Wrocławska minigaleria murali

2016

4(48)

DOI: 10.5277/arc160407

Marcin Proch*

Wrocławska minigaleria murali

Wrocław murals mini-gallery

Wprowadzenie

Współczesny mural jako element otaczającej nas prze-

strzeni miejskiej jest stosunkowo nowym zjawiskiem,

zdążył jednak na dobre zagościć na ścianach miast oraz

w świadomości ludzi. Historia malarstwa na ścianach

zaczyna się od malowideł przedstawiających zwierzęta,

ludzi oraz symbole w jaskiniach m.in. w Lascaux, Chauvet

i Altamirze. Na przestrzeni wieków mural pełnił wiele

funkcji. Początkowo służył jako magiczno-symboliczna

ilustracja bóstw czy obiektów kultu. W późniejszych cza-

sach dodatkowo stał się elementem dekoracyjnym wnętrz

architektonicznych i fasad budowli sakralnych oraz

świeckich, by finalnie, przy swoich estetycznych i arty-

stycznych wartościach, stać się wizualnym nośnikiem

informacyjno-reklamowym i istnieć w postaci sa mo-

dzielnego zjawiska twórczego.

Najczęstszym i najbardziej powszechnym nośnikiem

muralu są ściany budynków istniejących w przestrzeni

miejskiej. Brak jednak ustaleń – czy to w miejscowym

planie zagospodarowania przestrzennego, czy w wytycz-

nych urbanistyczno-architektonicznych – w jakich oko-

licznościach i miejscach powinny powstawać murale.

Często więc powstają one na ścianach, które z różnych

powodów (rozbiórka, przebudowa tkanki miejskiej)

zostały obnażone i tworzą martwe powierzchnie w prze-

strzeni miasta, nie pełniąc żadnej funkcji. Nie jest to jed-

nak zasada, według której wyznaczane są lokalizacje

muralu w mieście. Zdarzają się również przypadki współ-

Introduction

A contemporary mural painting as part of the surround-

ing urban space is a relatively new phenomenon, how-

ever, it has already settled for good on the walls of cities

and in the minds of people. The history of painting on

walls begins with paintings representing animals, people

and symbols in caves, for example, in Lascaux, Chauvet,

and Altamira. Over the centuries mural painting has per-

formed many functions. Originally, it served as a magical

and symbolic illustration of deities and objects of wor-

ship. Subsequently, it also became a decorative element of

architectural interiors and facades of religious and secular

buildings and finally, apart from their aesthetic and artis-

tic values, it became a visual medium of information and

advertising and also started existing as an independent

creative phenomenon.

The most common and widespread carrier of murals

are walls of buildings existing in the urban space. How-

ever, there are no indications – in the local area plan or in

urban and architectural guidelines – as regards the cir-

cumstances and places in which murals should be created.

Therefore, they are often created on the walls which for

various reasons (demolition, reconstruction of the urban

tissue) have been exposed and constitute dead areas in the

city space performing no function at all. But it is not the

rule according to which locations of murals are deter-

mined in the city. There are also cases of co-design archi-

tecture along with mural painting. An interesting example

is the Cracow Bronowice shopping mall where a large

mural was created on 900 m

of walls, which were spe-

cially designed for this purpose [1]. This type of solution

is not a common practice among architects, nevertheless,

* Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej/Faculty of Ar-

chi tecture, Wrocław University of Science and Technology.

106 Marcin Proch

projektowania architektury wraz z muralem. Ciekawym

przykładem jest krakowska galeria handlowa Brono-

wice, gdzie na 900 m

, na specjalnie zaprojektowanych

w tym celu ścianach stworzono wielkoformatowe malo -

widło [1]. Takie rozwiązanie nie jest częstą praktyką

wśród architektów, jednak dzięki regularnej obecności

muralu w naszym otoczeniu częściej braną pod uwagę.

Mural w przestrzeni miejskiej spełnia m.in. funkcje

artystyczne i estetyczne

[2]. Funkcje artystyczne są reali-

zowane poprzez formę plastyczną w kompozycji archi-

tektonicznej i urbanistycznej. Do funkcji estetycznych

zaliczyć należy:

– ideologiczną, która przedstawia i promuje konkret-

ny światopogląd i przesłanie;

– społeczną, odwołującą się do mechanizmów i ogółu

dzia łań ludzi tworzących pewne wspólnoty;

– edukacyjną, mającą na celu promowanie wiedzy

oraz wskazywanie dobrych wzorców;

– religijną, dającą możliwość tworzenia miejsc kultu;

– identyfikacyjną, która pozwala grupie ludzi zamiesz-

kującej dany teren (okolice muralu) identyfikować się z tą

przestrzenią;

– informacyjno-reklamową, najczęściej obecnie stoso-

waną, powiadamiającą o różnych wydarzeniach bądź pro-

duktach.

Stan badań

Na temat murali w polskiej przestrzeni publicznej, za -

równo od strony artystycznej, jak i socjologicznej, poja-

wiło się już kilkanaście opracowań. Wydane pozycje uka-

zują historię, twórców, arkana powstawania oraz losy

muralu, np.: Graffiti w Polsce 1940–2010 Tomasza Si kor-

skiego oraz Marcina Rutkiewicza [3], Łódzkie murale.

Niedoceniona grafika użytkowa PRL-u Bartosza Stępnia

[4] czy Autoportret z muralem Marcina Rut kiewicza [5],

a także takie, które ukazywały wpływ muralu na otacza-

jącą go przestrzeń, np.: Doświadczenie sztuki w przestrze-

ni miejskiej. Galeria Urban Forms 2011–2013 Agnieszki

Gralińskiej-Toborek oraz Wioletty Kazi mier skiej-Jerzyk

[6] czy Dialogi wokół murali. Raport z badań opinii prze-

prowadzonych w ulicznych punktach konsultacyjnych

zespołu badawczego Qualio [7]. Jednakże wszyst kie te

opracowania łączy wspólny mianownik – są katalogami

dokumentującymi wydarzenie, jakim jest mu ral, i przy-

czyniają się do rozpowszechnienia wiedzy oraz poszerza-

nia świadomości o nim jako o elemencie prze strzeni pub-

licznej.

Wrocławskie murale

Dziś mural jako zjawisko artystyczne jest na tyle zna-

ny, że nikogo już nie dziwi widok elewacji, w którą wpi-

sane zostaje wielkoformatowe malowidło. Istnieją rejony

w mieście, gdzie pojawiają się one częściej i tworzą ple-

nerową „galerię”. Na terenie Wrocławia jest wiele takich

miejsc. Największym ich skupiskiem jest dzielnica Śród-

mieście, a konkretnie obszar osiedla Nadodrze, gdzie za -

gęszczenie powstałych murali jest najwyższe. Jednak jed-

nym z ciekawszych przykładów minigalerii murali jest

thanks to the regular presence of murals in our environ-

ment, it is more often taken into consideration.

