Wytrząśnij z siebie dreszcze: komfort termiczny w strefach buforowych

2017

4(52)

DOI: 10.5277/arc170403

Weronika Lechowska*

Wytrząśnij z siebie dreszcze:

komfort termiczny w strefach buforowych

Shake your shakes off:

thermal comfort in buffer zones

Wstęp

Celem projektu badawczego „Wytrząśnij z siebie dresz

cze: komfort termiczny w strefach buforowych” było

stworzenie metody analizy zależności pomiędzy parame

trami pomieszczeń przyległych do budynku, funkcjonują

cych jako strefy buforowe, oraz ich wpływu na bilans

energetyczny budynku. Przy tworzeniu tej metody anali

zy wykorzystane zostały różne strategie gier, tak aby

osiąg nąć finalną wersję pierwszego modelu gry – efektu

projektu badawczego

. Model ma na celu pomóc znaleźć

optymalny zestaw jak najlepszych rozwiązań stref bufo

rowych (takich jak ogrody zimowe czy oszklone weran

dy), spełniających jednocześnie indywidualne oczekiwa

nia mieszkańca.

Projekt składał się z trzech głównych części: opisu teo

retycznego komfortu termicznego i stref buforowych wraz

ze zdefiniowaniem ich użytkowników, opisu scenariu sza

gry, której celem jest jednoczesne zapewnienie zarówno

komfortu cieplnego, jak i poziomu zadowolenia użytkow

nika budynku, oraz prowadzenia symulacji na wstępnym

prototypie gry wraz z późniejszą ewaluacją tego prototy

pu i mechaniki gry.

* Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej/Faculty of Ar 

chitecture, Wrocław University of Science and Technology.

Ten projekt jest częścią przewodu doktorskiego „Strefy buforo

we w domach jednorodzinnych. Architektura, modelowanie, parametry

energetyczne” i ma na celu umożliwienie dalszej analizy wpływu stref

buforowych w istniejących budynkach.

Introduction

The aim of the research project “Shake your shakes

off: thermal comfort in buffer zones” was to create a meth

odology for analysis of the dependence between parame

ters of a building’s adjacent spaces, functioning as buffer

zones, and their impact on the building’s energy balance.

The method should enable determination of the optimal

parameters of buffer zone in the theoretical, simple model

of the building. During the creation process, different game

strategies were used to achieve the final version of the con

cept model, which in fact became a game scenario

. Mo 

del aims to find best solutions for buffer zones, such as

sun spaces or winter gardens, simultaneously satisfying

in dividual expectations of the inhabitant.

This research project consists of three main parts: theo

retical description of the buffer zones and definition of

their inhabitants including detailed analyses of thermal

comfort factors; description of scenario for the game,

which aims to solve the problem of satisfying at the same

time both thermal comfort and happiness of buffer zone’s

inhabitant (in this case the player); and conducting case

simulations on initial game’s prototype with latter eva

luation of the game mechanics and created prototype.

This project is part of the doctoral dissertation “Buffer zones in

single family houses. Architecture, computer modeling, energy para

meters”, and it facilitates further analysis of the buffer zones impact on

real houses.

34 Weronika Lechowska

Pomieszczenia przyległe do budynku

– termiczne strefy buforowe

Strefa buforowa jest rodzajem pasywnego systemu słu

żącego do akumulowania, magazynowania i rozprowa

dzania po budynku energii solarnej. Jest to zamknięta,

nieogrzewana kubatura, przyległa do ogrzewanych po 

miesz czeń, która ogranicza straty ciepła i zmniejsza zapo

trzebowanie budynku na energię [1]. Poza tym, że popra

wia bilans energetyczny budynku, strefa buforowa ma

również inne istotne zalety dla mieszkańców – płynnie

łączy wnętrze budynku z otaczającą naturą, co poprawia

samopoczucie mieszkańców i pozytywnie wpływa na

jakość ich życia.

W XVIII w. zaczęto intensywnie rozwijać badania nad

fizyką termiczną budynków, obliczano zapotrzebowanie

budynku na energię potrzebną do ogrzewania, analizowa

no przepływ ciepła przez przegrody, badano izolacyjność

cieplną materiałów. Strefy buforowe powoli ewoluowały

z nieogrzewanych pomieszczeń przydomowych, intuicyj

nie stosowanych np. w tradycyjnych chatach drewnianych,

do doskonale zaprojektowanych pasywnych systemów

solarnych, takich jak podwójne fasady, ściany Trombe’a czy

ogrody zimowe (il. 1). Współcześnie po mieszczenia służą

ce do akumulacji ciepła zlokalizowane są najczęściej przy

salonach i funkcjonują jako ogrody zimowe będące strefą

przejściową pomiędzy bezpiecznym, ciepłym wnętrzem

a zmiennymi warunkami śro dowiska wokół budynku

(il. 2).

W zależności od warunków pogodowych strefy te

mogą służyć jako dodatkowa izolacja przed wiatrem i zim

nem, jako dodatkowe zacienienie salonu czy miejsce na

rośliny, które mogą tam przetrwać cały rok. Obecnie,

z powodu coraz bardziej zaostrzających się regulacji Unii

Euro pej skiej dotyczących zapotrzebowania budynku na

energię, strefy buforowe takie jak ogrody zimowe rzadko

mogą być stosowane w domach niskoenergetycznych, po 

nieważ nie mogą rywalizować z coraz lepszymi ma te ria

łami izolacyjnymi stosowanymi w domach pasyw nych czy

zeroenergetycznych. Niestety skutkuje to tym, że domy za 

czynają się zamykać przed środowiskiem ze wnętrznym,

co negatywnie wpływa na nasze samopoczucie. Otwiera

nowe pole do badań nad strefami buforowymi i poszu

kiwań lepszych rozwiązań umożliwiających spełnienie

os trych

wymogów energetycznych.

Istnieje wiele programów symulacyjnych służących do

analizy i optymalizacji warunków cieplnych w bu dynku

oraz oceny komfortu termicznego jego użytkowników,

wciąż jednak nie ma kompleksowego rozwiązania pozwa

lającego na jednoczesne przewidywanie komfortu ter micz

nego

oraz sa tysfakcji mieszkańców z wybranych roz 

wiązań w budynku (lub jego projektu). Gra opisana w tym

artykule umożliwiłaby mieszkańcom dokonanie oceny za 

równo komfortu ter micznego, jak i poziomu zadowole

nia, nawet dla kilku graczy na raz.

Mieszkaniec – człowiek w strefie buforowej

Mieszkaniec (gracz) traktowany jest w grze jako stało

cieplny ssak [3], [4] posiadający dużą samoświadomość,

która pozwala mu nie tylko postrzegać zewnętrzne bodź

Ancillary spaces as buffer zones

A buffer zone is one of the passive systems used for

accumulation, storage and redistribution of solar energy.

It is an enclosed, unheated cubature, adjacent to heated

rooms of the building, which decreases heat losses and

the building’s heating energy demand [1]. Next to the

building’s energy balance improvement, buffer zones

have also other important advantage for inhabitants – they

connect inner, enclosed building’s environment with outer

nature. This positively influences our mental health and

therefore increases the quality of life.

Since the 18

century, research studies on thermal phy

sics in buildings were intensively developed – building’s

requirments for heating energy were calculated, heat flux

and thermal conductivity was analysed (Fig. 1). Buffer

zones slowly evolved from unheated ancillary spaces, intu

itively located in traditional cottages, to well thoughtout

passive systems of solar energy accumulation and redis

tribution, such as doubleskin facades, Trombe walls or

sun spaces. Contemporary sunspaces are located around

heated living spaces and they are buffers between the safe,

warm inside and changeable outer environment (Fig. 2).

De pend ing on weather conditions, they can serve as addi

tional insulation, airtight coating, winter garden or extra

shading. Nowadays, because of tightening regulations

about the building’s energy demand for heating, sunspac

es might be used less frequently. They cannot compete

with excellent and quite inexpensive insulation materials,

which are used in passive and zero energy houses. How

ever, latterday houses close themselves from the outside

environment, from nature, which is detrimental for our

mental health. We should find new solutions for sunspac

es, which will satisfy strict energy regulations and, at the

same time, our health and mental needs.

Nowadays there are many simulation programs, in

which the building’s thermal conditions may be simulated

and thermal comfort assessed, but still there is no complex

solution of determining both thermal comfort and inhabit

ant’s satisfaction from the designed outcome. The game,

described in this paper, aims to combine both assessments,

which will vary, depending on the different players.

Inhabitant – human being in buffer zone

The inha bitant (i.e. game player) is understood as

a ho meothermic mammal [3], [4], with deep selfaware

ness, which enables him not only to perceive the external

impulses, but also to complain about them. In this project

man will be analysed from the medical point of view, as

a human body.

Man perceives the external impulses through the sense

of sight, hearing, smell, taste and sensor senses: touch,

proprioception

, temperature and pain. In this project only

two latter senses will be important for players – the sense

of temperature and pain.

Sense of the relative position of neighbouring parts of the body

and strength of effort being employed in movement [5].

Wytrząśnij z siebie dreszcze/Shake your shakes off 35

ce, ale również narzekać na nie. W tym projekcie czło

wiek jest analizowany z fizjologicznego i medycznego

punktu widzenia – jako ludzkie ciało, które odbiera ze w

nętrzne bodźce poprzez zmysł wzroku, słuchu, powonie

nia, smaku oraz zmysły dotyku: bólu, temperatury, rów

nowagi i czucia głębokiego

. W tym projekcie skupiono

się przede wszystkim na zmysłach temperatury i bólu.

