2018
1(53)
DOI: 10.5277/arc180107
Łukasz Simiczyjew*
Pragmatyczne spojrzenie na Strzechę Akademicką
jako archetypowe karkonoskie schronisko wysokogórskie
A pragmatic look at Strzecha Akademicka
as an archetypal high mountain shelter in the Giant Mountains
Wstęp
Schronisko Strzecha Akademicka jest położone w cen-
tralnej części Karkonoskiego Parku Narodowego (KPN),
powołanego w celu ochrony najcenniejszych przyrod ni
czo i najpiękniejszych krajobrazowo terenów: torfowisk
wysokich, zarośli kosówki, gołoborzy czy kotłów polo-
dowcowych. Park ma 112 km szlaków turystycznych.
Przy schronisku przebiega jeden z najbardziej uczęsz cza
nych (tak było i dawniej) szlaków prowadzących z Kar
pa cza na Śnieżkę. Strzecha Akademicka w roku 1950 dy
sponowała 150 miejscami noclegowymi, w 1961 – 230,
a w 1979 – 170 [1, s. 482]. Obecnie w schronisku jest 140
miejsc no c legowych. Rocznie gości w nim około 5,5 tys. tu
rystów (ko rzystających głównie z usługi ga stro no micznej).
Historia Strzechy Akademickiej, jednego z najstarszych
schronisk karkonoskich, jest silnie związana z roz wo
jem tu rys
tyki
górskiej i odzwierciedla zmiany politycz ne
i ar chi tektoniczne rejonu. Na przykładzie tego jednego
obiek tu można prześledzić typową historię i przyczyny
prze budów schro nisk sudeckich. Te ostatnie wynikały z ko
nieczności odbudowy po pożarach i przystosowywały do
ro snącego zapotrzebowania na miejsca noclegowe i ga
stro nomiczne. Przy modernizacjach dostosowywano obiek
t y
do aktualnych, na dane czasy, warunków i moż li woś ci
tech nicznych, czasem w klimacie odbiegającym od cha
rakteru wcześniejszego obiektu. Pytanie, na które ciężko
Introduction
Strzecha Akademicka shelter is situated in the central
part of the Karkonosze (the Giant Mountains) National
Park which was established to protect the most valuable
natural areas and the most beautiful landscapes, namely
raised bogs, mountain pines, stone runs and cirques. The
park has 112 km of tourist routes. One of the most fre-
quented (as it also used to be) routes leading from Kar
pacz to Śnieżka runs just by the shelter. In 1950 Strzecha
Akademicka had 150 beds, in 1961 – 230, and in 1979 –
170 [1, p. 482]. At present, there are 140 beds in the shel
ter. Every year, about 5 500 tourists visit this place (who
use the building, mainly its gastronomic service).
The history of Strzecha Akademicka, one of the oldest
Karkonosze shelters, is strongly connected with the de
velopment of mountain tourism and reflects political and
architectural changes of the region. On the example of
this one object, it is possible to trace a typical history and
reasons for reconstructions of the Sudetes shelters. The
remodelling resulted from the need to be reconstructed
after the fires and thus the shelters were adapted to the
growing demand for accommodation and gastrono my.
During modernisations, at that time the objects were adapt
ed to the current conditions and technical possibilities,
sometimes in a climate that differed from the character of
the previous object. The question that is difficult to answer
unequivocally is as follows: Is Strzecha Aka de mic ka,
together with other shelters, able to attract new tourists in
the era of relaxation based on maximising ex pe riences and
stimuli? Or maybe it is only a relic of the past, which
* Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej/Faculty of Ar
chi tecture, Wrocław University of Science and Technology.
100 Łukasz Simiczyjew
jest jednoznacznie odpowiedzieć, brzmi: Czy w do bie
wy poczynku opartego na maksymalizacji do świad czeń
i bodźców Strzecha Akademicka, wraz z pozo stałymi
schro nis kami, jest w stanie przyciągnąć nowych turystów?
A może to już jedynie relikt przeszłości, który po win no
się rozpatrywać jako skansen, a nie budynek funk cjo
nalny? Poruszenie tych kwestii w przypadku schro nisk
jest zasadne ze względu na ich specyfikę.
Trudne warunki atmosferyczne wymagały przemyśla
ne go usytuowania, najczęściej w miejscach osłoniętych
przed bezpośrednim wpływem wiatru, i najefektywniej-
szych rozwiązań technicznych. Lokalizacja obiektów gór-
skich uwzględniała np. kierunek wiatru i nasłonecznienie
(połacie dachu konstruowano w taki sposób, by w miarę
możliwości śnieg nie opadał na jedną stronę; pre ferowa
ny układ ukośny względem kierunku wiatru ułat wiał po
nadto zwiewanie suchego śniegu; właściwe uwzględ nie
nie nasłonecznienia chroniło przed oblodzeniem pokryw
śnie gowych). Przeznaczenie budynków tego typu – tury-
styka masowa – wymuszało optymalizację funkcjono
wania i jakości oferowanych usług z dala od ośrodków
zurbanizowanych (oferujących zaopatrzenie w pro dukty
i media). Zmiany w schroniskach nie mogły i nie mogą się
obyć bez uwzględnienia ograniczeń prawnych i ekono-
micznych. To wszystko sytuuje schroniska wysoko gór skie
na czele obiektów architektury funkcjonalnej wy ma ga
jącej stałej modernizacji. Czy zmiany w sposobie funk cjo
no wania i kształcie architektury mają swoje granice? Na
przy kładzie Strzechy Akademickiej można uznać, że nie,
ale już nieoczywista jest odpowiedź na pytanie, czy po
winno tak być.
Stan badań
Literatura przedmiotu dotycząca turystyki w Kar ko
noszach jest bardzo bogata. Poza nielicznymi wyjątkami
ma na ogół charakter monograficzny, a złożona tematyka
schro nisk górskich jest uzupełnieniem informacji histo-
rycznych i krajoznawczych. Właściwie nie pojawia się
analiza przyczynowowynikowa dotycząca modernizacji
tego typu architektury. Kulik [2] poruszył kwestie rozwo-
ju turystyki w Karkonoszach na bazie kwerendy histo-
rycznej w regionie jeleniogórskim. Czerwiński [3] przed-
stawił badania nad historią turystyki i rozwoju schronisk
na obszarze Karkonoszy po stronie polskiej. Szczegółową
analizę obiektów turystycznych przeprowadził Sucho dol
ski [4] w opracowaniu Architektura schronisk górskich
w Sudetach. Omówił w nim ich historię, poświęcając
także wiele miejsca architekturze i elementom regional-
nym. Jakubowski i Szewczyk [5] z kolei opisali takie
obiekty pod względem historycznym i społecznogospo-
darczym, zamieszczając podstawowe informacje o Strze
sze Akademickiej. Gryszel [6] w książce Tradycje tury-
styczne Kar ko noszy i Gór Izerskich poruszył w szerokim
zakresie kwestie rozwoju turystyki na przestrzeni wieków
z wyszczególnieniem aspektu społecznego regionu, mar-
ginalizując kwestie budownictwa i architektury poszcze-
gólnych obiektów. Do analizy możliwych dróg rozwoju
turystyki górskiej przydatna jest publikacja Geostrada
Sudecka – nowa forma geoturystyki w Sudetach [7], gdzie
should be considered in terms of an openair museum, but
not as a functional building? Discussing these issues in
the case of shelters is justified due to their specificity.