In the urban space mural painting fulfills, among other

things, artistic and aesthetic functions [2]. Artistic fea-

tures are performed by means of art forms in architectural

and urban planning arrangements. Aesthetic functions

include:

– ideological – a function presenting and promoting

a specific worldview and a message;

– social, which refers to mechanisms and general acti-

vities of people who form certain communities;

– educational, aiming at promoting knowledge and

pre senting good models;

– religious, which gives a possibility of creating plac-

es of worship;

– identifying, which allows a group of people living in

a given area (vicinity of the mural) to identify with this

space;

– information and advertising, the function most com-

monly used today, which gives information about various

events or products.

State of the research

In the Polish public space, both from the artistic and

sociological points of view, several studies on murals

have been published so far. The issued publications show

history, artists, secrets of the beginning and history of the

mural, e.g. of Graffiti w Polsce 1940–2010 (Graffiti in

Poland 1940–2010) by Tomasz Sikorski and Mar cin

Rutkiewicz [3], Łódzkie murale. Niedoceniona gra fi ka

użytkowa PRL-u (Łódź murals. The not appreciated app-

lied art of the Polish People’s Republic) by Bartosz Stę-

pień [4] or Autoportret z muralem (Self-portrait with

a mural) by Marcin Rutkiewicz [5] as well as those which

showed the influence of mural painting on the surround-

ing space, e.g. Doświadczenie sztuki w przestrzeni miej-

skiej. Galeria Urban Forms 2011–2013 (Experience of

art in urban space. Urban Forms Gallery 2011–2013) by

Ag nieszka Gra lińska-Toborek and Wioletta Kazimierska-

Je rzyk [6] or Dialogi wokół murali. Raport z badań opi-

nii przeprowadzonych w ulicznych punktach konsulta-

cyjnych (Dialogues about murals. The report on the

sur veys which were carried out in the consultative street

points) by the re search team Qualio [7]. However, all

these studies share a common feature – they are cata-

logues which document the event which a mural is and

con tribute to spreading the knowledge and broadening the

awareness of it as a component of the public space.

Wrocław murals

Today, a mural painting as an artistic phenomenon is so

well known that nobody is surprised by a facade on which

a large painting has been created. There are some city

areas where they appear more often and form an outdoor

“gallery”. In the territory of Wrocław there are many such

places. Their biggest concentration can be found in Śród-

mieście (Downtown) District, especially in the area of the

Nadodrze housing estate where the number of the created

Minigaleria murali /Murals mini-gallery 107

ul. Wyszyńskiego, usytuowana na sąsiednim osiedlu (Oł-

bin). Ulica ta to jedna z głównych arterii miejskich, bie-

gnąca w kierunku północnym, stanowiąca połączenie

Śródmieścia z Psim Polem. W trakcie rozwoju miasta

ul. Adalbert Strasse (taką nazwę nosiła do roku 1945)

kształtowała się jako ciąg komunikacyjny o charakterze

usługowo-handlowym otoczony zabudową pierzejową.

Podczas II wojny światowej uszkodzeniu lub zniszczeniu

uległa duża część Wrocławia, a wraz nią część tej ulicy.

W tkance miejskiej pojawiły się luki, które z różnym

skutkiem próbuje się do dziś zapełnić. Miejscem, w któ-

rym w niewielkiej odległości od siebie występuje wiele

murali, jest odcinek ul. Wyszyńskiego od Benedyktyńskiej

do Prusa (il. 1). Zlokalizowano tu pięć murali, które po -

mimo różnej treści i cech plastycznych w kontekście

prze strzennym pełnią tę samą funkcję, nazwaną na potrze-

by opracowania plastrem. Termin ten określa zabieg pla-

styczny w obszarze miejskim kryjący i maskujący (w częś-

ci lub całości) zniszczone lub zaniedbane po wierzch nie

ścian budynków poprzez umieszczenie na nich malowideł

wielkoformatowych, które wraz ze ścianą tworzą nową

wartość przestrzenną.

Co słychać u sąsiadów?

Pierwszy mural (il. 2) powstał w otoczeniu ścisłej

zabudowy kamienic oraz wielorodzinnych budynków

wiel kopłytowych z lat 70. ubiegłego wieku, w pozostałoś-

ciach nieistniejącej już kamienicy nr 4 przy ul. Be ne-

dyktyńskiej. Budynek, na którego reszt kach został stwo-

rzony, wyburzono z przyczyn technicz nych wraz z trze ma

innymi, stojącymi równo legle do ul. Wy szyń skiego. Aby

nie naruszyć struktury konstrukcyjnej sąsiedniego, stoją-

cego przy ul. Benedyktyńskiej nr 6 budynku, część ścian

i stropów zabezpieczono i pozostawiono, co zaowocowa-

ło stworzeniem obiektu o przestrzennej kompozycji i spe-

cyficznej tektonice.

W muralu (il. 3) wykorzystano pozostawiony układ

elementów pionowych i poziomych. Zabieg ten pozwolił

na przedstawienie rzeczywistego przekroju budynku wraz

z życiem, jakie w nim się odbywało. Komórki ukazują

lokatorów w różnych sytuacjach rodzinnych. W prostej

formie, w ciepłych i pozytywnych barwach zaprezento-

wano sceny z życia mieszkańców. W odróżnieniu od

pozostałych, w jedną komórkę wpisany został negatyw –

obraz pokazujący patologiczną sytuację przemocy domo-

wej. W kontekście budynku mieszkalnego przedstawio -

no problemy społeczne występujące pod naszym dachem,

tuż za drzwiami. Malarstwo wykonane przez gru pę

Kolektyf zostało oddane do użytku w grudniu 2007 r. Pow-

stało z inicjatywy Stowarzyszenia Generacje [8] w ra mach

Wrocławskiej Kampanii Przeciwdziałania Prze mocy na

rzecz przeciwdziałania przemocy wobec ko biet [9].