Ciało odbiera informacje o temperaturze poprzez ter

moreceptory [6], [7]. Dalej informacja wędruje poprzez

rdzeń kręgowy do mózgu, gdzie we wzgórzu (thalamus)

jest rozkodowywana. Termoreceptory rejestrują zmiany

temperatury w ciele człowieka odbierane jako odczucie

ciep ła bądź zimna. Receptory te odgrywają istotną rolę

w reakcjach obronnych organizmu, szczególnie przy utrzy

mywaniu stałej temperatury ciała potrzebnej do prawidło

wej pracy wszystkich tkanek i narządów oraz do pra 

widłowego metabolizmu. Receptory zimna, których jest

10 razy więcej niż receptorów ciepła, rejestrują szerszy

za kres temperaturowy (15–35°C); receptory ciepła rejestru

ją tylko zakres między 35 a 43°C. Temperatury poniżej

15°C lub powyżej 43°C odczuwane są jako ból [6], [7].

Komfort termiczny definiowany jest przez ASHRAE

jako […] stan umysłu, który wyraża satysfakcję z warun-

ków cieplnych panujących w danym miejscu [8, s. 68].

Komfort termiczny zależy od czynników środowisko

wych, takich jak temperatura powietrza, temperatura pro

mieniowania, wilgotność względna, prędkość i ciśnienie

powietrza, ja kość powietrza, oraz od różnych oddzia

ływań akustycznych i wizualnych. Do czynników indy

widual nych należy m.in. ubranie, poziom aktywności

fizycznej, możliwość indywidualnej kontroli, adaptacji

i akli maty zacji, roczny i dobowy rytm, odżywianie, wa run

ki etniczne, wiek, płeć czy liczba ludzi w pomieszczeniu.

Ostatnim typem czynników decydujących o komforcie

ter

micz nym są czynniki fizjologiczne, takie jak temperatura

skóry, potliwość czy skuteczność termoregulacji [9]–[11].

Zazwyczaj temperatura ciała waha się między 35,8

a 37,3°C. To zapewnia poprawne działanie wszystkich

or ga nów w ciele człowieka. Temperatura ciała człowie

ka jest inna niż temperatura otoczenia, dlatego potrzebu

je ono różnego rodzaju „rozszerzeń” dla ochrony przed

Zmysł orientacji ułożenia części własnego ciała względem siebie

oraz napięcia mięśniowego [5].

Amerykańskie Stowarzyszenie Inżynierów Ogrzewnictwa, Chłod

nictwa i Klimatyzacji (American Society of Heating, Refrigerating, and

AirConditioning Engineers).

The body receives the information about the tempe 

rature through the thermal receptors [6], [7]. Next,

the in for mation is transported by the spinal cord to the

brain, where in the thalamus it is decoded. Thermal re 

ceptors register changes in body temperature, felt as sen

sations of heat or cold. These receptors play an im por

tant role in the defence reactions, especially in main taining

a constant body temperature, needed to conduct normal

function of tissues, organs and metabolism. The cold

receptors, which are 10 times more nu merous, receive

a wider range of tem pe ratures (15°C±35°C) than heat re 

ceptors, responsive in the range of 35°C±43°C. Ope ration

of low temperature or high above this range is felt as pain

[6], [7].

Thermal comfort is defined by ASHRAE

as: […] that

condition of mind which expresses satisfaction with the

thermal environment [8, p. 68]. It depends on environmen

tal factors, such as internal surface temperature, air tem 

perature, relative humidity, air movement, air pressure, air

quality, acoustic and visual influences. Individual factors

are clothing, degree of activity, individual control possibil

ity, adaptation and acclimatization, day and annual

rhythm,

nutrition, ethnic influences, age, sex or room occu pancy.

American Society of Heating, Refrigerating, and AirConditioning

Engineers.

Il. 2. Schematy funkcjonalne

budynków ze strefami buforowymi:

a) strefa buforowa wokół pomieszczeń ogrzewanych,

b) strefa buforowa wbudowana pomiędzy pomieszczenia ogrzewane

(oprac. W. Lechowska)

Fig. 2. Examples of ideograms for simplified building constructions

with buffer zones: a) buffer zone placed around heated rooms,

b) buffer zone located between heated rooms

(by W. Lechowska)

Il. 1. Historia stref buforowych (oprac. W. Lechowska, na podstawie [2])

Fig. 1. History map of buffer zones (by W. Lechowska, based on [2])

36 Weronika Lechowska

zewnętrznymi warunkami pogodowymi: ubrania, schro

nów, budynków itp. Człowiek żyje w środowisku, w któ

rym panują temperatury między –40 a +60°C [6] i jest

w stanie przeżyć, jeśli temperatura jego ciała wynosi mię

dzy 20 a 41°C. Powyżej 41°C następuje hipertermia, która

skutkuje utratą wody i uszkodzeniem organów. Spadek

temperatury ciała (hipotermia) jest tak samo niebezpiecz

ny – przy temperaturze ciała wynoszącej 35°C nasze funk

cje motoryczne pogarszają się, przy 33°C zaczynamy

majaczyć, a przy 30°C tracimy przytomność. Temperatura

20°C jest granicą, poniżej której serce przestaje bić i nastę

puje zgon [6].

Komfort termiczny w strefie buforowej

Celem symulacji wykonywanych w opisanym projek

cie gry było stworzenie takich warunków w modelowanej

strefie buforowej, aby nawet przy niskiej temperaturze

zapewniony był komfort termiczny mieszkańców, przy

jed noczesnym obniżeniu kosztów i zapotrzebowania bu 

dynku na energię do ogrzewania. Pod uwagę wzięto wy bra

ne sześć elementów wpływających na komfort termiczny

(il. 3) – poziom metabolizmu, izolację ubrań, temperaturę

powietrza, średnią temperaturę promieniowania, pręd

kość powietrza oraz wilgotność względną. We wstępnym

prototypie, dla uproszczenia, uwzględniono tylko dwa

czyn niki indywidualne (poziom metabolizmu i izolacyj

ność ubrań) oraz jeden czynnik środowiskowy – tempera

turę powietrza.

Każdy element wpływający na komfort termiczny ma

przypisany jeden problem z nim powiązany oraz pomysł

na jego rozwiązanie. Poziom metabolizmu zależy m.in.

od poziomu aktywności fizycznej danej osoby – rośnie,

gdy ktoś dużo się przemieszcza, maleje, kiedy odpoczywa.

The last type of factors, which decide on the ther mal com

fort are physiological factors: skin tempera ture,

sweat rate

or effectiveness of thermoregulation [9]–[11].

Usually our temperature ranges from 35.8 to 37.3°C.

That ensures the smooth functioning of all organs. The

temperature of the human body is different than the ambi

ent temperature and this is why the body needs some

“extensions” for protection, depending on the weather

conditions: clothes and shelters, such as houses. Man can

live in an environment with temperature from –40 to +60°C

[6]. The body temperature can vary between 20–41°C. At

temperatures above 41°C (hyperthermia) there is a sig

nificant loss of body fluid drainage and organ damage.

Decrease of the temperature is just as dangerous as its

increase. If we have 35°C, our motor functions worsen, at

33°C we get delirious, and at 30°C, we lose con sciousness.

20°C is the limit below which the heart stops beating and

the person dies [6].

Thermal comfort of buffer zone

Achieving thermal comfort in the buffer zone, with

simultaneous decrease of air temperature needed to satis

fy the inhabitant’s comfort, is the main aim of this project

and it may result in meaningful decrease of the building’s

energy demand for heating and fair cost savings. The aim

consists of six factors mentioned in Figure 3. In initial

prototype, for simplification, only personal factors and

one environmental factor are analysed: metabolic rate,

clothing insulation and air temperature.

Each factor (or attribute) of the aim, has assigned one

problem and one idea of solution. The metabolic rate is

dependent on the person’s activity level; it increases when

the activity level becomes higher and the other way round.

Il. 3. Projekt – cele, czynniki, problemy i pomysły (oprac. W. Lechowska)

Fig. 3. Aim, attributes, problems and ideas of the project (by W. Lechowska)

Wytrząśnij z siebie dreszcze/Shake your shakes off 37

To prowadzi do kolejnego problemu, jakim jest izo lacja

ubrań i zmienna temperatura powietrza. Jego rozwiąza

niem mógłby być nowy rodzaj tkaniny – uczącej się na 

szych preferencji temperaturowych i dopasowują cej się

do naszych oczekiwań poprzez zmianę współ czynni ka

izo lacyjności. Przy problemach z temperaturą pro mie 

niowania i temperaturą powietrza prostą receptą byłoby

wpro wadzenie pasywnych systemów energetycznych

i systemu kontroli oraz poprawienie właściwości ma te ria

łów budowlanych tak, aby mogły akumulować energię so 

larną lub ją odbijać na zewnątrz. Rozwiązanie kwestii prze

ciągów i złej wilgotności wymagałoby za awan so wa ne go

systemu kontroli oraz materiałów, które by łyby w stanie

absorbować nadmiar wilgoci. Naj więk szym pro blemem

jest wzajemna współzależność wszystkich czynników,

przez co bar dzo trudno zapewnić komfort termiczny w bu 

dynku i niezbędne jest używanie programów

sy mu la 

cyjnych do obliczania i sprawdzania warunków termicz

nych w projektowanych lub istniejących obiektach.