Difficult atmospheric conditions required a wellcon-
sidered location, usually in places sheltered from the
direct influence of wind and the use of the most effective
technical solutions. For instance, the wind direction and
insolation were taken into consideration in the case of
mountain objects (roofs were constructed in such a way
that if possible snow could not fall on one side; moreover,
the preferred sloping system towards the wind direction
also facilitated the blowing of dry snow; a proper attitude
to insolation protected the object against icing of snow
covers). The purpose of buildings of this type – mass tour-
ism – forced optimisation of the functioning and quality
of the services offered far away from urbanised centres
(offering products and media supplies). Changes in shel-
ters could not and cannot be made without considering
legal and economic constraints. All these aspects place
highmountain shelters at the forefront of functional ar
chi tecture structures requiring constant modernisation.
Do changes in the way of functioning and the shape of
architecture have their limits? On the example of Strzecha
Akademicka, it can be claimed that they do not, although
it is not so obvious whether it should be this way.
The state of research
Source literature about tourism in the Giant Mountains
is very rich. Apart from few exceptions, it is generally of
a monographic character, and the issues of mountain shel-
ters constitute only a supplement to the historical and
tourism information. In fact, there is no causeandeffect
analysis regarding modernisation of this type of architec-
ture. Kulik [2] raised the issues of tourism development in
the Giant Mountains based on a historical query in the
Je lenia Góra region. Czerwiński [3] presented research on
the history of tourism and development of shelters in the
Giant Mountains area on the Polish side. A detailed ana
lysis of tourist facilities was carried out by Suchodolski
[4] in the study entitled Architektura schronisk górskich
w Su detach (Architecture of mountain shelters in the Su -
detes). He discussed their history in it, devoting a lot of
attention to architecture and regional elements. Jakubow
ski and Szewczyk [5] in turn described such ob jects in
terms of history as well as social and economic aspects,
giving basic information about Strzecha Aka de mic ka.
Gry szel [6] in Tradycje turystyczne Kar ko noszy i Gór Izer-
skich (Tourist traditions of the Giant Moun tains and the
Jizera Mountains) discussed to a large extent the issues of
tourism development over the centuries and gave details
about the social aspect of the region, marginalising the
issues of construction and architecture of individual ob
jects. The publication of Geostrada Sudecka – nowa for-
ma geoturystyki w Sudetach (Geostrada Su decka – a new
form of geotourism in the Sudetes) [7], where the authors
describe the tourism values in the Sudetes, specifying
general geological conditions as well as specific places
with high sightseeing values, which unfortunately at pres-
ent are insufficiently exposed, is useful for the analysis of
Pragmatyczne spojrzenie na Strzechę Akademicką /A pragmatic look at Strzecha Akademicka 101
autorzy opisują walory turystyki w Sudetach, wyszczegól-
niając ogólne warunki geologiczne, jak również konkret
ne punkty o wysokiej wartości krajoznawczej, nie stety
ak tualnie niewystarczająco eksponowane. Przy wy braniu
takiej drogi rozwoju turystyki sudeckiej nie zbęd ne jest
zapoznanie się z publikacją Geoparki – nowe wyzwanie
dla ochrony dziedzictwa geologicznego Aleksandrowicza
[8] poruszającą kwestie ochrony pomników geologicz-
nych i popularyzowania takich miejsc. Przy pełnej anali-
zie materiałów naukowych i publicystycznych można
dostrzec, że z wyjątkiem kilku pozycji zbiorczych, gdzie
informacje są fragmentaryczne, brakuje kompleksowego
opracowania dotyczącego Strzechy Akademickiej
1
.
Historia schroniska Strzecha Akademicka
Schronisko PTTK Strzecha Akademicka (niem. Ham
pelbaude, cz. Hamplova Bouda) to obiekt o niesamowicie
bogatej historii. To prawdopodobnie drugie najstarsze
schronisko po śląskiej stronie Karkonoszy (po obiekcie
Pod Łabskim Szczytem). Najpewniej już w 1642 r. na
polanie Złotówka istniała buda, która była nadzorowana
przez Tanla (stąd pierwsza nazwa Tanlabaude). W 1645 r.
właścicielem był Daniel Steiner, od którego schronisko
wzięło nową nazwę Danielbaude. Po zarządcy Samuelu
buda przeszła w ręce rodziny Hamplów (1758–1863) i od
ich nazwiska uzyskała nazwę, która w języku niemieckim
i czeskim przetrwała do dziś [2, s. 432].
W tym czasie buda była odwiedzana głównie przez
pielgrzymów, czyli służyła jako przystanek w drodze do
miejsc kultu, m.in. do Rzymu. Podróżny mógł w niej wy
począć oraz się posilić. Rozłożone siano albo twarda ława
służyły za posłanie. Wykładane w tej budzie księgi pa
miątkowe, do których wpisywali się turyści, pozwala
ją dzi siaj stwierdzić, kto i w jakim celu wędrował przez
Kar konosze. Jednym ze znakomitszych gości nocujących
w bu dzie Hampla był J.W. Goethe, którego wizytę udoku-
mentowano w księgach pamiątkowych we wrześniu
1790 r. [3, s. 31].