Mural zaprojektowany w układzie wertykalnym zaj-

muje całość ściany pozostałej po kamienicy nr 4 przy

ul. Benedyktyńskiej. Wy korzystuje tektonikę ścian i stro-

pów, na których został na malowany, pomimo tego jest to

byt samodzielny. Kolor żółty, będący barwą dominującą,

zamyka całe założenie i odcina się od ściany sąsiedniego

budynku nr 6. Użycie krzykliwych barw w zestawieniu

murals is the highest. However, one of the most interest-

ing examples of a mini-gallery of murals is Wyszyńskiego

Street which is situated in the neighbouring housing estate

(Ołbin). This street is one of the main arterial roads of the

city, which runs to the north and connects Śródmieście

with Psie Pole. During the development of the city Adal-

bert Street (the name of the street which was in use until

1945) was formed as a transportation route of a service

and trade character and it was surrounded by frontage

Il. 1. Mapa lokalizacji murali istniejących w obrębie ul. Wyszyńskiego

we Wrocławiu (rys. M. Proch)

Fig. 1. Map of locations of murals existing in the area of

Wyszyńskiego Street in Wrocław (drawn M. Proch)

1 – Co słychać u sąsiadów?/What’s up with the neighbours?

2 – Struktura życia jest wrażliwą formą/The structure of life

is a sensitive form

3 – Muralia/Muralia

4 – Materializm/Materialism

5 – Głodomory/Guzzlers

108 Marcin Proch

z czernią ma na celu spotęgowanie odczuwania treści,

jaka jest w nim zawarta. Wykorzystanie zastanego układu

pozwala ukazać treść widzom stopniowo, w miarę przy-

bliżania się do obiektu. Całość możemy odczytać dopiero

stojąc przed muralem en face. Trójwymiarowość tła, jakim

jest pozostałość konstrukcyjna, wraz ze zmianą pory dnia

pozwalają dodatkowo na zróżnicowany odbiór malo -

widła rano, w południe czy przed zachodem słońca.

Umiejscowienie równoległe do ulicy zapewnia dobrą wi -

doczność dla przechodniów i kierowców udających się za -

równo na północ, jak i na południe. Z racji lokalizacji na

rogu ulic niemal wylewa się ono na ciąg komunikacyjny,

manifestując w sposób bardzo intensywny swoją obecność.

Omawiany mural jest pierwszym przykładem zjawiska

plastra. Na ogół powstaje ono na powierzchniach znisz-

czonych ściany, w celu ich zamaskowania. W tym kon-

development. During World War II a large part of Wroc-

ław was damaged or destroyed, including a part of this

street. The gaps, which appeared in the urban tissue then,

have been filled with varying degrees of success. A sec-

tion of Wyszyńskiego Street from Benedyktyńska Street

to Prusa Street constitutes a place where there are many

murals at a short distance from one another (Fig. 1). Five

murals were located here, which despite different con-

tents and artistic features in the spatial context, perform

the same function – for the needs of this study they are

called “plaster” (wall patches). This term is a reference to

an artistic activity in the urban area, which hides and

camouflages (in whole or in part) destroyed or neglected

surfaces of walls of buildings by placing large-format

paintings on them, which together with the wall constitute

a new spatial value.

Co słychać u sąsiadów?

(What’s up with the neighbours?)

The first mural (Fig. 2) was created in the environment

of the compact development of tenement houses and multi-

family large-panel buildings from the 1970s in the

remains of an already non-existing tenement house No. 4

at Benedyktyńska Street. The building, on the remnants of

which it was created, was demolished along with three

other buildings standing parallel to Wyszyńskiego Street

due to technical reasons. In order not to disturb the con-

structional structure of the neighbouring building No. 6 at

Benedyktyńska Street, part of the walls and ceilings were

secured and left, which led to the creation of a new build-

ing characterised by the spatial arrangement and specific

tectonics.

The old system of vertical and horizontal elements was

used in the mural (Fig. 3). This procedure made it possi-

ble to present the actual cross-section of the building

along with the life which took place in it. The cells

showed tenants in a variety of family situations. Scenes

from the life of the residents were presented in a simple

form as well as in warm and positive colours. In contrast

to the rest of them, one cell depicted a negative – an

image showing a pathological situation of domestic vio-

lence. Social problems occurring under our roof, just

Il. 2. Mural 1 i 2 przy ul. Wy szyń-

skiego (fot. M. Proch)

Fig. 2. Mural 1 and 2 at Wyszyń-

skiego Street (photo by M. Proch)

Il. 3. Mural nr 1, Co słychać u sąsiadów? (fot. M. Proch)

Fig. 3. Mural No. 1, What’s up with the neighbours? (photo by M.

Proch)

Minigaleria murali /Murals mini-gallery 109

kretnym przypadku zastosowano go w inny, przemyślany

i zamierzony sposób. Tutaj przedmiotem zabiegu pla-

stycznego został samodzielny fragment obiektu architek-

tonicznego, jakim jest pozostałość po kamienicy nr 4.

Struktura ta nie pasowała kompozycyjnie do istniejącej

zabudowy, jednak po nałożeniu na nią muralu stała się

nową przestrzenną wartością postrzeganą już na innych

zasadach. Trójwymiarowe wielkoformatowe malowidło

ścienne jest w przestrzeni miejskiej uzasadnione i może

istnieć jako dzieło artystyczne. Mural został zastosowany

jako zabieg tymczasowy. Pokrywa on pozostałość po

dawnej kamienicy i pozwala w estetyczny oraz społecz-

nie zaangażowany sposób przeczekać czas do ponownego

zagospodarowania pierzei.

Struktura życia jest wrażliwą formą

Wskutek wyburzenia kamienicy nr 4 i trzech sąsiadu-

jących z nią budynków otwarto kwartał ograniczony

ul. Wyszyńskiego, Benedyktyńską, Sienkiewicza oraz

Sępa-Szarzyńskiego. W środku znajduje się przeznaczo-

ny do rozbiórki budynek nr 47 oraz przyległa do niego

dobudówka. Na ścianie tego obiektu, ulokowanego rów-

nolegle do ul. Wyszyńskiego, powstał drugi mural.

Malowidło zostało stworzone w czerwcu 2012 r.

w ramach projektu BWA Wrocław Out of sth vol. 3 [10]

przez szwedzkiego artystę Ekta, który jest również jego

pomysłodawcą (il. 4). Autor ukazuje tu różne elementy

ludzkiego życia, zilustrowane przez rzeczy zestawione ze

sobą w dość delikatnym i kruchym układzie. Obrazuje to,

w jak wiotkim i słabym systemie zależności funkcjonuje

człowiek, gdzie naruszenie jednego z elementów może

prowadzić do dużej zmiany lub w najgorszym przypadku

do katastrofy całego układu.