Intuicyjne wyobrażenie komfortu termicznego (il. 4)

pokazuje główny problem gry – jak zdefiniować rów no

wagę pomiędzy wszystkimi czynnikami wpływającymi

na komfort termiczny. Łączy ideę ciała doskonale czarne

z fenomenem zachowania kota, zwierzęcia o niesa

mowitym talencie do wyszukiwania najcieplejszych miejsc

w mieszkaniu i pochłanianiu energii z grzejników, lapto

pów, żarówek, a najchętniej z ludzi. Koty zawsze potrafią

znaleźć idealne miejsce w pomieszczeniu i to właśnie ma

naśladować gra.

Projekt gry „Wytrząśnij z siebie dreszcze”

Scenariusz gry

Gra „Wytrząśnij z siebie dreszcze” bazuje na symula

cjach i systemie konfliktów, a jej głównym wyzwaniem

jest jednoczesne zagwarantowanie komfortu termicznego

i zapewnienie jak najwyższego poziomu zadowolenia gra

cza. Komfort termiczny zależy od wielu czynników, jednak

na potrzeby gry ograniczono się do sześciu (il. 3). Mimo to

ocena chwilowego komfortu termicznego na dal jest bardzo

trudna ze względu na problem indywi dualnego odczuwa

nia temperatury oraz preferowanych wa runków środowi

skowych, które mogą prowadzić do pewnych paradoksów

i konfliktów. Przykładem jest prze by wająca w jednym po 

mieszczeniu grupa ludzi, z których każdy wszystko

odczu

wa inaczej i ma inne oczekiwania. Jeśli jedna osoba chce

zmienić jakiś czynnik, wpłynie to na odczuwanie komfor

tu przez pozostałych. Inny paradoks odnosi się do meta

bolizmu: poziom metabolizmu rośnie, kiedy aktywność

fizyczna wzrasta – wtedy jest nam ciepło. Jednak nie

mo żemy być w ruchu przez cały czas. Kluczowym prob

lemem w tej grze jest symulowanie rzeczywistych, chwi

lowych temperatur panujących w po mieszczeniu jedno

cześnie ze zaktualizowanym poziomem metabolizmu

i innych warunków termicznych. W grze The Sims [13]

Wyidealizowane ciało fizyczne, które pochłania całe promieniowa 

nie elektromagnetyczne, niezależnie od częstotliwości czy kąta padania [12]

This brings us to the next problem of clothes and chang

ing thermal conditions. The solution for them would be

a new type of material, e.g. fabric, which can learn about

our comfort sensations in different temperatures and

adapt to our expectations in the future. For problems with

air and radiant temperatures there would be a simple solu

tion of introducing passive energy systems and a control

system and also improving the materials’ properties, so

that they could accumulate and store solar energy. Solving

problems with draughts and humidity would demand ad 

vanced control systems and new materials, which could

ab sorb surplus of vapour. The biggest problem with all

these factors is that they all are dependent on each other

and one slight change can significantly impair thermal

com fort. This is why the use of advanced calculation pro

grams is necessary to assess simulated thermal comfort.

The intuitive image of thermal comfort (Fig. 4) depicts

the main problem of the game – how to find balance

between all factors influencing thermal comfort: meta

bolic rate, clothing, air and radiant temperature, humidity

and air velocity. This picture combines the idea of a black

body

and phenomenon of cats’ behaviour – their remark

able talent to find the best spots for them, and absorb heat

energy from heaters, laptops, lamp bulbs, human beings,

etc. They can always find their best spot. So we are trying

to do it in this game.

“Shake your shakes off” game design

Game scenario

The game “Shake your shakes off” is a play of simula

tion and system of conflicts. It is also a challenge game,

which aims to achieve simultaneously the highest thermal

comfort and level of happiness/satisfaction. Thermal

comfort depends on many factors, but for the game pur

poses it was restricted to six factors/attributes (Fig. 3).

Even though, assessing properly momentary thermal

An idealized physical body that absorbs all incident electromag

netic radiation, regardless of frequency or angle of incidence [12].

Il. 4. Intuicyjne wyobrażenie komfortu termicznego

(oprac. W. Lechowska)

Fig. 4. Intuitive image of the thermal comfort

(by W. Lechowska)

38 Weronika Lechowska

problem ten jest rozwiązany poprzez wyświetlanie tempe

ratur tylko w pewnych przedziałach – bardzo ciepło, cie

pło, komfortowo, zimno, bardzo zimno – przez co uprosz

czone jest określanie komfortu oraz proces obliczeniowy.

Projektowana gra umożliwia prowadzenie symulacji

zarówno dla budynków w fazie projektu, jak i dla tych już

istniejących. Jest to gra komputerowa z symulacjami prze

prowadzanymi w programie Energy Plus, z możliwością

wy korzystania czuj ników temperatury i wilgotności w bu 

dynkach istniejących – pomogą one w kalibra cji mo delu

budynku z prawdziwym obiektem. Pozwoli to na dopaso

wanie strefy buforowej do zmieniających się potrzeb gra

czy/mieszkańców.

Gra jest zaprojektowana dla jednego bądź wielu gra

czy. Jeden gracz (np. mieszkaniec lub projektant budyn

ku) może wybrać wstępne ustawienia, które będą później

rozwijane przez komputer. Może zmieniać różne prefe

rencje, takie jak wielkość rodziny lub rodzaj aktywności

fizycznej w różnych pomieszczeniach. Na początku musi

on zdefiniować lokalizację budynku, porę dnia i roku

(w ten sposób definiowana będzie pogoda na zewnątrz),

lokalizację i kształt strefy buforowej, materiały konstruk

cyjne, typ okien i drzwi oraz czas ich otwierania. Na dal

szym etapie gry może wprowadzać więcej zmian, tak aby

dostosowywać pomieszczenia do własnych potrzeb. W wer

sji

dla wielu graczy scenariusz jest taki sam poza tym, że

uwzględniane będą potrzeby wszystkich graczy (członków

rodziny). Komfort termiczny będzie musiał być zapew

niony dla wszystkich mieszkańców domu jednocześnie,

a dzięki szybkim symulacjom i narzędziom optymaliza

cyjnym możliwe będzie znalezienie takiego kompromisu.

Mechanika gry składa się z różnych elementów, na

które gracz ma bezpośredni wpływ poprzez zmiany usta

wień (kształt i wielkość budynku, rozkład pomieszczeń,

materiały konstrukcyjne, okna) oraz wpływ pośredni –

po przez wprowadzanie pewnych informacji, które pro

gram będzie interpretował, np. zmiany w lokalizacji bu 

dyn ku powodują wczytanie danych pogodowych dla

danego miejsca. Gra przewiduje również dodatkowe czyn

niki takie jak funkcjonalność, estetyka czy koszty, które

wpływają na poziom zadowolenia gracza.

Czynniki środowiskowe mogą być zmieniane tylko przez

wykonanie pewnych akcji – zmianę geometrii bu dynku lub

zmianę właściwości elementów strefy buforowej, np. roz

miar okien. Czynniki indywidualne mogą być dostosowa

ne w każdym momencie gry. Dla uproszczenia, we wstęp

nym

prototypie tylko temperatura powietrza, aktywność

fizyczna i izolacyjność ubrań mają wpływ na odczuwanie

komfortu termicznego, jednak docelowo gra przewiduje

wykorzystanie wszystkich czynników do oceny komfortu.

Diagramy sekwencji działań przedstawione na ilustra

cji 5 pokazują algorytm gry z punktu widzenia jej pro

jektanta i użytkownika. Na początku gracz może wybrać

lo kalizację, kształt i ro dzaj materiałów zastosowanych

w modelu budynku, określić pewne preferencje i zdefinio

wać ak tywność fizyczną. Wszystkie te ruchy są widoczne

dla pro jektanta jako zmiany wartości liczbowych używa

nych do obliczeń w programie symulacyjnym. Po wyko

naniu obliczeń komfortu termicznego i poziomu za do wo

le nia gracz może zadecydować, bazując na informacjach

com fort is a very difficult task to perform. There are also

problems of individual sensation of temperatures and

favorable conditions, which cause some paradoxes and

conflicts, for example all environmental factors influence

a group of people, who stay in an enclosed area. If they

want to change one of the factors, it will influence all the

other people. Another paradox relates to the metabolic

rate – metabolism increases, when our activity level gets

higher. But we cannot be moving all the time. The crucial

problem in this game is simulation of the real time tem

perature with updated metabolic rates and thermal condi

tions. In The Sims game [13] this problem is solved by

displaying temperatures only in some ranges, e.g. very

hot, hot, comfort, cold, very cold, which simplifies assess

ing thermal comfort and streamlines this process.

The designed game provides simulations for both

buildings in the concept of design and the existing build

ings. The player is focused, during the game, on finding

the best settings for the buffer zone adjacent to his house.

For building’s design only PC and Energy Plus program

would be used for simulations, but for already built hous

es, also sensors and devices may be used. Temperature

sensors enable calibration of the game’s model with real

conditions in existing building. Due to this solution, the

buffer zone in the real building can be adjusted to chang

ing preferences of players.

The game is designed for one or many players. One

player (e.g. inhabitant or building’s designer) may choose

some initial settings, which are later developed by com

puter. He can change different preferences, such as family

size (influencing heat gains) or activity (influencing per

ceived temperatures). At the beginning of the game he

must define the building’s location, time of day and sea

son (which influences weather), location and geometry of

the buffer zone, construction materials, type of openings

in buffer zone and their schedule. In further stages of the

game the player introduces more changes, so that he can

adjust the buffer zone to his needs. In the multi players

version the game scenario is similar, except that all the

needs of all players (e.g. family members) must be satis

fied at the same time. Due to quick simulation and opti

misation tools it is possible to find a compromise between

expectations of all house residents.