Dokładniejsze historyczne doniesienia o Hampelbaude
pochodzą z książki o Śląsku protestanckiego konsystorza
Johanna Friedricha Zöllnera, który gościł w tym obiekcie
w lecie 1791 r. W liście do swojej żony stwierdził, że
funkcjonująca lokalna nazwa „bude” oznacza drewnianą
chatę górską spotykaną po obu stronach Karkonoszy,
zarówno czeskich, jak i śląskich, i ocenił, że tego typu
budynki są bar dzo podobne do tych, które występują
w Alpach. W książce opisał budy jako lokalizowane na
stokach gór, poniżej szczytów, bo takie usytuowanie
nie naraża ich na burze i złe warunki atmosferyczne. Jed
nocześnie zauważył, że budy (wykorzystywane przez
pasterzy) są rozmieszczone od siebie w dużych odległo-
1
Schronisko pojawia się już w pierwszych powojennych opraco-
waniach dotyczących Karkonoszy. Wśród takich wydawnictw wymie
nić należy Mapę turystyczną Karkonoszy i okolic Jeleniej Góry w skali
1:75 000 opracowaną przez W. Walczaka z roku 1946, a następnie Mapę
turystyczną Karkonoszy w skali 1:150 000. W ślad za pojawieniem się
map wydane zostały przewodniki, m.in. Jelenia Góra i okolice – szkice
historyczne i legendy J. Sykulskiego [1, s. 472–475].
possible ways of developing mountain tourism. When
choosing this way for the development of the Sudetes
tourism, it is necessary to become familiarised with the
publication of Geoparki – nowe wyzwanie dla ochrony
dzie dzictwa geologicznego (Geoparks – a new challenge
for the pro tection of the geological heritage) by Alek san
drowicz [8], which discusses the issues of protection of
geo logical mo numents and popularisation of such places.
A full ana lysis of scientific and journalistic materials shows
that, apart from a few collective works where the
in for ma
tion is fragmentary, there is no comprehensive study on
Strze cha Akademicka
1
.
The history of Strzecha Akademicka shelter
Strzecha Akademicka PTTK (Polish Tourist and Sight
seeing Society) shelter (German: Hampelbaude, Czech:
Hamplova Bouda) is an object with an incredibly rich his-
tory. This is probably the second oldest shelter on the
Silesian side of the Giant Mountains (the oldest one is Pod
Łabskim Szczytem shelter). Most probably already in
1642, there was a hut on glade Złotówka, which was su
per vised by Tanla (hence the first name Tan labaude). In
1645, the owner was Daniel Steiner, from whom the shelter
re ceived its new name, i.e. Danielbaude. After the Sa
muel’s administration, the Hampel family took over the
hut (1758–1863) and it got its new name after the family’s
surname, which survived in the German and Czech lan-
guages until today [2, p. 432].
At that time, the hut was visited mainly by pilgrims,
namely it served as a stop on the way to places of wor-
ship, including the way to Rome. The traveller could rest
and have some meals there. Hay on the floor or a hard
bench served as a bed. In this hut, the memorial books in
which tourists made comments, allow us today to find out
why and who was hiking through the Giant Mountains.
One of the most distinguished guests who stayed at Ham
pel’s hut was J.W. Goethe whose visit was documented in
the memorial books in September 1790 [3, p. 31].
More detailed historical reports about Hampelbaude
come from the book about Silesia by the Protestant
Consistory Johann Friedrich Zöllner who visited this hut
in the summer of 1791. In a letter to his wife, he stated
that the functioning local name “bude” meant a wooden
mountain hut which was found on both sides of the Giant
Mountains, both Czech and Silesian, and he claimed that
this type of building was very similar to those found in the
Alps. In the book he described the huts as situated on the
slopes of mountains and below peaks because such lo
cations did not expose them to storms or bad weather
1
The shelter appears already in the first postwar studies on the
Giant Mountains. Among such publications, we should mention Mapa
turystyczna Karkonoszy i okolic Jeleniej Góry (The Tourist Map of the
Giant Mountains and the surroundings of Jelenia Góra) in 1:75 000
scale, which was developed by W. Walczak in 1946, followed by Mapa
turystyczna Karkonoszy (The Tourist Map of the Giant Mountains) in the
scale of 1:150,000. Following the appearance of maps, guides were
published such as Jelenia Góra i okolice – szkice historyczne i legendy
(Jelenia Góra and the surroundings – historical sketches and legends)
by J. Sykulski [1, pp. 472–475].
102 Łukasz Simiczyjew
ściach ze względu na ubogość łąk wysokogórskich wy
muszającą konieczność dysponowania dużymi obszarami
wypasu zwierząt. Tradycyjna buda, uznawana za pierwo-
wzór regionalnej chaty sudeckiej, miała powtarzalny uk
ład funkcjonalny składający się z holu, dużego pokoju,
komórki, kuchni i oddzielonej od nich korytarzem obory
i stodoły.
Stare litografie ukazują Hampelbaude jako drewnianą
chatę ze ścianami o konstrukcji zrębowej, pokrytą dodat-
kowo gontem ze stromym dwuspadowym dachem nawią-
zującym do budownictwa regionalnego (il. 1).
W 1896 r. w miejscu drewnianej budy postawiono obiekt
o większej kubaturze, innej formie i stylu [4, s. 33]. Był
to budynek o wysokim standardzie, charakterystyczny dla
górskiego hotelu i w niczym nie przypominał tradycyjne-
go schroniska typowego wówczas dla Karkonoszy. Ham
pelbaude zostało gruntownie przebudowane, naśladując
budynki o charakterystycznym tyrolskim stylu. Prawie
płaski dach i zwarta bryła bardziej przypominały obiekty
położone w Alpach niż w Karkonoszach. Jako bu dulca
ścian użyto cegieł i bloczków cementowych, któ re wyko-
nywano na miejscu. Prawie przez dwa lata ścia ny budyn-
ku nie zostały wykończone. Po tym czasie Strzechę Aka
de micką pokryto okładziną drewnianą, która kilka lat
póź niej stała się przyczyną pożaru. W nocy z 31 marca na
1 kwietnia 1906 r. żywioł strawił cały budynek [5, s. 108].
Bardzo szybko, bo 8 września tego samego roku urucho-
miono wybudowany na nowo obiekt o wyższym standar-
dzie, pełniący funkcję hotelu górskiego. Uroczyste otwar-
cie nastąpiło z udziałem wielu osobis tości i przed stawicieli
miejscowych władz. Został on za projektowany przez braci
Albert z Jeleniej Góry, którzy specjalizowali się w projek-
towaniu karkonoskich bud. Obiekt rozbudowano jesz
cze
w 1912 r. i po tym już w mało zmienionej postaci do trwał
do dziś (il. 3) [4, s. 108]. Bu dynek był bardzo no woczesny,
wygodnie urządzony i otwarty przez cały rok [3, s. 30–34].
W bryle obiektu dominujący stał się dach i mansardy
zaburzające jego połać. Dach ma formę czterospadową,
conditions. At the same time, he noticed that the huts
(used by shepherds) were separated from each other at
great distances due to the poorness of highmountain
meadows, which forced the necessity to have large graz-
ing areas. A traditional hut, which was thought to be the
prototype of the Sudetes regional hut, had a repetitive
functional arrangement consisting of a hall, a large room,
a cell, a kitchen as well as a cowshed and a barn which
were separated from the first rooms.