Kompozycja ma charakter horyzontalny, choć nie jest

to oczywiste, ze względu na układ wertykalny elementów

składających się na strukturę muralu. Wykorzystano kolo-

rystykę achromatyczną, czarno-białą bez odcieni szaroś-

ci, co wraz z prostą ilustracją stanowi czytelne i spójne

zestawienie. Mural z racji swojej lokalizacji jest cofnięty

behind the door were presented in the context of a resi-

dential building. The painting made by a group called

Kolektyf was completed in December 2007. It was cre-

ated on the initiative of the Association of Generations

[8] within the framework of Wrocław Campaign of Vio-

lence Prevention to combat violence against women [9].

The mural which was designed in a vertical system

occupies the whole remaining wall of building No. 4 at

Benedyktyńska Street. It uses tectonics of walls and ceil-

ings on which it was painted, but in spite of that it forms

an independent entity. The yellow colour, which is

the dominant colour, closes the whole layout and cuts it

off from the wall of the neighbouring building No. 6. The

application of gaudy colours in combination with black

aims at intensifying the feeling of the content which is

included in it. The use of the existing system makes it

possible to show the content to the viewers gradually as

they come closer to the object. The whole can be under-

stood only when standing en face in front of the mural.

The three-dimensional background, which is the struc-

tural residue, along with the change of the time of day

additionally makes it possible to perceive the painting

differently in the morning, at noon or before the sunset.

The location parallel to the street provides good visibility

for pedestrians and drivers who proceed both north and

south. Due to the location on the corner of the streets, it

almost “pours” into the main transportation road mani-

festing its presence in a very in tensive way.

The discussed mural is the first example of the pheno-

menon of “plaster”. In general, it is created on destro yed

surfaces of walls in order to camouflage them. In this

particular case it was used in another, thoughtful and in -

tended manner. Here, the subject of this artistic activity

was a detached piece of an architectural object, which is

a remnant of the house No. 4. This structure did not fit the

arrangement of the existing development, however, after

applying the mural it became a new spatial value which as

of now was perceived on a different basis. The three-

dimensional large mural painting is justified in the urban

space and it can exist on the basis of the artistic activity.

The mural was applied as a temporary treatment. It covers

the remnant of the former tenement house and thus ena-

bles us, in an aesthetic and socially en gaged way, to wait

for the time until the next redevelopment of the frontage

is done.

Struktura życia jest wrażliwą formą

(The structure of life is a sensitive form)

As a result of the demolition of the tenement house

No. 4 and three neighbouring buildings a quarter limited

by Wyszyńskiego, Benedyktyńska, Sienkiewicza and

Sępa-Szarzyńskiego Streets was opened. In the middle

there is building No. 47 which is intended to be demol-

ished as well as an extension adjacent to it. On the wall of

object No. 47, situated parallel to Wyszyńskiego Street,

the second mu ral was created.

The mural painting was created in June 2012 within

the framework of Project BWA Wrocław Out of sth vol. 3

[10] by the Swedish artist Ekta, who is also its designer

Il. 4. Mural nr 2, Struktura życia jest wrażliwą formą (fot. M. Proch)

Fig. 4. Mural No. 2, The structure of life is a sensitive form

(photo by M. Proch)

110 Marcin Proch

w stosunku do pierzei zabudowy i w porównaniu z sąsied-

nim muralem, który mocno zaznacza swoją obecność,

pozostaje na drugim planie, w inny sposób zapewniając

sobie byt w tej przestrzeni. Główną metodą asymilacji

obrazu z otoczeniem jest wykorzystanie elewacji budyn-

ku jako tła, na którym został namalowany. Zabieg taki jest

często stosowany w przypadku umieszczania muralu na

zniszczonych ścianach. Ma on na celu zakomponowanie

obrazu wraz z powierzchnią ściany tak, aby nie ukrywać

wszystkich jej niedoskonałości czy ubytków, które stają

się częścią muralu i nadają mu charakterystyczny „szorst-

ki” styl. W tym przypadku kompozycja muralu zajmuje

1/3 powierzchni ściany, pozostawiając sporą część muru

niezamalowaną. Prosty, czarno-biały rysunek wraz z nie-

doskonałą i uszkodzoną barwną powierzchnią ściany,

która „nakłada” na mural swoisty filtr szumu, tworzy

spójną kompozycję chromatyczną. Uwierzytelnieniem

spójności z otoczeniem całego założenia jest wykorzysta-

nie otworów okiennych, które poprzez brak stolarki stwa-

rzają efekt nieskończonej głębi (pomieszczenia za otwo-

rami okiennymi są opuszczone i zamknięte, przez co

kompletnie ciemne) oraz zduplikowanie tego efektu

w postaci stworzenia obiektów imitujących iluzję głębi

(np. dziurka od klucza). Mural ten to kolejny przykład

zjawiska plastra. Jednak zamiast zakrywać zniszczone

powierzchnie, stara się je wykorzystać, zmieniając, przez

dodanie swojej treści, ich estetykę na nową, lepszą war-

tość przestrzenną. Dzięki swojemu naturalnemu kamufla-

żowi stanowi dobrą przeciwwagą dla istniejącego obok

sąsiada. Struktura życia jest wrażliwą formą oraz Co sły-

chać u sąsiadów? jako tymczasowe zabiegi plastyczne

w postaci „plastra” wypełniły swoje zadanie kamuflażu

przestrzeni – podczas pisania tego artykułu zaczęto prace

rozbiórkowe budynku nr 4 oraz uzupełnianie istniejącej

luki w pierzei nową zabudową.

Muralia

Kolejny mural znajduje się na skrzyżowaniu ul. Wy -

szyńskiego i Sienkiewicza. W trakcie działań wojennych

w tej okolicy zniszczonych zostało wiele budynków, któ-

rych po dziś dzień nie odbudowano. Na ich miejscach

powstają nowe obiekty, które jednak nie do końca odtwa-

rzają przedwojenną zabudowę. Takim przykładem jest

budynek wielorodzinny przy ul. Sienkiewicza 42–44

(il. 5, budynek mieszkalny z elewacją w kolorze zielo-

nym). Obiekt utrzymuje linię zabudowy, jednak jego ścia-

na boczna jest ścianą z otworami okiennymi, dodatkowo

dostawioną do krawędzi bocznej ściany kamienicy nr 52

przy ul. Wyszyńskiego (il. 5, kamienica z elewacją

w kolorze beżowym). Uniemożliwia to zabudowę naroża

ulic i pozostawia pustą przestrzeń, niezdatną do uzupeł-

nienia budynkiem. W takiej sytuacji ściana boczna kamie-

nicy nr 52 pozostaje martwym punktem na skrzyżowaniu

i w tym miejscu zaprojektowany został trzeci mural.

