalysis of the Association of Urbanicity with Schizophrenia,

„Schizophrenia Bulletin” 2012, Vol. 38, No. 6, 1118–1123.

[9] McCay L., Facts and Figures, http://www.urbandesignmental-

health.com/factsandfigures.html [accessed: 1.03.2017].

[10] UNHabitat, Urbanization and development: emerging futures,

Nairobi, Kenya 2016.

[11] Oyebanji O. Oyeyinka (ed.), Planning sustainable cities: global

report on human settlements 2009, earthscan, London 2009.

[12] Bank Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego,

https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start [accessed: 13.06.2017].

[13] Bera P., Kaźmierczak M., Policzyliśmy wszystkich wrocławskich

studentów. Tylko co czwarty jest z naszego miasta, http://www.gazeta

wroclawska.pl/edukacja/a/policzylismywszystkichwroclawskich

studentowtylkococzwartyjestznaszegomiasta,10687949/

[accessed: 5.06.2017].

[14] Bagiński E., Damurski Ł., Wizerunek Wrocławia, Oficyna Wydaw-

nicza PWr, Wrocław 2009.

health. In case of moderate depression, regular exercise

may work in the same way as antidepressants [26], [27].

The third aspect is to design public spaces which allow

residents to make social contacts in a natural way. These

spaces are a place of rest and meeting, and have a positive

inuence on interpersonal relations.

The last action is to create safe places, both in terms

of crime reduction and reduction of trafc and the design

which facilitates the movement of older people with

dementia [26].

Translated by

Łukasz Mazur

106 Łukasz Mazur

Streszczenie

Życie we współczesnym środowisku miejskim nabiera coraz większego tempa, a dni wydają się zbyt krótkie na wykonanie w pośpiechu wszystkie-

go, co zaplanowaliśmy. Mieszkańcy miast narażeni są na wpływ różnych negatywnych czynników, takich jak zła jakość powietrza, hałas, stres, korki

uliczne, niewydolność infrastruktury miejskiej, miejscowe przeludnienie, wzrost anonimowości, patologie społeczne. Negatywne czynniki sprawia-

ją, że środowisko mieszkaniowe w miastach staje się trudnym miejscem do życia, a prawdopodobieństwo wystąpienia problemów psychicznych

u osób w nich żyjących jest większe niż u ludności z obszarów wiejskich. Celem pracy jest omówienie niektórych negatywnych czynników życia

mieszkańców miast na przykładzie Wrocławia oraz znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy negatywne czynniki życia w mieście mogą wpływać na

zdrowie psychiczne mieszkańców.

Słowa kluczowe: miasto, zdrowie psychiczne, jakość życia

Abstract

Life in contemporary urban environment is gaining more and more momentum, and days seem too short to execute in a hurry everything that we

have planned. City dwellers are exposed to the effects of various negative factors, such as: poor air quality, noise, stress, trafc jams and the prob-

lems with communication in the city, urban infrastructure failure, local overpopulation, anonymity, social pathologies. Negative factors in residential

environment make cities a more problematic place to live, and the residents show a higher probability of exposure to mental problems than the

population in rural areas. The aim of the work is to discuss the negative factors of life city dwellers on the example of Wrocław and nding answers

to the question of wheather the negative inuences of city life can affect the mental health of the inhabitants.

Key words: city, mental health, quality of life

[15] Kobalczyk P., Jakie zagrożenia mogą nas spotkać w mieście?,

http://www.rp.pl/artykul/1017595Jakiezagrozeniamoganas

spotkacwmiescie.html#ap6 [accessed: 9.06.2017].

[16] Krzyżanowska T.E., Miasto jako zbiór wzorców: rozprawa na

te mat miasta, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządza-

nia, Warszawa 2009.

[17] Deloitte, Raport o korkach w 7 największych miastach Polski,

Deloitte Polska, Warszawa 2016.

[18] Dojazdy do pracy w 2010 roku na podstawie BAEL, GUS, Warsza-

wa 2011.

[19] Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2016 roku,

GUS, Warszawa 2016.

[20] Akcja Miasto, Wpis na forum, https://web.face

book.com/akcjamiasto

wro/photos/a.717624148327070.1073741831. 645390212217131

/1240260149396798/?type=3&theater [accessed: 26.02.2017].

[21] Putnam R.D., Samotna gra w kręgle: upadek i odrodzenie wspól-

not lokalnych w Stanach Zjednoczonych, Wydawnictwa Akademic-

kie i Profesjonalne, Warszawa 2008.

[22] Boruszewska A., Smog we Wrocławiu. Jesteśmy dziś światowym

lide rem!, http://www.gazetawroclawska.pl/wiadomosci/a/smog

wewroclawiujestesmydzisswiatowymliderem,11794856/

[accessed: 30.02.2017].

[23] WHO, Mental health: strengthening our response, Fact sheet no.

220, Geneva 2001.

[24] Harasimowicz A., Efekty aglomeracji – czynnik czy bariera rozwo-

ju miast? Analiza wybranych aspektów w świetle literatury przed-

miotu, „Studia Miejskie” 2015, t. 20, 27.

[25] Taylor A.F., Kuo F.E., Children with Attention Deficits Concen-

trate Better After Walk in the Park, „Journal of Attention Disor-

ders” 2009, Vol. 12, No. 5, 402–409.

[26] Kirk M., How to Support Mental Health Through Urban Planning,

http://www.citylab.com/design/2016/12/howtosupportmental

healththroughurbanplanning/510833/ [accessed: 2.02.2017].

[27] McCay L., How Urban Design can Impact Mental Health, http://

www.urbandesignmentalhealth.com/howurbandesigncan

impactmentalhealth.html [accessed: 13.06.2017].

Stan zdrowia psychicznego mieszkańców w środowisku miejskim. Konceptualizacja problemów badawczych i poszukiwanie rozwiązań architektonicznych

Łukasz Mazur

doi:10.5277/arc170208

Streszczenie