Old lithographs show the Hampelbaude as a log cabin,
additionally covered with wood shingles with a steep
gable roof referring to regional construction (Fig. 1).
In 1896, a building with a larger cubage, a different
form and style was constructed in the place of the original
wooden hut [4, p. 33]. It was a high standard building,
cha-
racteristic of a mountain hotel, and in no way did it resem-
ble a traditional shelter typical of the Giant Moun tains at
that time. Hampelbaude was thoroughly remodelled imi
tating buildings with a typical Tyrolean style. Al most a flat
roof and a compact form resembled objects located in the
Alps rather than in the Giant Mountains. Bricks and ce
ment blocks, which were made on site, were used as the
building material for walls. The walls of the building were
not finished almost for the next two years. After this time,
Strzecha Akademicka was covered with wooden siding,
which a few years later became the cause of a fire. In the
night of March 31 and April 1, 1906, the entire building was
destroyed in a fire [5, p. 108]. Very soon, on
September 8 of
the same year, a newly constructed object with a higher
standard, which served as a mountain hotel, was opened.
The opening ceremony was at tended by many personages
and representatives of the local authorities. It was designed
by the Albert brothers from Jelenia Góra, who specialised
in designing the Giant Mountains huts. The building was
ex tended yet in 1912 and after that it has survived almost
unchanged till today (Fig. 3) [4, p. 108]. The building was
very modern, comfortably furnished and open for the
whole year [3, pp. 30–34].
Il. 1. Wypas bydła. Buda Hampla
(prawdopodobny wygląd obiektu
w latach 1789–1881).
Wyd. C. Mattis, 1. poł. XVIII w.,
litografia kol., 11 × 15 cm,
(źródło: Muzeum Karkonoskie,
MJG AH 3080)
Fig. 1. Cattle grazing. Hampel’s hut
(probable appearance of the object
in the years 1789–1881).
Ed. C. Mattis, 1
st
half of the 18
th
c.,
a colourful lithography, 11 × 15 cm,
(source: Muzeum Karkonoskie,
MJG AH 3080)
Pragmatyczne spojrzenie na Strzechę Akademicką /A pragmatic look at Strzecha Akademicka 103
o po łaciach jednorodnych w układzie symetrycznym
o ką cie nachylenia połaci zbliżonym do 45° (nie dotyczy
to zadaszeń wieżyc oraz lukarn, jak również dachów man
sardowych, których zadaniem było zróżnicowanie for my
dachu oraz doświetlenie kondygnacji strychowych). To
rozwiązanie umożliwiło zwiększenie kubatury użyt ko
wej i wykorzystanie trzeciego piętra na pomieszczenia
mieszkalne. Konstrukcja wykonana została z elementów
żel betowych i kamiennych, co miało skutecznie zabezpie
czyć schronisko przed po żarem. Ściany zostały osza lo wa
ne z zewnątrz i we wnątrz de skami, co przyczyniło się do
stwo rzenia atmosfery swojskiej i przytulnej [9, s. 108].
Stylistyka tego schroniska wzorowana była na elemen-
tach architektury tyrolskiej. W przypadku Strzechy Aka
de mickiej wykorzystano drewno i granit. Na parterze
umieszczono – oprócz holu wejściowego i miejsca na
sprzęt narciarski – pomieszczenia kuchni i magazynu, ja
dalnię z bufetem, werandy i pokój właściciela, a pierwsze
i drugie piętro zajmowało 30 pokoi gościnnych mających
centralne ogrzewanie oraz stylowe meble, niektóre w sty-
lu empire
2
. Starannie dobrano kolorystykę budynku, któ-
ra miała podkreślić jego regionalny charakter. Dach po
kryto papą z czerwoną posypką, a ściany utrzymano
w tonacji ciemnobrązowej, co z jasnopopielatym odcie-
niem cokołu wykonanym z granitu oraz zielonym obra-
mowaniem okien stwarzało nastrój ciepłej, lecz solidnej
ostoi w trudnych warunkach górskich [9, s. 108]. Prze bu
dowa miała na celu zachęcenie nowych, bardziej wyma-
gających turystów. Z tego względu zaczęto też organizo-
wać dodatkowe atrakcje. Jedną z ciekawszych były zjazdy
ro gatymi saniami torem saneczkowym (il. 4) [3, s. 30–34].
Sanie rogate były wówczas wykorzystywane przez miesz-
kańców bud pasterskich do zwożenia drewna. Zjaz dy
zostały zapoczątkowane na przełęczy Okraj i można
uznać, że od tego momentu (początku XX w.) powszechne
2
Niestety nic z dawnego wyposażenia nie ocalało, gdyż po 1945 r.
meble i sprzęty ruchome zostały rozszabrowane.
In the body of the building, the roof and mansards be
came dominant disturbing its area. The roof has a hipped
form, with homogeneous roofs in a symmetrical arrange-
ment with an angle of roof slopes to about 45° (this does
not apply to roofing of towers and dormers as well as
mansard roofs whose task was to diversify the roof form
and illuminate attic floors). This solution made it possible
to increase the usable area and to use the third floor for
living quarters. The structure was made of reinforced
concrete and stone elements, which was to effectively
protect the shelter from fire. Outside and inside the shel-
ter, the walls had wooden plank formwork, which contrib-
uted to its homely and cosy atmosphere [9, p. 108].
The style of this shelter was modelled on the elements
of Tyrolean architecture. In the case of Strzecha Aka de
micka, wood and granite were used. On the ground floor,
apart from the entrance hall and space for ski equipment,
there was a kitchen and storage rooms, a dining room with
a buffet, verandas and the owner’s room and the first and
second floor were occupied by 30 guest rooms with central
heating and stylish furniture, some of which were in the
Empire style
2
. The colours of the building were carefully
selected to emphasise its regional character. The roof was
covered with roofing paper with red sprinkles, whereas the
walls were in a dark brown tone, which with the light grey
shade of the granite plinth and green window frames cre-
ated the atmosphere of a warm but solid retreat in harsh
mountain conditions [9, p. 108]. The re modelling was
aimed at encouraging new and more de manding tourists.
For this reason, additional attractions were also organised.
One of the more interesting was the downhill horned sleigh
ride (Fig. 4) [3, pp. 30–34]. At that time, the horned sleighs
were used by the shepherd huts’ dwellers to transport
wood. The transports were initiated on Okraj Pass and it
can be said that from that moment (the beginning of the
2
Unfortunately, nothing of the old equipment survived because
after the year 1945 all the furniture and mobile equipment were looted.
Il. 2. Wnętrze budy Hampla.