The game’s mechanics consists of different factors that

can be influenced by the player directly – by changing

some settings, or indirectly – by introducing information,

which is interpreted by the program, e.g. changes in loca

tion influence indirectly weather and daily temperatures.

Among those factors there is one environmental factor –

air temperature, and two personal factors – activity level

and clothes; and few satisfaction factors – functionality,

aesthetics and cost.

Environmental factors can be changed only by some

actions, e.g. altering space geometry or changing proper

ties of buffer zone elements, e.g. size of openings. Per

sonal factors can be adjusted in any moment of the game.

In the initial prototype only air temperature, activity and

clothes will affect our thermal comfort, but in further

research also other factors will count, and then playing

will be much more intriguing.

Wytrząśnij z siebie dreszcze/Shake your shakes off 39

wyświetlanych na stronie głównej, czy jest usatysfakcjo

nowany wynikiem czy nie. Jeśli tak, to gra się kończy,

a on może przeanalizować wyniki – finalny kształt budyn

ku oraz jego ustawienia. Jeśli wynik się nie podoba, może

on zmienić kolejne ustawienia i czekać na rezultat –

w wypadku gdy wynik jest gorszy niż poprzedni, gracz

może cofnąć ruch. Wszystkie elementy geometrii budyn

ku lub materiały konstrukcyjne widoczne dla gracza są

w rzeczywistości modelem liczbowym obliczającym

przepływy energii.

Komfort termiczny jest ściśle powiązany ze zmysłem

dotyku: odczuwania temperatury i bólu. Niestety najła

twiejszą metodą pokazania, czy komfort termiczny i po 

ziom satysfakcji zostały zagwarantowane, są kontrolki na

głównym ekranie gry. Mogą być postrzegane tylko przez

zmysł wzroku. Przy podejmowaniu decyzji o kształcie bu 

dynku również bazujemy na dwuwymiarowym ry sunku mo 

delu. Możliwym rozwiązaniem byłoby wprowadzenie pew

nych czujników i stymulatorów, które mogłyby imitować

odczucia termiczne zamodelowane w grze. Gracz mógł by

naprawdę odczuwać zimno i gorąco i na bieżąco sa memu

decydować, kiedy komfort termiczny zostaje zapewniony.

The following flowcharts (Fig. 5) depict the game

algo rithms from the player’s and game designer’s point of

view. At the beginning, the player can choose the loca

tion, cubature and openings in the building’s model, set

some preferences and define activity. These actions are

visible for the game designer as altering numerical values

used for calculations in a special simulation program.

After calculations of thermal comfort and happiness, the

player may decide, based on controls in the game inter

face whether this is a satisfactory result or not. If yes, the

game ends and the player can analyse the outcome – the

building’s final geometry and settings. If not, the player

can change some other settings and wait for the result –

when it is better than previous one, he can leave changes

and play further or end game; in case the new result is

worse, the player may “undo” the action. All settings, that

can be altered, are visible for the player as some geometry

or ma terial change, when in fact, they are energy flow

changes, calculated in the program.

Thermal comfort is strictly tied up with the sense of

touch: sense of temperature and pain. Unfortunately, the

easiest method of showing the achieved thermal comfort

Il. 5. Diagramy sekwencji działań – z punktu widzenia gracza i projektanta gry (oprac. W. Lechowska)

Fig. 5. Flowcharts – player’s and game designer’s point of view (by W. Lechowska)

40 Weronika Lechowska

Symulacje parametrów gry

Mechanika gry zawiera cztery typy symulacji – czasu,

materiałów, przestrzeni oraz energii – które poprzez

wpro wadzanie zmian w modelu budynku pomagają przy

obliczeniach i ocenie komfortu termicznego w strefach

buforowych. Wszystkie symulacje mogą być przeprowa

dzane przy użyciu programu Design Builder

v.4.1 [11],

który tworzy środowisko gry w pierwszym prototypie,

natomiast docelowa gra byłaby swego rodzaju interfej

sem dla obliczeń termicznych połączonych z oceną pozio

mu zadowolenia gracza.

Pierwszym typem symulacji jest zmiana czasu. Istnieje

możliwość modyfikacji pory dnia i roku tak, aby spraw

dzić, jak będzie się zachowywała strefa buforowa przy

różnych warunkach pogodowych. Różne ustawienia cza

su wpływają na zmia

nę temperatury zewnętrznej oraz na

kąt padania promieni słonecznych, a tym samym na tem

peraturę wewnątrz budynku. Na ilustracji 6 pokazano, jak

zmienia się nasłonecznienie oraz zasięg zieleni na zewnątrz

budynku (otwarcie strefy buforowej na zewnątrz) w zależ

ności od pory roku i dnia.

Symulacje prowadzone w dwóch okresach w ciągu

roku, które mają skrajne temperatury (najzimniejszy oraz

najcieplejszy tydzień w roku), umożliwiają sprawdzenie

wewnętrznych warunków w strefie buforowej dla najgor

szych scenariuszy – przegrzania i nadmiernego wychło

dzenia. Te dwa przypadki są najbardziej niebezpieczne

nie tylko dla mieszkańców, ale również zwierząt i roślin,

dlatego gracz musi rozwijać swój model strefy buforowej

w odniesieniu do tych ekstremalnych warunków.

Dla wygody gracza scenariusz gry uwzględnia ruchy

„do”, „redo” i „undo”, które mogą być użyte do zmian tem

peratury w pomieszczeniach ogrzewanych; przy zmia nach

przepływu powietrza pomiędzy środkiem bu dyn ku a stre

fami wokół i środowiskiem zewnętrznym; przy

zmianach

zacienienia, warstw ścian, grubości ścian czy ma teriałów

oraz przy zmianach pór roku i dnia. Te wszystkie działania

umożliwiają szyb ki rozwój modelu w grze i łat we przej

ście między ruchami gracza.

Nakładka programu Energy Plus.

and happiness in the game, are the controls. They can be

perceived only by the sense of sight from the game’s in 

terface on the screen. The same situation is in the de cision

process about changing the settings – there is a two di 

mensional picture of the building’s model, but we cannot

actually enter it. A possible solution would be introducing

some stimuli, which could imitate thermal sen sations

based on thermal conditions modeled in the game’s real

ity. The player could then sense chill or heat and assess

himself, if he actually feels thermal comfort.

Game parameters’ simulations

The game mechanics contains four types of simula

tions – time, material, spatial and energy, which through

introducing changes in the building’s model help with cal

culations and assessment of thermal comfort in the buffer

zone. All simulations might be conducted with the help of

Design Builder

v.4.1 program [11] and in case of creat

ing a real game, it should be treated as an interface for

thermal calculations with happiness factor included.

The first type of simulations is the changing of time.

It is possible to change the time of day and season to

check how the buffer zone will behave in different weath

er conditions. Altering the time implicates the change in

out side air temperature and solar radiation, which affect

inner tem

peratures and therefore thermal comfort. Fi 

gure 6 de picts how the sunlight changes and the range of

nature outside the house (opening the buffer zone on the

outside environment) depending on the season and time

of the day.

Simulations conducted during two periods in the year

with extreme temperatures (the coldest winter time and

the hottest summer time) enable checking the buffer

zone’s inner conditions for worst case scenarios, namely

over heating and overcooling of inner space. These two

cases are most dangerous not only for the inhabitants, but

also for animals and plants and that is why the player

should develop the design of the buffer zone with refer

ence to those extreme conditions.

Interface for Energy Plus.

Il. 6. Osie czasowe – roczne i dzienne cykle zasięgu zieleni i nasłonecznienia

(oprac. W. Lechowska)

Fig. 6. Timelines – annual and daily cycles of nature intrusion and sunlight

(by W. Lechowska)

Wytrząśnij z siebie dreszcze/Shake your shakes off 41

For the player’s convenience the game scenario in 

cludes the following actions “do”, “redo” and “undo”,

which can be used during the changing of temperatures

inside the heated part of the building; changing of air

flows between the core of the building, the buffer zone

and outside environment; changing of shading, wall lay

ers, wall thickness, materials; changing of seasons and

time of the day. These actions facilitate fast development

of the game model and smooth moves between different

settings and decisions.

Material simulations focus on altering material types

and their properties, such as thermal conductivity, spe

cific heat or density, and this depends on the location and

function of the particular material. Inner surface ma te rials

should be able to adjust to thermal conditions in the zone

and counteract overheating or overcooling by diff e rent

(maybe changeable) radiant temperatures – warm in win

ter and cold in summer. Materials could also change their

shape, depending on the altering conditions, such as tem

perature or humidity. New “automatically changed” geo

metry could create extra window shading protecting from

direct solar radiation. The game also facilitates introduc

tion of internal thermal mass, constructed of materials

that have high specific heat coefficient and can store heat

for a long time, such as clay. Other materials, that can

store and release large amounts of energy, such as phase

change materials (PCM), and they are used in advanced

systems of the building’s heat circulation.

A different type of simulations is based on spatial

changes, including altering of cubature volume, changing

inner partitions, introducing virtual partitions

and divi

sions into smaller buffer spaces (Fig. 7). In these simu

lations, not only different sizes of zone volumes or variants

of inner partitions are checked, but also situations, when

the inhabitant stays in virtual space inside the zone, where

conditions are different from those in neighbouring spaces.

Finally, energy simulations consist of analyses of ener

gy flows between different spaces – heated building’s

core, buffer zone and outside environment. They include

also tests of miscellaneous devises emitting heat in small

er parts of the buffer zone. One of those tests is part of

initial prototype of concept nucleus and it checks, how

much energy should be emitted in this space during one

of the coldest weeks of a year, to meet thermal comfort

requirements.