W roku 2006 zorganizowany został konkurs Muralia

2006, którego główną laureatką została ówczesna stu-

dentka wrocławskiej Akademii Sztuk Pięknych im. Eu ge-

niusza Gepperta we Wrocławiu Aleksandra Kuź mik [11].

Obraz przedstawia kolaż złożony z budynków i elemen-

(Fig. 4). The author presents various elements of hu man

life, which are exemplified by items brought toge ther

in a fairly delicate and fragile arrangement. This illus-

trates the ephemeral and weak system of relations in

which man lives, where a breach of one of the elements

can lead to a large change or a crash of the entire system

in the worst case.

The design is horizontal in character, although this is

not clear due to the vertical arrangement of elements

which form the structure of the mural. Achromatic, black

and white colours with no shades of gray were applied,

which together with a simple illustration constitutes

a clear and consistent combination. The mural due to its

lo cation is set back in relation to the frontage develop-

ment and in comparison with the neighbouring mural,

which strongly emphasises its presence, remains in the

background ensuring its existence in this space in a diffe-

rent way. The main method of assimilating the image with

the environment is the use of the building facade as the

background on which it was painted. Such a procedure is

often used when placing a mural on destroyed walls. It

aims at designing an image along with the wall surface so

as not to hide all its imperfections or defects which

become part of the mural and give it a distinctive “rough”

style. In this case, the mural painting occupies 1/3 of the

wall surface leaving a large part of the wall unpainted.

A simple black and white drawing along with an imper-

fect and damaged colourful surface of the wall, which

“imposes” on the mural a peculiar filter of the noise, cre-

ates a coherent chromatic arrangement. Authentication of

the whole layout consistency with the environment is

provided by using window openings, which through the

lack of woodwork create the effect of infinite depth

(rooms behind window openings are abandoned and

closed, thereby completely dark) and duplicating this

effect in the form of creating objects that imitate the illu-

sion of depth (e.g. a keyhole). This mural constitutes

another example of the phenomenon of “plaster”. Never-

theless, in stead of covering the destroyed surfaces, it tries

to use them by changing their aesthetics to a new and

better spatial va lue through adding its own content. Due

to its natural camouflage it is a good counterweight to the

existing neigh bour. The structure of life is a sensitive form

and What’s up with the neighbours? as temporary artistic

pro cedures in the form of “plaster” fulfilled their space

camouflage task – while this article was being written,

demolition works of building No. 4 be gan and the exist-

ing gap in the frontage started to be ful filled with a new

development.

Muralia (Muralia)

Another mural is located at the intersection of Wy -

szyńskiego and Sienkiewicza Streets. In the course of war

military operations many buildings were destroyed in the

area and they have not been rebuilt up to this today. At

their locations new objects are built which in fact do not

completely reflect the pre-war development. A multi-

family building at 42–44 Sienkiewicza Street constitutes

an example of this type (Fig. 5, a residential building with

Minigaleria murali /Murals mini-gallery 111

tów architektury, a także elementów ożywionych takich

jak zieleń czy zwierzęta. Jest to wizja miasta artystki zilu-

strowana w sposób prosty i utrzymana w stylistyce dzie-

cięcego rysunku (il. 6).

Mural ma orientację wertykalną i utrzymany jest

w kolorystyce pastelowej. Dzięki zastosowaniu stono-

wanych kolorów o podobnej intensywności nasycenia

uzyskano efekt spójności z otaczającymi go barwami

ele wacji. Do jego kompozycji wprowadzono elementy ar -

chi tektoniczne (daszki, kominy, okna), w pewnym stopniu

the facade in green). The object maintains a line of the

development, however, its side wall is a wall of window

openings, which was extra added to the edge of the side

wall of building No. 52 in Wyszyńskiego Street (Fig. 5,

a tenement house with the facade in beige). This prevents

the development of the corner of streets and leaves an

empty space which is unfit to be completed with a build-

ing. In this case, the side wall of tenement house No. 52

remains a dead point at the intersection and at that place

the third mural was designed.

In 2006, a contest under the name of Muralia 2006

was organized and the main laureate was the then stu -

dent of E. Geppert Wrocław Academy of Fine Arts Alek-

sandra Kuźmik [11]. The image shows a collage consist -

ing of buildings and architectural elements as well as

animated elements such as green or animals. It is a vision

of the artist’s city which she illustrated in a simple way

and presented in the stylistics of a child’s drawings

(Fig. 6).

The mural has a vertical orientation and is painted in

pastel colours. Thanks to the application of muted colours

with a similar intensity of saturation, the effect of coher-

ence with the surrounding colours of the facade was

achieved. Architectural elements were introduced to its

design (small roofs, chimneys, windows) trying to imi-

tate the facade of the building to some extent. This allows

for experiencing the illusion of the additional and

finite facade of tenement house No. 52 and creating

a bridge between the two objects. This procedure gives

the opportunity of a comprehensive perception of the

corner by camouflaging a dead space. Also here, as in the

previous examples, we deal with “plaster”, a cover for the

undeveloped space. However, unlike the previously dis-

cussed, this mural, despite the fact that it fills the entire

space and is limited by the edges of the wall surface, is

not an autonomous entity. Posing as another facade it

blends into the adjacent environment and influences the

recipients’ perception along with it. Hence the effect of

Il. 5. Mural nr 3 przy skrzyżowaniu ul. Wyszyńskiego i Sienkiewicza (fot. M. Proch)

Fig. 5. Mural No. 3 at the intersection of Wyszyńskiego and Sienkiewicza Streets (photo by M. Proch)

Il. 6. Mural nr 3, Muralia (fot. M. Proch)

Fig. 6. Mural No. 3, Muralia (photo by M. Proch)

112 Marcin Proch

próbując naśladować fasadę budynku. Pozwala to do -

świadczyć iluzji dodatkowej, skończonej elewacji kamie-

nicy nr 52 oraz stworzyć pomost pomiędzy obydwoma

obiektami. Taki zabieg daje możliwość całościowego

odbioru naroża, kamuflując martwą przestrzeń. Tu rów-

nież, jak w poprzednich przykładach, mamy do czynienia

z plastrem, przykrywką dla niezagospodarowanej prze-

strzeni. W odróżnieniu jednak od wcześniej omówionych,

mural ten, mimo iż wypełnia całą przestrzeń i jest ogra ni-

czony krawędziami powierzchni ściany, nie jest au to-

nomicznym bytem. Udając kolejną fasadę, wtapia się

w przyległe do niego otoczenie i działa wraz z nim na per-

cepcję odbiorców. Uzyskano tu efekt iluzji ciągłości za bu -

do wy bez użycia środków budowlano-architekto nicz nych.