Wyd. C. Mattis (1789–1881), 1826, litografia, 11 × 15 cm,
(źródło: Muzeum Karkonoskie, MJG AH 3679/4)
Fig. 2. The interior of Hampel’s hut.
Ed. C. Mattis (1789–1881), 1826, a lithography, 11 × 15 cm,
(source: Muzeum Karkonoskie, MJG AH 3679/4)
Il. 3. Widok Hampelbaude (obecnie Strzecha Akademicka), około 1920,
RübezahlDruckerei u. Verlag Höckendorf, Hirschberg i. Rsgb.
(własność autora)
Fig. 3. View of Hampelbaude (now Strzecha Akademicka), circa 1920,
RübezahlDruckerei u. Verlag Höckendorf, Hirschberg i. Rsgb.
(author’s property)
104 Łukasz Simiczyjew
stało się przekonanie o gospodarczym znaczeniu turystyki
dla regionu (przekładanie usług nad produkcję). Zjazd ze
Strzechy Akademickiej prowadził do Karpa cza (obecnie
żółty szlak turystyczny), ale był wzorowany na pierwszej
takiej trasie – z Okraju do Jagniątkowa [6, s. 76, 77].
Po wojnie schronisko Strzecha Akademicka zostało
prze jęte przez Uniwersytet Jagielloński, a następnie przez
stu dentów wyższych uczelni krakowskich (Centrala Aka
demickiego Zrzeszenia Sportowego) i z tego okresu po
cho dzi jego obecna nazwa. W trakcie remontów prze
prowa dzonych po 1945 r. zmieniono kolorystykę elewacji,
a dach pokryto blachą zachowaną do dziś (il. 5). Nie
zmie niła się forma ani istotne elementy obiektu.
W latach 1950–1956 był tu dom wczasowy Funduszu
Wczasów Pracowniczych (FWP). Od 1957 r. Strzecha
20
th
century) everybody was convinced about the econo
mic importance of tourism for the region (greater impor-
tance of services than production). A downhill route from
Strzecha Akademicka led to Karpacz (a yellow tourist
route at present), but it was mo delled on the first route of
that type, namely from Okraj to Jagniątków [6, pp. 76, 77].
After the war, Strzecha Akademicka shelter was taken
over by the Jagiellonian University and then by students
of Cracow’s universities (Central Academic Sports Asso
ciation), and its present name comes from this period.
During renovations which were carried out after 1945, the
colours of the facades were changed, and the roof was
covered with sheet metal which was preserved until today
(Fig. 5). The form and significant elements of the building
have not been changed.
Il. 4. Zjazd sani rogatych
spod Hampelbaude
(dziś Strzecha Akademicka),
pocztówka barwna około 1917,
Wyd. Männich and Höckerdorf,
Hirschberg (źródło: Muzeum
Karkonoskie,
MWP/FO/979)
Fig. 4. Downhill horned
sleighing from Hampelbaude
(now Strzecha Akademicka),
a colourful postcard, circa 1917,
Ed. Männich and Höckerdorf,
Hirschberg (source: Muzeum
Karkonoskie,
MWP/FO/979)
Il. 5. Schronisko
Strzecha Akademicka
– dach wielospadowy
z mansardami pokryty blachą
(fot. Ł. Simiczyjew)
Fig. 5. Strzecha Akademicka
– multislope roof with mansards
covered with sheet metal
(photo by Ł. Simiczyjew)
Pragmatyczne spojrzenie na Strzechę Akademicką /A pragmatic look at Strzecha Akademicka 105
Aka demicka jest własnością Polskiego Towarzystwa Tu
rystycznoKrajoznawczego.
Początek XXI w. przyniósł zmiany w zakresie rozwią-
zań technicznych i wymogów odpowiadających celom
pro ekologicznym. Wybudowano oczyszczalnię ścieków
w postaci czternastotonowej komory. Przyczyną moder
nizacji było przeciekanie istniejącego zbiornika, co grozi-
ło zatruciem przyrody i zamknięciem schroniska. Stara
oczyszczalnia, jeszcze z lat 80. XX w., została zniszczona
m.in. przez postępującą korozję (i wynikające z niej roz-
szczelnienie). Od czasu jej awarii ścieki były gromadzo ne
w studni zbiorczej, skąd szam biarka wy woziła je do oczysz
czalni w Ko wa rach. Ze względu na to, że oczysz czal nia
znajduje się na terenie KPN oraz sieci NATURA 2000,
została sfinansowana w znacznej części z Wo
jewódz kiego
Funduszu Ochrony Środowiska i Gospo darki Wodnej we
Wrocławiu, który dołożył do inwestycji 350 tys. zł. Całość
kosztowała ponad pół miliona zł. Usz kodzony zbior nik
został oczyszczony i uszczelniony, a we wnątrz niego zo
stały umieszczone nowe stalowe ko mory (il. 6). Za mon to
wano także pompy do usu wania osadów oraz dmu cha wy
membranowe do napowietrzania ścieków. Oczysz czone
ścieki płyną szczel ną instalacją do ko lektora ka na li za
cyjnego, a stamtąd do cieku wodnego na granicy KPN.
Ścieki ze schronisk czyszczą bakterie – Strze cha Aka de
micka była ostatnim schroniskiem karkonoskim, które
miało starą i nie efektywną oczyszczalnię ścieków.
Obiekt jest wciąż modernizowany pod względem ener-
getycznym i funkcjonalnym. W 1995 r. został wymieniony
miedziany dach. Wybór pokrycia był odtworzeniem wcze-
śniejszego rozwiązania, ale wynikał z parametrów tech-
nicznych metalu. Jako jeden z niewielu materiałów budow-
lanych ma trwałość przekraczającą 200–300 lat. Wielu
producentów daje gwarancję dożywotnią, co w przy padku
schroniska – miejsca o utrudnionym dostępie dla maszyn
budowlanych i możliwości konserwacji innej niż bieżąca –
jest warunkiem kluczowym. Do datkowym ar gu mentem dla
takiego rozwiązania jest niewielka grubość blachy i wyni-
kająca z tego masa (waga to 8,89 g/m
3
) dla całości pokry-
cia, ułatwiająca transport. W latach 2000– 2003 dla zwięk-
szenia efektywności energetycznej obiektu wymieniono
okna, a w ostatnich latach zainstalowa no kolektory sło-
neczne (il. 7). Można dostrzec tendencje zwiększania auto-
nomii energetycznej i podwyższania stan dardu usługo
wego (do 2003 r. wyremontowano sanitariaty i prysznice,
za projektowano również pokoje z ła zien kami). Mo der ni
zacje te – co już wcześniej zaznaczono – nie miały jednak
wpływu na wygląd zewnętrzny obiek tu. Przy obecnych
obo strzeniach konserwatorskich właściciele schroniska
nie mogą diametralnie zmienić elewacji i charakteru zacho
wa nej według koncepcji z 1912 r. Strzechy Akademickiej.