A virtual partition is a partition between 2 zones which exists

purely to subdivide the space up and has no corresponding wall in the

actual building.

Symulacje materiałów polegają na zmianie typu mate

riałów i ich właściwości, takich jak przewodność cieplna,

ciepło właściwe lub gęstość, oraz zależą od lokalizacji i funk

cji danego materiału. Materiały wykorzystane w bu dynku po 

winny mieć zdolność adaptacji do warunków termicznych

w strefie buforowej oraz przeciwdziałać prze grzaniu i wyzię

bieniu poprzez zmienne temperatury pro mieniowania – wyso

kie zimą i małe latem. Interesujące by łoby wprowadzenie

materiałów, które potrafiłyby zmieniać swój kształt w zależ

ności od warunków temperaturowych czy wilgotności. Nowy,

„auto ma tycznie zmieniony” kształt mógłby tworzyć do dat

kowe zacienienie okna chroniące przed bezpośrednim pro

mieniowaniem. Gra umożliwiałaby również wpro wa dze nie

wewnętrznej masy ter micznej wykonanej z ma te riałów, które

mają duże ciepło właściwe i mogą ma ga zynować energię

cieplną przez długi czas. Innym rodzajem materiałów mo ż

liwych do wpro wadzenia w grze byłyby ma teriały zmienno

fazowe (Phase Change Materials – PCM), któ re również

potrafią maga zynować ciepło i wykorzystywane są w za 

awansowanych systemach cyrkulacji ciepła w budynku.

Kolejnym typem symulacji prowadzonych w trakcie gry

są symulacje przestrzeni, uwzględniające zmiany w kształ

cie budynku, kubaturze oraz przegrodach we wnętrznych

(il. 7). W tych symulacjach analizowane są nie tylko różne

wielkości strefy czy warianty podziałów przestrzeni, ale

również symulacje podziałów wirtualnymi przegrodami

Ostatnim typem symulacji są symulacje energetyczne,

pozwalające na obserwację przepływu ciepła pomiędzy

trzema obszarami – ogrzewanym wnętrzem budynku,

strefą buforową i środowiskiem zewnętrznym. Symulacje

te uwzględniają również testy wielu rodzajów urządzeń

emitujących ciepło w mniejszych obszarach strefy bufo

rowej. Jeden z takich testów jest częścią prototypu i spraw

dza, ile energii powinno być wyemitowane w danej małej

przestrzeni podczas najzimniejszego tygodnia w roku, tak

aby spełniony został warunek komfortu termicznego.

Kryteria oceny komfortu termicznego

i poziomu zadowolenia z zastosowanych rozwiązań

Po każdej symulacji modelu strefy buforowej przepro

wadzonej przez gracza generowany jest wynik komfortu

termicznego oraz poziomu satysfakcji z otrzymanego

rozwiązania. Oba rezultaty przedstawione są jako graficz

ne symbole i wartości liczbowe – poziom zadowolenia od

Przegrody te oddzielają dwie przestrzenie o różnych warunkach

termicznych znajdujące się w jednym pomieszczeniu; przegrody te nie

istnieją w rzeczywistym budynku.

Il. 7. Symulacje przestrzenne

(oprac. W. Lechowska)

Fig. 7. Spatial simulations

(by W. Lechowska)

42 Weronika Lechowska

Criteria of thermal comfort

and happiness assessment

After each simulation performed by the player on the

buffer zone’s model there is an outcome of thermal com

fort and happiness shown on the scale. Both outcomes are

displayed as graphic icons and numerical values – happi

ness from 0 to 1 and thermal comfort has both ends with

values –1 (overcooling) and +1 (overheating), whereas 0

indicates optimal conditions understood as thermal com

fort in balance. Results are based on different evaluation

criteria. For thermal comfort, all criteria are quantitative.

In each criterion, there are points between 1 (too low) and

7 (too much), and the middle range between them satis

fies the player’s requirements and expectations. Evaluation

criteria for happiness are, in turn, qualitative. Points

between 1 (bad) and 4 (good) describe the player’s feel

ings about some aspects. Results from all criteria are

summed up to the final outcome, and they are all visible to

the player, so he can decide what to do in the next move.

SWOT analysis of the game scenario

The main advantage of the game is that all calculations

can be conducted in the simulation program, where all

aspects of thermal comfort can be defined and assessed.

Additionally, the game “Shake your shakes off” facilitates

determining the happiness factors, which help in final

decision about the buffer zone’s construction. Also, this

program for thermal calculations has inbuilt meteorologi

cal data bases from different locations, which enable sim

ulations of different climate and weather conditions.

One of the biggest obstacles to the creation of an indepen

dent game is money. To design and create the game, which

can calculate thermal conditions based on algorithms from

Energy Plus, would require huge resources. That is why the

initial prototype is using the Design Builder Prog ram as

a calculation engine. But if it was possible to create the real

game, it could combine not only PC and programs,

but

also sensors that could imitate reel feelings of tempe

rature. Nevertheless, this game has a huge potential due to

the fact that creating the model of the house and buffer

zone would be easy and intuitive for everyone. Each of us

could design his own winter garden or atrium and play

with it, no matter what educational background he has.

Prototype of the game

Basic model

The buffer zone’s initial prototype of the game “Shake

your shakes off” was created in Design Builder v.4.1 and

all simulations were conducted in this program. The

building’s model has a simplified plan and construction.

It is a one storey house, with a circular plan, where the

inside “core” is the inhabited, heated zone, with the

unheated buffer zone “ring” around it. This game enables

the creation of a more complicated building’s geometry,

but for the first test it was easier to create a simple con

struction with clear space division.

0 do 1 oraz komfort termiczny między –1 (nadmierne

wychłodzenie), a +1 (nadmierne przegrzanie), gdzie zero

oznacza optymalne warunki cieplne. Ocena opiera się na

róż nych kryteriach ewaluacyjnych. Dla komfortu ter

micznego wszystkie kryteria są ilościowe – każde kryte

rium ma skalę punktową pomiędzy 1 (za niski) a 7 (za

wysoki), natomiast przedział pomiędzy tymi wartościa

mi oznacza mniej lub bardziej satysfakcjonujące warun

ki dla gracza. Z kolei kryteria ewaluacyjne dla poziomu

zadowolenia są jakościowe – punkty pomiędzy 1 (źle)

a 4 (do brze) opisują uczucia gracza dotyczące różnych

elementów modelu. Wszystkie wyniki cząstkowe oraz

finalny, będący ich sumą, są widoczne dla gracza i na ich

podstawie może on decydować o następnym kroku.

Analiza SWOT scenariusza gry

Główną zaletą opisywanej gry jest możliwość prowa

dzenia obliczeń w programie symulacyjnym, w którym

wszystkie aspekty komfortu termicznego mogą być zdefi

niowane i ocenione. Dodatkowo gra „Wytrząśnij z siebie

dreszcze” umożliwia określenie poziomu zadowolenia, któ

ry pomaga przy podejmowaniu ostatecznej decyzji co do

konstrukcji strefy buforowej. Kolejną zaletą jest to, że pro

gram symulacyjny ma wbudowaną bazę danych meteoro 

ogicznych z wielu lokalizacji w Polsce i na świecie, co

umożliwia symulacje w różnych warunkach klimatycz

nych i pogodowych.

Jedną z największych przeszkód do stworzenia nieza

leżnej gry jest brak odpowiednich środków finansowych.

Zaprojektowanie i skonstruowanie gry potrafiącej wyko

nywać obliczenia termiczne bazujące na algorytmach

Energy Plus wymagałoby olbrzymich nakładów. Z tego

względu opisywany prototyp jako narzędzie do obliczeń

wykorzystuje program Design Builder. Gdyby jednak

była możliwość opracowania prawdziwej gry, można by

ją było połączyć nie tylko z programem symulacyjnym

i komputerem, ale również z czujnikami i stymulatorami

imitującymi prawdziwe odczucia temperatury.

Dzięki przejrzystemu interfejsowi gra byłaby dostępna

nie tylko dla projektantów i inżynierów zajmujących się

bilansem cieplnym budynków, ale dla wszystkich osób,

które chciałyby podjąć się przeprojektowania swojego

domu oraz stworzenia poprawnie funkcjonującego prze

szklonego pomieszczenia.

Prototyp gry

Model podstawowy

Pierwszy prototyp strefy buforowej w grze „Wytrząś

nij z siebie dreszcze” został stworzony w programie De 

sign Builder v.4.1, w którym były prowadzone wszyst 

kie symulacje. Model budynku ma uproszczony rzut

i konstrukcję – jest to dom jednokondygnacyjny na pla

nie koła, gdzie wewnętrzny „rdzeń” jest ogrzewany,

a wo kół niego jest nieogrzewana strefa buforowa w for

mie pierścienia. Gra umożliwia tworzenie również bar

dziej skomplikowanych modeli, odzwierciedlających kon 

struk cję istniejących budynków, jednak pierwsze testy

Wytrząśnij z siebie dreszcze/Shake your shakes off 43

przeprowadzono na uproszczonym modelu, aby łatwiej

było uzyskać jasny podział przestrzeni.

Prototyp, dla ułatwienia, wykorzystuje do obliczeń kom

fortu termicznego tylko jeden czynnik środowiskowy – tem 

peraturę powietrza wewnątrz budynku. Przyjęto dwie tem

peratury jako graniczne dla spełnienia warunku komfortu

w różnych porach roku: 27°C latem i 18°C zimą, a w każdej

symulacji został zdefiniowany poziom aktywności fi zycz

nej użytkownika danego pomieszczenia; zakłada się rów

nież, że użytkownik ten ma na sobie odpowiednie ubranie.