Materializm

Za znajdującą się przy ul. Wyszyńskiego kamienicą

nr 52, w kierun ku północnym, istnieje kolejny ubytek

w linii zabudowy powstały wskutek działań

wojennych

(il. 7). Sporych rozmiarów luka ukazuje ustawiony równo-

legle dłuższą ścianą do ulicy, nieczynny bu dy nek gospodar-

czy. Na tej ścianie zlokalizowany jest czwar ty mural.

Malowidło zostało stworzone latem 2010 r. w ra mach wro-

cławskiej imprezy „Meeting of Styles” [12], bę dą cej polską

edycją międzynarodowego fe sti walu. Ca łość

zor ganizowała

grupa projektowa Ko lektyf z Wrocławia.

Na mural składają się duże litery tworzące słowo

„materializm”, rozpięte na całej ścianie budynku, dodat-

kowo anektujące jego boczną przestrzeń. Stanowią one

jednak tylko tło, ramę do ilustracji w nie wpisanych.

Obrazy luźno przedstawiają interpretację hasła będące go

tematem przewodnim. Całe założenie ma charakter du -

żych rozmiarów graffiti złożonego z mniejszych ilus tracji.

Mural zaprojektowany został w orientacji horyzontal-

nej. Kolorystyka ogranicza się do czerni, bieli, szarości

the illusion of the development continuity without the

use of constructional or architectural elements was

achieved.

Materializm (Materialism)

Behind tenement house No. 52 at Wyszyńskiego Street,

to the north, there is another gap in the development line

as a result of military operations (Fig. 7). A large-size gap

shows a closed facility building which is situated parallel

to the street with its longer wall. The fourth mural is

located on this wall. The painting was created in the sum-

mer of 2010 within the framework of the Wrocław event

“Meeting of Styles” [12], which is the Polish edition of

the international festival. The whole event was organised

by the design group Kolektyf from Wrocław.

The mural consists of capital letters which form the

word “materialism” and it is stretched across the whole

wall of the building additionally annexing its side space.

However, they only form the background and the frame

to the illustration included in them. The images freely

depict the interpretation of the password which creates the

main theme. The whole layout is of a large-size graffiti

character which consists of smaller illustrations.

The mural was designed in a horizontal orientation.

The colours are limited to black, white, grey and blue as

an emphasis of letters’ framings which form the slogan

“ma terialism”. The grey scale of colours, which were

used in the mural, harmonizes with the creamy facade of

building No. 52 as well as with the grey facade of the ob -

ject behind it creating a harmonious combination. Through

the location, which is set back in relation to the frontage,

the mural draws the viewers’ attention and makes them

carefully watch the facades. Its structure and form is a pecu-

liar camouflage for the building due to which the percep-

tion of this space is not negative. We are dealing here with

Il. 7. Mural nr 4, Materializm, przy ul. Wyszyńskiego (fot. M. Proch)

Fig. 7. Mural No. 4, Materialism, at Wyszyńskiego Street (photo by M. Proch)

Minigaleria murali /Murals mini-gallery 113

a classic case of using a large-format painting as “plas-

ter”. Similarly to the previous murals, it temporarily in -

creases the aesthetic value of the space which is waiting

for revitalization and development. Also in this case the

function of “plaster” is over because at the stage of final

works on the article the building along with the mural was

demolished and the plot of land on which it was located

was offered for sale for a new investment.

Głodomory (Guzzlers)

The last mural was located six blocks away to the north

in the same frontage and on the side wall of building No.

70. As in the previous case, the wall was uncovered by the

destroying of the neighbouring development during the

war. The remaining part of the quarter in Wyszyńskiego

Street was developed later. A square with a green space

and a residential building were built there, which due to

its central location makes it impossible to reconstruct the

historic urban tissue.

The painting was created during the Wrocław edition

of “Meeting of Styles” in 2010, which was also organized

by the group Kolektyf. This time there was no motto. On

the wall of the building the organizers put a grid in which

there were triangles. The artists could paint their own

designs in these figures. Most of the paintings which were

created there constitute lettering in the form of graffiti and

its different variants as well as two compositional domi-

nants in the form of illustrations (Fig. 8).

The mural is oriented vertically and its colours have

been limited to two: blue and green in their many shades.

The emphasis of the entire layout is formed by three fig-

ures which are painted in the upper left corner of the

tenement house and are distinguished by colour and form

from the rest of the image (the name “guzzlers” was given

by a journalist who described the creative activity of their

author – Filip Skont Nizołek [13]). The whole layout is

full of strong internal contrasts. Geometry and division

versus human and rounded shapes. It is also possible to

oraz błękitu jako akcentu obramowania liter tworzących

hasło „materializm”. Skala szarości barw wykorzysta-

nych w muralu współgra z kremową elewacją budynku

nr 52 oraz szarą fasadą obiektu znajdującego się za nim,

tworząc harmonijne zestawienie. Poprzez lokalizację,

cofniętą w stosunku do pierzei, mural skupia na sobie

wzrok przesuwający się po elewacjach. Jego struktura

oraz forma jest swoistym kamuflażem dla budynku, dzię-

ki czemu odbiór tej przestrzeni nie jest negatywny. Mamy

tutaj do czynienia z klasycznym przypadkiem zastoso-

wania wielkoformatowego malowidła jako plastra. Po -

dobnie jak w przypadku poprzednich murali podnosi on

tymczasowo wartość estetyczną przestrzeni oczekującej

na rewitalizację i zagospodarowanie. I w tym przypad ku

zadanie plastra się skończyło, ponieważ na etapie final-

nych prac nad artykułem budynek wraz z muralem został

zburzony, a działka, na której się znajdował, wystawiona

na sprzedaż pod nową inwestycję.

Głodomory

Ostatni mural zlokalizowano sześć budynków dalej

w kierunku północnym, w tej samej pierzei, na bocznej

ścianie kamienicy nr 70. Tak jak w poprzednim przypad-

ku, ściana ta została odsłonięta przez zniszczenie sąsiadu-

jącej zabudowy podczas wojny. Pozostałą część kwartału

przy ul. Wyszyńskiego zagospodarowano w czasie póź-

niejszym. Stworzono tam skwer z zieleńcem oraz budy-

nek mieszkalny, który swym centralnym położeniem

uniemożliwia odtworzenie historycznej tkanki miejskiej.