Perspektywy dla schroniska Strzecha Akademicka
Obecna sytuacja schroniska, zdaniem autora niniejsze go
artykułu, jest dość skomplikowana. Przed jego właściciela-
mi stoi sporo kwestii do rozwiązania. Jedną z podstawo-
wych jest określenie, na których turystów się zdecydować
i jak najlepiej się do nich dostosować. Nie mniej ważny
jest problem ze statusem prawnym schronisk czy problem
In the years 1950–1956 the building housed a holiday
home of FWP (Employee Holiday Fund). Strzecha Aka
demicka has been owned by the Polish Tourist and Sight
seeing Society since 1957.
The beginning of the 21
st
century brought changes in
the scope of technical solutions and requirements corre-
sponding to proecological purposes. A sewage treatment
plant was built in the form of a 14ton chamber. The rea-
son for the modernisation was the leakage of the existing
reservoir, which threatened to poison nature and cause the
shelter to close. The old sewage treatment plant, which
was built in the 1980s, was destroyed due to progressive
corrosion (and consequent unsealing). Since its damage,
the sewage was collected in a collecting well from which
a gully emptier transported it to the sewage treatment
plant in Kowary. Since the sewage treatment plant is situ-
ated in the Giant Mountains National Park area and
NATURA 2000 network, it was financed to a large extent
from the Voivodship Fund for Environmental Protection
and Water Management in Wrocław, which contributed
350 000 PLN to the investment. The whole cost was over
half a million PLN. The damaged container was cleaned
and sealed, and new steel chambers were placed inside it
(Fig. 6). Pumps for removing sediments and membrane
blowers for wastewater aeration were also installed.
The treated sewage flows through a sealed installation to
the sewage collector, and from there to a watercourse on
the border of KPN (Giant Mountains National Park).
Sewage from the shelters is cleaned by bacteria – Strzecha
Aka de micka was the last Giant Mountains shelter which
had an old and ineffective sewage treatment plant.
The building is still modernised in terms of energy and
functionality. In 1995, a new copper roof was made. The
choice of the coverage constituted a reconstruction of the
earlier solution, but it resulted from the technical para
meters of the metal. As one of the few building materials
it had durability exceeding 200–300 years. Many manu
facturers give a lifetime warranty, which in the case of
a shelter – a place with difficult access for construction
Il. 6. Zbiornik oczyszczalni ścieków dla schroniska Strzecha Akademicka
(fot. Ł. Simiczyjew)
Fig. 6. A sewage treatment container for Strzecha Akademicka shelter
(photo by Ł. Simiczyjew)
106 Łukasz Simiczyjew
z określeniem osób mających decydować o zakresie i przy-
szłości funkcjonowania obiektu (dzierżawca, PTTK, konser-
wator zabytków, dyrekcja KPN). Istotnym zadaniem jest
też zwiększenie efek tywnoś ci energetycznej i samowys tar
czalności schroniska. Poniżej bardzo skrótowo przedstawio-
no te zagadnienia.
Turystyka zmienia się liniowo w dwóch kierunkach.
Z jednej strony oferuje formę kontemplacyjnorekreacyj-
ną, a z drugiej maksymalizuje liczbę doznań w ograni
czonym czasie i miejscu. Wynikają z tego dwa typy tu
rystów. Dla zasadności istnienia schronisk nader istotne
jest to, kto ma być odbiorcą usług przez nie proponowa-
nych. Obiekty górskie mogą zaoferować z jednej strony
wyci sze nie i relaks w odosobnieniu, a z drugiej – wysoki
poziom adrenaliny i podsycany rywalizacją zapał do ak
tywności. Turysta opierający wypoczynek na doświadcze
niach ekstremalnych
3
wymaga złożonej infrastruktury
technicznej (wy pożyczalnie, wsparcie techniczne lub w przy
padku
wspinaczki przygotowane trasy), która wpły wa na
charakter i wygląd przystosowanych miejsc. Two rzenie
ta kiej infrastruktury, wywołując sprzeciw konserwatora
za bytków i zarządu Karkonoskiego Parku Narodowego,
nie odwracalnie zmienia jednak charakter gór, który jest
podsta wowym atutem przyciągającym wspomniany drugi
typ turystów: przy rodni czych. Jak można wnioskować –
po go dze nie po trzeb tych dwóch grup klientów może nie
być łat wym zadaniem.
Poza problemami związanymi z samym ukierunkowa-
niem infrastruktury turystycznej istotnym utrudnieniem
3
Chcąc zainteresować turystyką ekstremalną, warto zapropono-
wać rozwój dyscyplin sportowych, które mogą się pojawić przy schro-
niskach: baloniarstwa, lotniarstwa, paralotniarstwa, spadochroniarstwa,
szybownictwa, parkouru, freerunu, trekkingu w trudnych warunkach
te renowych lub klimatycznych, heliskiingu, heliboardingu, kolarstwa
górskiego, motocrossu, wszelkiego rodzaju ewolucji akrobatycznych,
kolarstwa górskiego, narciarstwa poza oznakowanymi trasami zjazdo-
wymi [7, s. 54–59].
ma chines and maintenance options other than the current
one – is a key condition. An additional argument for such
a solution is small thickness of the sheet metal and the
resulting mass (weight in 8.89 g/m
3
) for the entire cover-
age, which facilitates transport. In the years 2000–2003,
old windows were replaced by the new ones to increase
the energy efficiency of the building and solar collectors
were installed in recent years (Fig. 7). We can see tenden-
cies to increase the energy autonomy and the service
standard (until 2003, sanitary facilities and showers were
renovated, rooms with bathrooms were also designed).
However, these modernisations – as it was already men-
tioned – did not affect the external appearance of the
object. The existing restrictions concerning restoration do
not allow the owners of the shelter to radically change the
Strzecha Akademicka’s facade and character which were
preserved according to the concept from 1912.
Perspectives for Strzecha Akademicka shelter
The present situation of the shelter, according to the
author of this article, is quite complicated. There are
many issues to be solved by its owners. One of the basic
issues is to determine which tourists to choose and how to
adapt the building to them in the best possible way. The
problem with the legal status of shelters or the problem of
determining people who are supposed to decide on the
scope and future of the object functioning (tenant, PTTK,
conservatorrestorer, director of the Giant Mountains
National Park). An important task is also to increase the
energy efficiency and selfsufficiency of the shelter. These
issues are presented very briefly below.