Środkową częścią modelu budynku jest ogrzewany

„rdzeń” o promieniu 5 m, powierzchni 78,2 m

i wysoko

ści 3,17 m oraz „pierścień” strefy buforowej zlokalizowa

ny wokół „rdzenia”; szerokości 3 m, powierzchni 119,5 m

i wysokości 3,17 m. Dla obu typów stref zostały wprowa

dzone wstępne założenia dotyczące temperatury, przedzia

łów czasowych włączonego ogrzewania oraz aktywności

fizycznej mieszkańców przebywających w tych po miesz

czeniach. W ogrzewanym „rdzeniu” temperatura została

ustawiona na 21°C, z maksymalnym grzaniem pomiędzy

godziną 14.00 i 23.00. Liczbę osób przebywających w tym

pomieszczeniu określono na 0,0188 os./m

, a poziom

metabolizmu na 110 W/osobę. W tym modelu nie uwzględ

niono specjalnego chłodzenia, mechanicznej wentylacji

czy kontroli wilgotności. Strefa buforowa (pierścień) zo 

stała zaprojektowana jako na wpół zewnętrzna strefa, nie

ogrzewana i niechłodzona, bez kontroli wilgotności czy

mechanicznej wentylacji. Przyjęto, że strefa buforowa po 

winna służyć jako miejsce relaksu, tak aby mieszkańcy

odczuwali w nim komfort termiczny nawet przy niskiej ak 

tywności fizycznej, takiej jak stanie czy siedzenie. Dlatego

przyjęto poziom metabolizmu na poziomie 126 W/osobę,

i to jest wartość referencyjna do symulacji dla kom for tu

ter micznego i zys ków ciep ła w po mieszczeniu.

Konstrukcja budynku została uproszczona – ściany

zewnętrzne i dach strefy buforowej są wykonane z drewnia

nych ram i okien z potrójną szybą ze szkła niskoemisyjnego.

Ściany pomiędzy ogrzewanym wnętrzem okręgu a strefą

buforową są wykonane z 24centymetrowej cegły si li ka to

wej

i 12,5centymetrowego styropianu EPS. Po łowa po 

wierzchni ścian wypełniona jest oknami tego sa mego typu

co okna zewnętrzne. Dach nad ogrzewaną strefą wykona

ny jest z płyt betonowych (12 cm) i izolacji z EPS (20 cm).

Cały budynek jest posadowiony na płycie betonowej

(10 cm) izolowanej styropianem EPS o grubości 12,5 cm.

Model budynku będzie uwzględniał na początku tylko

naturalną wentylację, ustawioną na 3 ac/h

dla okien

po między wnętrzem ogrzewanym a strefą buforową i na

10 ac/h dla okien zewnętrznych. Jako osłona zacieniająca

wykorzystane są zewnętrzne żaluzje ze średnią odblasko

wością, kontrolowane w zależności od intensywności

pro mieniowania słonecznego.

Symulacje

W celu przetestowania prototypu i sprawdzenia warun

ków termicznych w stworzonym modelu wykonano sześć

ac/h – ilość wymian powietrza na godzinę.

In this prototype only some factors, from all affecting

the thermal comfort and satisfaction, were analyzed.

Thermal comfort is assessed based only on air tempera

tures. There are different temperatures considered as the

thermal comfort border in different seasons: 27°C in

summer and 18°C in winter. In each simulation the activ

ity level is defined and it is assumed, that the player has

proper clothing.

The building consists of the circular “core” heated zone,

which has a 5 m radius, 78.2 m

floor area and inner height

of 3.17 m, and of buffer zone “ring”, placed around the

“core”, with a width of 3 m, 119.5 m

floor area and inner

height of 3.17 m. For both zone types there were intro

duced some initial settings for temperatures, heating sched

u les and activity. In the heated “core” the heating setpoint

was set on 21°C, with maximum heating between 14.00

and 23.00. Occupancy was set to 0.0188 people/m

and the

metabolic rate to 110 W/person. In this model there was no

special cooling, mechanical ventilation or humidity con

trol. The buffer zone “ring” is designed as a semi exterior,

unconditioned area, without any extra cooling, heating,

humidity control or mechanical ventilation. It is as sumed,

that the buffer zone should serve as a relaxing place, so the

inhabitants should have thermal comfort even with low

activity, such as sitting or standing. This is why the meta

bolic rate was set to 126 W/person and this is the reference

data for thermal comfort and heat gains calculations.

The building’s construction is simplified – the outer

walls and roof in the buffer zone are made of wooden

frames and triple glazed windows with lowe glass. Walls

between the heated core and the buffer zone are construct

ed from sandlime bricks (24 cm) and expanded polysty

rene (EPS) (12.5 cm). Half of the walls’ area is filled with

windows, the same type as in the outer walls of the buffer

zone. The roof above the heated area is made of concrete

slabs (12 cm) and EPS insulation (20 cm). The whole

building stands on a concrete slab (10 cm) insulated with

EPS (12 cm).

The house model will be ventilated by natural ventila

tion, which is initially set to 3 ac/h

for the windows

be tween the core and buffer, and to 10 ac/h for exterior

windows. As shading, there are used outside blinds with

me dium reflectivity slats, controlled depending on the in 

tensity of solar radiation.

Simulations

In order to explore the prototype and check thermal

conditions in the created model, six simulations were con

ducted. Each simulation checks small changes introduced

to the initial model settings, described above. Simulations

are based on the altering possibilities, mentioned in the

game scenario description, and they start with the initial

model simulation, then time, material, spatial, and finally

energy simulations. Outside temperatures, generated on

the base of the weather files for Wrocław, are average va 

lues from the temperatures measured in a ten year period.

ac/h – air changes per hour.

44 Weronika Lechowska

Basic simulations: summer design week 10–16 August

The simulations were conducted on the initial build

ing’s model during the summer design week – the hottest

week during the year. Radiant temperature is proportion

ately higher than air temperature, which is caused by

heated surfaces inside the buffer zone. Thermal comfort is

satisfied (air temperature below 27°C) in the evenings,

nights and mornings. During the day the temperature

often exceeds 30°C, which is too high for spending time

there. We should remember though, that this is an extreme

situation (the warmest week during the year) and some

extra mechanical ventilation (e.g. small fan) would de 

crease temperature and solve the problem (Fig. 8a).

Time simulations: winter design week 20–26 January

In these simulations, the period of time was changed

from the hottest summer week to the coldest winter peri

od. The initial model’s construction and settings did not

work during the coldest week in the year. Even with

changed natural ventilation, decreased to almost 0.2 ac/h,

temperatures in the buffer zone were too low for the ther

mal buffer. Air temperatures ranged between –5°C during

night and +7°C during the day. These temperatures are

too low even for keeping plants. With lowered natural

ventilation and without any shading, heating demand for

the building’s core amounts to 153 kWh per winter design

week (Fig. 8b).

Material simulation: winter design week 20–26 January

Material simulations introduce to the buffer zone an

internal thermal mass made of clay, with surface area of

200 m

. The internal thermal mass improved thermal con

ditions in the buffer zone. During the design winter week

only once there was a temperature below zero – at night,

when the outside temperature is the lowest (–10°C). In

this situation, the air temperatures range between 0°C and

7°C. While the heating demand for the core zone is

141 kWh during the week which was analysed (Fig. 8c).

Spatial simulations: winter design week 20–26 January

The width of the ring was narrowed from 3 m to 2 m,

so that its floor area and volume decreased. Narrowing of

the buffer zone improves the thermal conditions, but

simultaneously decreases the satisfaction level of the

player – the zone is less spacious. Nevertheless, in this

case the player decided that the space volume is satisfac

tory and the level of happiness is sufficient. The narrowed

ring improves slightly the heating demand of the core –

137 kWh per week (Fig. 8d).

Spatial simulation with smaller inner spaces:

winter design week 20–26 January

Further simulations introduce smaller spaces into the

buffer zone, separated by virtual partitions. The ring is

divided into eight small spaces – northern, southern, east

ern and western (11 m

each) and spaces between them

(16 m

each). Simulations were conducted for the south

ern space, because of the intense solar radiation and the

greatest probability of overheating. The simulation show,

that for heating reasons, it is more convenient to divide

symulacji. Każda z symulacji sprawdzała małe zmiany

wprowadzone do ustawień modelu wstępnego, które

zostały wypisane powyżej. Symulacje opierają się na

zmianach możliwości wymienionych w opisie scenariu

sza gry i zaczynają się symulacjami wstępnego modelu

oraz kolejno czasu, materiału, przestrzeni i na końcu ener

gii. Zewnętrzne temperatury, wygenerowane na podsta

wie danych pogodowych dla Wrocławia, są średnią war

tością z temperatur mierzonych w ciągu 10 lat.

Symulacje podstawowe: letni tydzień projektowy

10–16 sierpnia

Symulacje zostały przeprowadzone na wstępnym mo 

delu budynku w trakcie najcieplejszego tygodnia w ciągu

roku. Temperatura promieniowania jest proporcjonalnie

wyższa niż temperatura powietrza – spowodowane jest to

nagrzewaniem się powierzchni w strefie buforowej. Kom

fort termiczny został spełniony (temp. powietrza po niżej

27°C) wieczorami, nocami oraz porankami. W ciągu dnia

temperatura często przekracza 30°C, co jest zde cy do

wanie zbyt wysoką temperaturą. Należy jednak pamiętać,

że jest to sytuacja ekstremalna (najcieplejszy tydzień w cią

gu roku), dodatkowa wentylacja mechaniczna powinna

obniżyć temperaturę i rozwiązać problem (il. 8a).