Malowidło powstało podczas wrocławskiej edycji

„Meeting of Styles” w roku 2010, również organizowanej

przez grupę Kolektyf. Tym razem nie występowało hasło

przewodnie. Organizatorzy nanieśli na ścianę budynku

siatkę, w którą wpisane zostały trójkąty. W figury te arty-

ści mogli wmalowywać swoje kompozycje. Większość ze

stworzonych tam obrazów to liternictwo w formie graffiti

i w różnych jego wariantach oraz dwie dominanty kom-

pozycyjne w formie ilustracji (il. 8).

Il. 8. Mural nr 5, Głodomory,

przy pierzei ul. Wyszyńskiego

(fot. M. Proch)

Fig. 8. Mural No. 5, Guzzlers,

at the frontage of Wyszyńskie go

Street (photo by M. Proch)

114 Marcin Proch

see a diagonal system resulting from the arrangement of

triangles and three creatures situated on the edge of the

building. During the summer when the green of the

square is abundant, it is just them, i.e. the “guzzlers” who

herald the presence of the mural in that place. Only by

getting close enough are we able to see the whole compo-

sition. It can be considered that it is some kind of a sign

which encourages us to get familiar with this space. Un -

fortunately, the mural which is positioned perpendi cularly

to the street works in one direction and is naturally visible

only for people going from the north to the south. The

image which has been presented on it can be interpreted

as a geometric form imitating the shapes of the green

existing in the space of the square. The colours addi tio-

nally emphasise this trick, which allows for a smooth

transi tion between the organic mass of green and the hard,

raw surface of the building wall. As a re sult, the green

area was optically extended. Similarly to the case of the

mu ral Structure of life is a sensitive form, the texture of

the side facade of the building was adapted as a back-

ground confirming the fact that the painting tries to blend

into the existing surroundings and wants to become part

of it. Similarly to Muralia, the painting forms a link be -

tween two elements (architecture and green) and conver-

gent to Materialism it includes graphics. This mural is an

example of “plaster” which combines the features of the

previously discussed works and it is a unique summary of

this outdoor gallery.

Summary and conclusions

Concentration of murals on one of the main urban

arteries, which are situated in close proximity to each

other, constitutes a fairly rare phenomenon in the city.

A single mural changes the perception of the place in

which it is located. However, when it is possible to view

images one after the other, this feeling becomes intensi-

fied. In the case of Wrocław’s Wyszyńskiego Street we

are dealing with a small gallery of the large format paint-

ing. An im portant aspect of such an urban outdoor gallery

is its tem porariness. The murals which are contained

therein are not a part of the developmental strategy of the

city or urban and architectural guidelines. The actions

leading to their creation frequently originate at grass roots

level and as such they rely on their authors’ sense of con-

text and esthetics. Large format paintings which form this

type of gallery, unfortunately have a relatively short exist-

ence. It takes a few days or weeks up to a few or several

years but it always remains a temporary phenomenon.

Images appear in places which are temporarily “ailing”,

occupy them for some time in order to disappear when

they have fulfilled their function. However, there appear

new ones in a different form and in a different location.

Through a constant change of the area and spread of the

exposition, this process results in a large modification and

mobility of urban open-air galleries. The murals, which

are presented in the above examples and located in such

a gallery in Wy szyń skiego Street as “plasters”, do not

constitute an an swer to the exist ing spatial problems here,

they are only a temporary substitute for a solution, a tem-

Mural jest zorientowany wertykalnie, a jego kolorysty-

ka została ograniczona do dwóch barw: błękitu i zieleni

w wielu ich odcieniach. Akcentem całego założenia są

trzy postacie namalowane w lewym górnym rogu kamie-

nicy, wyróżniające się kolorem i formą od reszty obrazu

(nazwa „głodomory” została nadana przez dziennikarza

opisującego twórczość ich autora – Filipa Skonta Nizołka

[13]). Całość założenia jest ze sobą silnie skontrastowana.

Geometria i podział kontra ludzkie i obłe kształty.

Zauważyć również można diagonalność wynikającą

z ułożenia trójkątów oraz trzech istot umieszczonych na

krawędzi budynku. Latem, gdy zieleń skweru jest obfita,

to właśnie one, „głodomory”, zwiastują obecność muralu

w tym miejscu. Dopiero znajdując się dostatecznie blisko,

jesteśmy w stanie obejrzeć całość kompozycji. Można

uznać, że jest to pewnego rodzaju znak zachęcający do

zapoznania się z tą przestrzenią. Niestety umiejscowiony

prostopadle do ulicy mural działa jednokierunkowo i jest

naturalnie widzialny tylko dla osób jadących z północy na

południe. Obraz, jaki na nim został przedstawiony, moż -

na zinterpretować jako geometryczną formę naśladu ją -

cą kształty zieleni istniejące w przestrzeni skweru. Ko lo-

rystyka dodatkowo podkreśla ten zabieg, co pozwala na

płyn ne przejście między organiczną masą zieleni a twar-

dą, surową powierzchnią ściany budynku. Dzięki temu

optycznie wydłużono zieleniec. Podobnie jak w przypad-

ku muralu Struktura życia jest wrażliwą formą faktura

fasady bocznej budynku została zaadaptowana jako tło,

potwierdzając fakt, iż malarstwo stara się wtapiać w zasta-

ne otoczenie, chcąc być jego częścią. Ana logicznie do

Muraliów malowidło jest łącznikiem między dwoma ele-

mentami (architekturą i zielenią) oraz zbieżnie do Ma te-

rializmu zawiera w siebie wpisaną grafikę. Mural ten jest

przykładem plastra, który łączy w sobie cechy wcześniej

omówionych prac, oraz swoistym podsumowaniem tej

plenerowej galerii.

Podsumowanie i wnioski

Skupisko murali na jednej z głównych arterii miejs-

kich, umiejscowionych w bliskiej odległości od siebie to

zjawisko w mieście rzadko spotykane. Pojedynczy mural

zmienia postrzeganie miejsca, w którym się znajduje.