Tourism changes linearly in two directions. On the one
hand, it offers a contemplative and recreational form,
whereas on the other it maximises the number of sensa-
tions in a limited time and place. Two types of tourists
result from this. For the justifiability of the shelters’ exis-
tence, it is very important who should be the recipient of
the services proposed by them. Mountain objects can offer
on the one hand quietness and relaxation in isolation, and
on the other, a high level of adrenaline and competition
fuelled by enthusiasm for activity. A tourist who bases his
rest on extreme experiences
3
requires complex technical
infrastructure (rentals, technical support or prepared routes
in the case of climbing), which affects the character and
appearance of the adapted places. However, the formation
of such infrastructure, which causes objections of the
conservatorrestorer and the board of the Giant Mountains
National Park, irreversibly changes the character of the
mountains, which is the basic asset attracting the second
type of tourists, i.e. people who want to experience nature.
Thus, it can be concluded that reconciling the needs of
these two groups of customers may not be an easy task.
3
In order to get people interested in extreme tourism, it is worth
suggesting the development of sports, which can appear by the shelters,
i.e. ballooning, hang gliding, paragliding, parachuting, gliding, parkour,
free run, trekking in difficult terrain or climatic conditions, heliskiing,
heliboarding, mountain biking, motocross, all kinds of acrobatic evolu-
tions, mountain biking, skiing off marked downhill routes [7, pp. 54–59].
Il. 7. Kolektory słoneczne na dachu schroniska Strzecha Akademicka
(fot. Ł. Simiczyjew)
Fig. 7. Solar collectors on the roof of the Strzecha Akademicka shelter
(photo by Ł. Simiczyjew)
Pragmatyczne spojrzenie na Strzechę Akademicką /A pragmatic look at Strzecha Akademicka 107
Apart from the problems which relate to the very ori-
entation of tourism infrastructure, a significant obstacle to
the development of shelters in the Giant Mountains
National Park area is their complicated legal and organ-
isational situation. The very definition of what a shelter is,
may raise doubts. According to the law, a tourist shelter in
Poland is […] a hotel facility located outside developed
areas, along tourist routes, providing a minimum range of
services related to the stay of clients: designed for the
service needs of tourists, providing a place of rest and
shelter from unfavourable weather conditions [10]. Most
of the shelters provide accommodation and gastronomic
services as well as a tourist information point. Sometimes
they also have a tourist and sports equipment rental or
emergency services duty office. The name shelter is sub-
ject to legal protection and can be used only in relation to
objects within the meaning of the Act of August 29, 1997
on tourist services [11]. Despite this, many objects in the
mountains that look like buffets, bars and restaurants, but
do not have any accommodation functions, are commonly
referred to as shelters. Detailed requirements as to the
equipment and scope of services provided by shelters in
Poland are specified in Annex 6 to the Regulation of the
Minister of Economy and Labour of August 19, 2004 on
hotel objects and other facilities in which hotel services
are provided [11]. Legal regulations clearly define the area
of rooms and sanitary devices they are equipped with.
In that case, does the deviation from the abovemen-
tioned legal requirements disqualify the object defined
colloquially as a shelter? Traditionally it does not, but
legally – yes. The existence of shelters in the current legal
reality is difficult and probably irreformable with the
present ownership situation. As accommodation and gas-
tronomic facilities, they will perform their task regardless
of the typology, but they will still be conditioned by the
location near tourist attractions.
A thorough legal analysis regarding shelters and their
functioning as well as the Statute of PTTK [12] with the
restrictions of the Giant Mountains National Park make
the plans to modernise the shelter a veritable Gordian
knot. To remodel or extend the shelter all permissions are
necessary which are required for the construction permit
[13], and because Strzecha Akademicka is entered the
register of monuments (as one of two shelters), the most
significant and the most difficult thing to obtain is the
permit of the conservatorrestorer in Jelenia Góra. Without
his acceptance, the procedure for obtaining the construc-
tion work permit cannot even be initiated. In fact, this
gives the conservatorrestorer the full power as regards
the object in terms of its appearance, any extensions
(which may disturb it) and important elements of a high
historical value. It is also necessary to obtain the consent
of the management of the Giant Mountains National Park
for the following: in the case of extension – lease of land
for investment (because shelters are located on plots land
which are designated by the size of the shelter’s develop-
ment), and in the case of any works – a permission for the
passing of heavy equipment, carrying out construction
works, closure (similarly to the replacement of the sew-
age treatment plant container) of parts of the tourist routes
w rozwoju schronisk w rejonie Karkonoskiego Parku
Narodowego jest ich skomplikowana sytuacja prawno-
organizacyjna. Już samo określenie, czym jest schroni-
sko, może budzić wątpliwości. Ustawowo schronisko
turystyczne w Polsce to […] obiekt hotelarski zlokalizowa-
ny poza obszarami zabudowanymi, przy szlakach turys-
tycz nych, świadczący minimalny zakres usług związanych
z pobytem klientów: przeznaczony dla potrzeb ob słu gi
ruchu turystycznego, zapewniający miejsce odpoczynku,
schronienia przed wpływem niekorzystnych wa runków
atmosferycznych [10]. Większość schronisk za pewnia noc
-
legi i usługi gastronomiczne oraz punkt in formacji tu rys
tycznej. Czasami mają dodatkowo wypożyczalnię sprzę tu
turystycznego, sportowego czy dyżurkę służb rato wni
czych. Nazwa schronisko pod lega ochronie
prawnej i mo
że być stosowana wyłącznie w odniesieniu do obiektów
w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
o usługach
turystycznych [11]. Mimo to wiele obiektów w górach,
które wyglądają jak bufety, bary i re stauracje, ale nie mają
żadnych funkcji noclegowych, są powszechnie nazywane
schroniskami. Szczegółowe wy magania co do wyposaże-
nia oraz zakresu świadczo nych przez schro niska w Polsce
usług określa załącznik nr 6 do roz po rządzenia Ministra
Gospodarki i Pracy z dnia 19 sierpnia 2004 r. w sprawie
obiektów hotelarskich i innych obiek tów, w których są
świadczone usługi hotelarskie [11]. Prze pisy prawne jed-
noznacznie określają powierzchnię pokoi oraz wyposaże-
nie ich w urządzenia sanitarne.
Czy w takim razie odstępstwo od wyżej wspomnia-
nych wymagań dyskwalifikuje obiekt definiowany po
tocznie jako schronisko? Zwyczajowo nie, ale prawnie –
tak. Byt schronisk w aktualnych realiach prawnych jest
trudny i zapewne niereformowalny przy obecnej sytuacji
własnościowej. Jako obiekty noclegowogastronomiczne
będą spełniać swoje zadanie niezależnie od typologii, ale
wciąż będą warunkowane lokalizacją przy atrakcjach
turystycznych.