Symulacje czasu: zimowy tydzień projektowy

20–26 stycznia

W tym przypadku czas symulacji zmieniany był z naj

cieplejszego na najzimniejszy okresu w roku. Konstrukcja

i ustawienia modelu początkowego nie funkcjonowały pra

widłowo podczas najzimniejszego tygodnia w ciągu roku.

Nawet przy naturalnej wentylacji zmniejszonej do 0,2 ac/h

temperatury w strefie były za niskie jak na bufor termicz

ny. Temperatury powietrza osiągnęły poziom między –5°C

w ciągu nocy, a +7°C w ciągu dnia. Takie temperatury są za

niskie nawet dla większości domowych roślin. Przy zmniej

szonej naturalnej wentylacji i bez zacienie nia za po trze

bowanie na ogrzewanie wewnętrznej części bu dynku się

ga 153 kWh przez najzimniejszy tydzień zimowy (il. 8b).

Symulacje materiałów: zimowy tydzień projektowy

20–26 stycznia

Symulacje materiałów wprowadzają do strefy buforo

wej wewnętrzną masę termiczną wykonaną z gliny

o powierzchni 200 m

, poprawiającą warunki termiczne.

Podczas zimowego tygodnia projektowego tylko raz zda

rzyła się temperatura poniżej zera (–10°C). W tej sytuacji

temperatura powietrza wewnątrz pomieszczenia wahała

się od 0 do 7°C, a zapotrzebowanie na ogrzewanie dla

wewnętrznej części budynku wynosiło 141 kWh w anali

zowanym tygodniu (il. 8c).

Symulacje przestrzenne: zimowy tydzień projektowy

20–26 stycznia

Szerokość pierścienia została zwężona z 3 do 2 m,

przez co zmniejszyła się powierzchnia podłogi i kubatura.

Zwężenie strefy buforowej poprawia warunki termiczne,

ale jednocześnie zmniejsza poziom zadowolenia gracza

– strefa jest mniej przestronna. W tym przypadku zadecy

dowano, że kubatura jest satysfakcjonująca, a poziom

Wytrząśnij z siebie dreszcze/Shake your shakes off 45

the buffer zone into smaller spaces. Even without a heat

ing source, the air temperatures in smaller space range

between 11°C and 16°C, which is sufficient for plants to

survive winter, and for the inhabitants to spend short

periods of time in this zone. Designing the buffer zone in

this space improves airtightness of the building and pro

tects from the harsh outer climate. Also it decreases sig

nificantly the core heating demand to 80 kWh per week

(Fig. 8e).

Energy simulations: winter design week 20–26 January

In the last simulation, to the buffer zone were added

some devices that produce heat gains and the average

occupancy in the given accommodation was increased

(0.1 people/m

). The device emits 50 W/m

and it can

heat the zone to such a level that it is possible to spend

time there during the winter day. This solution enables

spending winter time in the buffer zone and it does not

consume much energy, because the device works only

during short periods of time (Fig. 8f).

The described simulations show, how the player can

influence the building’s model and how he learns about

the thermal conditions. For the circular building and

a simple buffer zone, which were modelled in the initial

prototype, it turned out, that the biggest influence on the

thermal conditions has the change of geometry. Dividing

huge unheated zones into smaller spaces is beneficial for

the heated areas and for the buffer zone. It decreases the

heating demand and improves thermal comfort in unheat

ed areas. These smaller spaces can be connected, but the

heat flow should be controlled in some way. There is also

the possibility of introducing some heating device, which

produces local heat gains only during the time, when

inhabitants spend time in the unheated zone. These devic

es could be powered by green energy, which may come

from, e.g. photovoltaic panels located on the roof and

stored in small storage batteries. Due to these small devic

es, momentary thermal comfort in the buffer zone can be

satisfied, even in the coldest winter week. The danger of

overheating the zone should not be forgotten, which due

to isolation materials accessible today is much more fre

quent than possible chilling, and also the system of shad

ing should be ensured as it will protect the interior from

excessive sun radiation.

Conclusions

The game “Shake your shakes off” was created during

the research project of Ph.D. program’s course e-Archi-

tecture: The Game Strategies in Architectural Design.

The project, which is described in this paper, was aimed

at exploring and developing the topic of thermal comfort

in buffer zones. The buffer zones, such as winter gardens

or sunspaces are interesting, because they serve as a link

between our houses and nature. They add extra space to

our home, where we can find a warm and cozy place dur

ing winter time and cool shade during hot summers, but

only if they are well designed and thoughtout. Whether

we want to spend time there or not depends on thermal

comfort, which consists of a few factors – air and radiant

zadowolenia wystarczający. Zwężony pierścień obniża

nie znacznie zapotrzebowanie na ogrzewanie – 137 kWh

na tydzień (il. 8d).

Symulacje przestrzenne z mniejszymi wewnętrznymi

strefami: zimowy tydzień projektowy 20–26 stycznia

Kolejne symulacje wprowadzają do strefy buforowej

mniejsze przestrzenie, podzielone wirtualnymi przegro

dami – północną, południową, wschodnią i zachodnią

(11 m

każda) oraz przestrzenie pomiędzy nimi (16 m

każ da). Symulacje wykonano dla południowej strefy, po 

nieważ z tamtej strony występuje intensywne promie nio

wanie słoneczne oraz istnieje największe prawdo po do bień

stwo przegrzania. Symulacje pokazują, że ko rzystniejsze

jest podzielenie strefy na mniejsze fragmenty przestrzeni.

Nawet bez źródła ciepła temperatura powietrza w mniej

szej przestrzeni waha się między 11 a 16°C, co jest wy 

starczające dla mieszkańców do krótkiego przebywania

w tej strefie, a dla roślin do tego, żeby przetrwać zimę.

Projektowanie strefy buforowej w tym miejscu poprawia

szczelność budynku i chroni przed ostrym klimatem ze 

wnętrznym. Zmniejsza również znacząco zapotrzebo wa

nie na ogrzewanie wnętrza do 80 kWh na tydzień (il. 8e).

Symulacje energii: zimowy tydzień projektowy

20–26 stycznia

W ostatniej symulacji, do strefy buforowej zostały do 

dane pewne urządzenia, które emitują zyski cieplne, oraz

zwiększono średnią liczbę osób w danym pomieszczeniu

(0,1 osoby/m

). Urządzenie emituje 50 W/m

i potrafi

ogrzać strefę do takiego poziomu, że można spędzać w niej

czas w ciągu zimowego dnia, a przy okazji nie konsumu

je wiele energii, ponieważ działa tylko w krótkich okre

sach (il. 8f).

Opisane symulacje pokazują, jak gracz może wpływać

na model budynku i jak może się uczyć o warunkach ter

micznych panujących w różnych pomieszczeniach. Dla

okrągłego budynku i prostej strefy buforowej, które były

modelowane w pierwszym prototypie, okazało się, że

największy wpływ na warunki termiczne budynku mają

zmiany geometrii. Podział wielkiej nieogrzewanej strefy

na mniejsze obszary jest korzystny dla przestrzeni ogrze

wanych i dla strefy buforowej, w której poprawia kom

fort termiczny. Te mniejsze strefy mogą być połączone,

jednak przepływ powietrza powinien być w jakiś sposób

kontrolowany. Istnieje również możliwość wprowadze

nia do pomieszczenia urządzenia grzewczego, które pro

dukowałoby lokalne zyski cieplne tylko wtedy, kiedy mie

szkańcy spędzaliby w niej czas. To urządzenie mo głoby

być zasilane zieloną energią pochodzącą np. z paneli foto

woltaicznych zlokalizowanych na dachu i ma ga zy nowa 

ną w małych bateriach. Dzięki urządzeniom chwilowy

komfort termiczny w strefie buforowej może być satys

fakcjonujący, nawet w najchłodniejsze dni w roku. Nie

należy jed nak zapominać o niebezpieczeństwie przegrza

nia po mieszczenia, co przy obecnie dostępnych materia

łach izolacyjnych jest dużo częstsze niż ewentualne wy 

chłodzenie, i zapewnić system zacieniania, który będzie

chronił wnęt rze przed nadmiernym promieniowaniem

słonecznym.

46 Weronika Lechowska

Il. 8. Wyniki sześciu symulacji prototypu. Symulacje: a) podstawowe, b) czasu, c) materiałów, d) przestrzenne,

e) przestrzenne z mniejszymi wewnętrznymi strefami, f) energii (oprac. W. Lechowska, symulowane w Design Builder Energy Plus)

Fig. 8. Outputs of six prototype simulations: a) basic, b) time, c) material, d) spatial, e) spatial with smaller inner zones, f) energy

(by W. Lechowska, simulated in Design Builder Energy Plus)

Wytrząśnij z siebie dreszcze/Shake your shakes off 47

temperature, humidity, air velocity, person’s activity and

worn clothes. Generally, it is possible to calculate the

ther mal comfort in thermal simulation programs and

assess, if the design of the building or the real one satisfies

the inhabitants’ requirements. Unfortunately, these pro

grams are usually quite expensive, educational licenses

are available only at universities besides the programs are

so complicated and advanced, that they require comple

tion of training courses. Hence the reason of creating

a game, that could be simple and accessible to everyone

who wants to improve his house, design new sunspace, or

just have fun. The game “Shake your shakes off” enables

not only the calculation of thermal comfort but also

assessing the player’s happiness level, which is related to

construction and maintenance costs, architecture aesthet

ics and functionality.

The initial prototype was designed to test the game

scenario and check simplified building’s simulations.