Jed nak gdy można oglądać obrazy jeden po drugim,

odczucie to zostaje spotęgowane. W przypadku wrocław-

skiej ul. Wy szyńskiego mamy do czynienia z małą galerią

malarstwa dużego formatu. Ważnym aspektem takiej ple-

nerowej miejskiej galerii jest jej tymczasowość. Murale

w niej zawarte nie są częścią strategii rozwoju miasta czy

wy tycznych urbanistyczno-architektonicznych. Akcje

prowadzące do ich powstania są bardzo często działania-

mi oddolnymi, wielokrotnie skazanymi na wyczucie kon-

teks tu i estetyki ich autorów. Wielkoformatowe malowi-

dła tworzące taką galerię mają niestety relatywnie krótką

egzystencję. Trwa to od kilku dni lub tygodni do kilku

lub kilkunastu lat, jednak zawsze pozostaje zjawiskiem

okresowym. Obrazy pojawiają się w miejscach tymcza-

sowo „chorych”, przejściowo je zajmując, a spełniwszy

swoją funkcję, zni kają. Ukazują się natomiast nowe

w odmiennej formie oraz w innej lokalizacji. Poprzez nie-

Minigaleria murali /Murals mini-gallery 115

ustanną zmianę obszaru i rozpiętości ekspozycji proces

ten po woduje dużą modyfikację i mobilność miejskich

galerii plenerowych. Murale, przedstawione na powyż-

szych przykła dach, zlokalizowane w takiej galerii przy

ul. Wy szyńskiego jako plastry nie są odpowiedzią na

zastane tu problemy przestrzenne, są jedynie przejścio-

wym sub sty tutem rozwiązania, chwilową alternatywą,

która poprzez dużą liczbę walorów kompozycyjno-pla-

stycznych podniesie estetykę przestrzeni i pozwoli w lep-

szych warunkach przeczekać czas, po którym przestrzeń

ta zostanie zrewitalizowana.

porary alternative, which through a large number of com-

positional and artistic values will enrich the aesthetics of

space and make it possible to wait for some time in better

conditions when this space is finally revitalized.

Translated by

Bogusław Setkowicz

Bibliografia /References

[1] [Redakcja], Powstaje młodopolski mural na Galerii Bronowice,

http://krakow.naszemiasto.pl/artykul/powstaje-mlodopolski-mural-

na-galerii-bronowice-zdjecia,2747160,artgal,t,id,tm.html?przekie-

rowanie_mm=1 [accessed: 3.01.2016].

[2] Bąkowska M., Współczesne malarstwo ścienne w przestrzeniach

urbanistycznych i architektonicznych – murale, rozprawa doktorska,

Wydział Architektury PWr, Wrocław 2000.

[3] Sikorski T., Rutkowski M., Grafitti w Polsce 1940–2010, Carta

Blanca, Warszawa 2011.

[4] Stępień B., Łódzkie murale. Niedoceniona grafika użytkowa PRL-u,

Księży Młyn Dom Wydawniczy, Łódź 2010.

[5] Rutkiewicz M., Rafał Roskowiński Autoportret z muralem, Instytut

Kultury Miejskiej, Gdańsk 2012.

[6] Gralińska-Toborek A., Kazimierska-Jerzyk W., Doświadczenie sztu-

ki w przestrzeni miejskiej. Galeria Urban Forms 2011–2013, Funda-

cja Urban Forms, Łódź 2014.

[7] Zespoł Qualio, Dialogi wokół murali, raport z badań opinii przepro-

wadzonych w ulicznych punktach konsultacyjnych, Fundacja Urban

Forms, Łódź 2014.

[8] Oleksy E., Nowy mural pojawił się na ścianie kamienicy przy ulicy

Benedyktyńskiej 4, http://wroclaw.naszemiasto.pl/archiwum/nowy-

mural-pojawil-sie-na-scianie-kamienicy-przy-ulicy,1582346,art,t,

id,tm.html [accessed: 12.12.2015].

[9] Artystyczna ekspozycja na temat „Przemocy w rodzinie”, http://

kampaniaprzemoc.pl/2007/001.php [accessed: 12.12.2015].

[10] PWR, Wrocław: Nowy mural przy ogrodzie botanicznym już goto-

wy, http://wroclaw.naszemiasto.pl/artykul/wroclaw-nowy-mural-

przy-ogrodzie-botanicznym-juz-gotowy,1448329,artgal,t,id,tm.

html [accessed: 20.06.2012].

[11] Nogaj M., Dom jak malowany, http://wroclaw.wyborcza.pl/wroc-

law/1,35771,3267785.html [accessed: 7.10.2016].

[12] Saraczyńska A., Mural, czyli naścienny materializm artystyczny,

http://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/1,35771,6989805,Mural__

czyli_nascienny_materializm_artystyczny.html [accessed:

1.09.2009].

[13] Potocki M., Skont sztuką uliczną walczy z szarzyzną, http://www.

mmwroclaw.pl/artykul/skont-sztuka-uliczna-walczy-z-szarzyzna-

foto,2830890,artgal,t,id,tm.html [accessed: 10.11.2015].

Streszczenie

Artykuł opisuje zjawisko występowania wielkoformatowego malarstwa ściennego (murali) w przestrzeni miejskiej oraz wyjaśnia związany z tym

zjawiskiem termin „plaster” i jego rolę w modyfikowaniu otoczenia. Badanie przeprowadzono na przykładzie jednej z arterii miejskich Wrocławia

– ul. S. Wyszyńskiego, na której w niewielkiej odległości występuje pięć murali. Szczegółowa analiza kompozycyjno-plastyczna, a także funkcjo-

nalno-przestrzenna określa ich znaczenie w kontekście miejsca i pokazuje ich wpływ na przestrzeń, w której istnieją. Ukazane cechy oraz zależności

między nimi występujące pozwalają również zobrazować i wytłumaczyć fakt istnienia plenerowej galerii, którą tworzą.

Słowa kluczowe: mural, przestrzeń miejska, kompozycja przestrzenna, plaster, street art, uliczna galeria

Abstract

The article describes the phenomenon of the presence of largeformat wallpainting (murals) in urban space and associated with this phenomenon, the

term “plaster” (wall patch) and its role in the changing environment. The study was conducted on the example of one of the city arteries of Wrocław

– Wyszyńskie go Street, in which, at a small distance, there are five murals. A detailed analysis of the forming composition as well as the functio nal-

spatial one determines their importance in the context of place and shows their impact on the space in which they exist. The shown characteristics

and dependencies occurring between them also allow us to illustrate and explain the fact of existence of an outdoor gallery which they form.

Key words: mural, city spaces, spatial composition, “plaster” (wall patch), street art, street gallery

Dekoracja sztukatorska sala terrena

w pa łacu w Gorzanowie

(fot. M. Jagiełło, 2016)

Stucco decoration sala terrena

in the palace in Gorzanów

(photo by M. Jagiełło, 2016)

Wrocławska minigaleria murali

Marcin Proch

doi:10.5277/arc160407

Streszczenie