This prototype used simulation program Design Builder

v.4.1 for all the building’s optimization steps. The geom

etry and plan of the building, used in this prototype, was

simplified to a circular, heated inner zone, and encircling

it an unheated buffer space. Six simulations, conducted

for different time, material, spatial and energy settings,

showed, that it is possible to create an unheated buffer

zone in such a way that it will satisfy thermal comfort for

the inhabitants and will give safe shelter for plants during

a long winter.

The initial prototype gives the opportunity to analyse

only air temperatures in context of thermal comfort, but

the final game will enable adding also radiant tempera

tures, humidity and air velocity to the thermal comfort

assessment. This will make the game more interesting and

challenging, because picking the right settings of all the

factors in order to achieve a balanced thermal comfort is

very difficult. The final game will be very educational and

interesting not only for architects, but also other people

and children, who want to experiment with their closest

environment, which is their home.

Translated by

Weronika Lechowska

Wnioski

Gra „Wytrząśnij z siebie dreszcze” została stworzona

jako projekt badawczy w ramach kursu doktoranckiego

e-Architecture: The Game Strategies in Architectural De -

sign. Projekt, który został opisany w tym artykule, miał

na celu zbadanie i rozwinięcie tematu komfortu termicz

nego w strefach buforowych. Strefy buforowe, takie jak

ogrody zi mowe, służą jako łącznik pomiędzy domami

a środo wiskiem zewnętrznym. Tworzą dodatkowe po 

miesz czenie w domu, gdzie mo żemy znaleźć ciepłe i wy 

godne miejsce w czasie zimy i chłodny cień w lecie, ale

tylko wtedy, gdy są dobrze zaprojektowane i przemyśla

ne. To, czy chcemy spędzać tam czas czy nie, zależy od

komfortu termicznego, na który wpływają różne czynniki

środowiskowe, indywidualne i fizjologiczne. Obliczenie

komfortu termicznego możliwe jest w programach symu

lacyjnych do obliczeń cieplnych. W nich jest też ocenia

ne, czy projekt budynku lub prawdziwy budynek spełnia

wymagania mieszkańców. Niestety te programy nie są

darmowe, a ich wersje edukacyjne są dostępne tylko dla

uczelni. Poza tym programy te są dość skomplikowane

i wymagają doświadczenia użytkownika. Stąd pomysł na

stworzenie gry, która byłaby prosta i dostępna dla wszyst

kich ludzi chcących poprawić warunki cieplne w swoich

domach, zaprojektować ogród zimowy lub po prostu na u

czyć się czegoś nowego. Gra „Wytrząśnij z siebie dresz

cze” umożliwia nie tylko obliczenia komfortu termicz

nego, ale również ocenę poziomu satysfakcji gracza,

zależnego od kosztów konstrukcji i eksploatacji budynku,

estetyki architektury i funkcjonalności.

Prototyp został przygotowany w celu przetestowania

scenariusza gry i sprawdzenia symulacji uproszczonego

budynku. W prototypie wykorzystano program Design

Builder v.4.1 do wszystkich etapów symulacji. Geometria

i plan budynku zostały zaprojektowane jako okrągła,

ogrzewana strefa otoczona pierścieniem nieogrzewanej

strefy buforowej. Sześć symulacji przeprowadzonych dla

różnych okresów, materiałów oraz przestrzeni pokazało,

że możliwe jest stworzenie nieogrzewanej strefy buforo

wej w taki sposób, aby zawsze gwarantowała komfort

termiczny mieszkańcom oraz dawała bezpieczne schro

nienie dla roślin w ciągu zimy.

Opisany prototyp pozwala analizować w kontekście

komfortu termicznego tylko temperatury powietrza, jed

nak docelowa gra umożliwi uwzględnienie w oblicze

niach również temperatury promieniowania, wilgotności

i prędkości powietrza. To spowoduje, że gra będzie bar

dziej interesująca i wymagająca, ponieważ wybór odpo

wiednich ustawień ze wszystkich czynników w taki spo

sób, aby zapewniały jednocześnie komfort termiczny, jest

bardzo trudne. Docelowa gra zainteresuje nie tylko archi

tektów, ale również wszystkich tych, którzy chcieliby

poeksperymentować z najbliższym środowiskiem, jakim

są ich domy.

48 Weronika Lechowska

Streszczenie

W niniejszym artykule zaprezentowano metodę umożliwiającą ocenę komfortu termicznego w pomieszczeniach funkcjonujących jako termiczne

strefy buforowe. Zaproponowano scenariusz gry oraz prototyp pozwalający na symulowanie zmian warunków termicznych w budynku, zachodzą

cych pod wpływem informacji wprowadzanych do modelu przez gracza. Zaprojektowany algorytm umożliwia różne działania gracza, takie jak

definiowanie kształtu i wielkości budynku, ustawianie jednego bądź wielu graczy, dla których budynek musiałby być zoptymalizowany pod kątem

różnych potrzeb, a także określanie aktywności fizycznej wpływającej na metabolizm mieszkańca – tym samym na odczuwanie przez niego

temperatury. Pozwala on również na prowadzenie symulacji różnych pór dnia i roku. Symulacje w programie Design Builder Energy Plus prowadzone

na prototypowym modelu budynku skupiają się na zmianach czasu, przestrzeni oraz energii w teoretycznym budynku, zlokalizowanym we

Wrocławiu. Ich głównym celem było określenie najlepszych ustawień dla strefy buforowej, tak aby możliwe było przebywanie w niej w naj

cieplejsze i najchłodniejsze dni w roku bez potrzeby dodatkowego chłodzenia czy ogrzewania tego pomieszczenia. W artykule przedstawiono

proponowane ulepszenia dla strefy oraz kryteria oceny komfortu termicznego i zadowolenia użytkowników pomieszczenia.

Słowa kluczowe: strefa buforowa, komfort termiczny, bilans energetyczny, odczuwanie temperatury

Abstract

This article presents a methodology for assessing thermal comfort in building’s adjacent spaces, which may function as buffer zones. The game

scenario and prototype model were proposed as the result of the research project. This prototype allows conducting simulations of the changes

introduced by the player to the building’s model and consequences in the building’s thermal conditions. The created game algorithm includes the

player’s actions, such as defining geometry, volume and openings in the building’s model; setting preferences (one or a multi player, members of

the family) and describing the activity (metabolic rate). The algorithm also includes loops with additional changes, namely time of day and seasons,

construction and insulation materials, small heat gains sources, virtual partitions, etc. Prototype analyses, conducted in Design Builder Energy Plus

program, were focused on altering time, material, spatial, and energy settings in a theoretical building, located in Wrocław. The main aim of these

simulations was to define best settings for the buffer zone, so that it will be possible to spend time there in the hottest week in summer and the coldest

in winter. The project description also includes projected improvements and evaluation criteria for satisfying thermal comfort and happiness of

the inhabitants.

Key words: buffer zone, thermal comfort, energy balance, thermic sensation

Bibliografia /References

[1] Lechowska W., Badania empiryczne i symulacje komputerowe wpły-

wu oszklonych stref buforowych na bilans energetyczny budynku,

[w:] J. Nyćkowiak, J. Leśny (red.), Architektura, t. 1, Młodzi Na 

ukow cy, Poznań 2015, 113–119.

[2] Hegger M., Fuchs M., Stark T., Zeumer M., Energy Manual. Sus-

tainable Architecture, Birkhäuser, Basel–Boston–Berlin 2008.

[3] Laupland K.B., Fever in the critically ill medical patient, „Critical

Care Medicine” 2009, Vol. 37, Iss. 7, 273–278.

[4] Marx J., Rosen’s emergency medicine: concepts and clinical prac-

tice, Mosby, Elsevier, St. Louis 2006.

[5] Mosby’s Medical, Nursing & Allied Health Dictionary, 4

ed., Mosby

Year Book, St. Louis 1994.

[6] Nauka o pracy – bezpieczeństwo, higiena, ergonomia, Centralny

Instytut Ochrony Pracy, nop.ciop.pl/m47/m47_1.htm [accessed:

14.02.2016].

[7] Romanovsky A.A., Thermoregulation: some concepts have changed.

Functional architecture of the thermoregulatory system, „American

Journal of Physiology. Regulatory, Integrative and Comparative

Physiology” 2007, Vol. 292, Iss. 1, 37–46.

[8] ASHRAE Green Guide. The design, Construction and Operation of

Sustainable Buildings, 3

ed., American Society of Heating, Refri

ge rating and AirConditioning Engineers, Atlanta 2010.

[9] Skrzyniowska D., Parametry powietrza wewnątrz pomieszczeń do

stałego przebywania ludzi, „Czasopismo Techniczne. Środowisko”

2012, R. 109, z. 4Ś, 15–35.

[10] Bauer M., Mösle P., Schwarz M., Green Building. Guidebook for

Sustainable Architecture, Springer, Berlin–Heidelberg 2010.

[11] Design Builder Manual, „Design Builder”, http://www.design

buildersoftware.com/docs/designbuilder/DesignBuilder_2.1_

UsersManual_Ltr.pdf [accessed: 22.06.2016].

[12] Planck M., The Theory of Heat Radiation, 2

ed., P. Blakiston’s Son

& Co, 1914, ia902306.us.archive.org/14/items/theheatradiation 00 plan

rich

/theheatradiation00planrich.pdf [accessed: 14.02.2016].

[13] The Sims Wiki. Temperature, sims.wikia.com/wiki/Temperature

[accessed: 14.02.2016].

Wytrząśnij z siebie dreszcze: komfort termiczny w strefach buforowych

Weronika Lechowska

doi:10.5277/arc170403

Streszczenie