Gruntowna analiza prawna dotycząca schronisk i ich
funkcjonowania, jak również Statut PTTK [12] przy
obostrzeniach Karkonoskiego Parku Narodowego czynią
z planów modernizacji schroniska istny węzeł gordyjski.
By dokonać przebudowy lub rozbudowy niezbędne są
wszystkie pozwolenia wymagane przy pozwoleniu na bu
dowę [13], a ponieważ Strzecha Akademicka jest wpisana
do rejestru zabytków (jako jedno z dwóch schronisk), to
najistotniejsze i najtrudniejsze do uzyskania staje się
pozwolenie konserwatora zabytków w Jeleniej Górze.
Bez jego akceptacji nie może być nawet wszczęte postę-
powanie uzyskania pozwolenia na prowadzenie prac. To
właściwie oddaje konserwatorowi pełnię władzy doty
czącej obiektu, jeśli chodzi o wygląd zewnętrzny, jakie-
kolwiek rozbudowy (mogące go zaburzyć) i istotne ele-
menty o wysokiej wartości historycznej. Należy także
uzyskać zgodę dyrekcji Karkonoskiego Parku Na ro do
wego na: w przypadku rozbudowy – dzierżawę terenów
pod inwestycję (gdyż schroniska znajdują się na dział-
kach wyznaczonych wielkością zabudowy schroniska),
a w przypadku jakichkolwiek prac – zgodę na przejazd
ciężkiego sprzętu, prowadzenie robót budowlanych,
zamknięcie (jak przy wymianie zbiornika oczyszczalni
108 Łukasz Simiczyjew
or preparing safe bypasses of the separated construction
site. All these conditions and permits make it very difficult
to carry out any work at the building of Strzecha Aka
demicka, but they seem indispensable when trying to
keep the faithful amateurs of mountain trips and getting
the interest of new tourists.
Conclusions
Answering the question whether in the era of maximis-
ing experiences and stimuli Strzecha Akademicka togeth-
er with other shelters, can attract new tourists, it should be
claimed that it can, provided a lot of work and good will
on the part of many legal entities. The effect of activities
carried out in shelters should be a compromise between
obtaining functional conditions (quality of services ex
pected by tourists), human factors and ergonomics as well
as all year profitability (with the support of energy needs
from renewable and conventional sources and limiting its
consumption through the employment of appropriate
external partitions and methods of the functional use –
with a strictly defined number of tourists served) and
persevering the historical character of the shelter (where
the restoration works of the monument would be limited
to the most important architectural aspects).
While determining the current technical condition of
Strzecha Akademicka shelter, it can be admitted that it is
satisfactory. Technical modernisations, which were car-
ried out there, and the remodelling planned in the coming
years (to improve the standard) are aimed at transforming,
or in terms of the object’s history, at restoring the standard
of a mountain hotel. Meeting the legal requirements of the
Giant Mountains National Park and construction law
regulations with the supervision of a conservatorrestorer
is a factor which hinders the introduction of drastic
changes within this object, but modernisation is still pro-
gressing on the basis of compromises.
There is no doubt that Strzecha Akademicka is a leg-
end of the past and its existence has a dimension that
exceeds usability. The choice of this place by guests may
result from their tastes and habits, but at the same time
changes in the approach to tourism give a chance to a new
group of recipients to be interested in this place. Due to
the location, the shelter in not involved in the commercial
competition. No one will give consent for the construc-
tion of a new building, which, with a high level of natural
and landscape attractions, guarantees tourists’ interest. All
the shelters existing in the Sudetes Mountains will still
perform their current function in an almost unchanged
architectural and functional form, but in the era of grow-
ing consumer expectations modernisations are inevitable.
They should include technical solutions and in the range
of promoted attractions. Strzecha Akademicka is develop-
ing in this direction under the efficient management of
PTTK with the inflow of the state funds and support from
the European Union. However, looking at the history of
Strze cha Akademicka and other shelters in the Giant
Mountains, we can notice that since the appearance of
high mountain tourism, the old architecture has been con-
stantly evolving and adapting to the increasing require-
ścieków) części szlaków lub wytyczenie bezpiecznych
obejść wydzielonego placu budowy. Te wszystkie warun-
ki i pozwolenia bardzo utrudniają wykonanie jakichkol-
wiek prac przy budynku Strzechy Akademickiej, a wyda-
ją się niezbędne przy próbie zachowania wiernych
amatorów górskich wycieczek i pozyskania zaintereso-
wania nowych turystów.
Wnioski
Odpowiadając na pytanie o to, czy w dobie maksyma-
lizacji doświadczeń i bodźców Strzecha Akademicka,
wraz z pozostałymi schroniskami, jest w stanie przyciąg
nąć nowych turystów, należy stwierdzić, że owszem, jest
w stanie, pod warunkiem bardzo dużego nakładu pracy
i dobrej woli ze strony wielu podmiotów prawnych. Efekt
prowadzonych w schroniskach działań powinien być kom
promisem między uzyskaniem warunków funkcjonalnych
(jakości usług oczekiwanych przez turystów), ergonomicz
ności i całorocznej rentowności (przy realizacji zapotrze-
bowania energetycznego zarówno ze źródeł odnawial-
nych, jak i konwencjonalnych oraz ograniczaniu zużycia
przez zastosowanie odpowiednich przegród ze wnętrz-
nych i sposobu użytkowania funkcjonalnego obiektu –
z ściśle określoną liczbą obsługiwanych turystów), a także
zachowaniem historycznego charakteru schroniska (gdzie
prace zachowawcze przy zabytku ograniczałyby się do
naj ważniejszych aspektów architektonicznych).
Określając aktualny stan techniczny schroniska Strze
cha Akademicka, można uznać, że jest on zadowalający.
Przeprowadzane modernizacje techniczne i planowane
w najbliższych latach przebudowy (służące podniesieniu
standardu) mają na celu przekształcenie, a właściwie –
patrząc na historię obiektu – na przywrócenie poziomu
hotelu górskiego. Spełnienie wymogów prawnych Parku
Narodowego Karkonoszy i przepisów prawa budowlane-
go z nadzorem konserwatora zabytków jest czynnikiem
utrudniającym wprowadzanie drastycznych zmian w ob
rębie tego obiektu, ale wciąż postępuje modernizacja na
za sadzie kompromisów.
Nie ulega wątpliwości, że Strzecha Akademicka jest
le gendą przeszłości i jej istnienie ma wymiar ponad
użytkowy. Wybór tego miejsca przez gości wynikać może
z ich upodobań i przy zwy czajeń, ale jednocześnie zmiany
w podejściu do turystyki dają szansę na zainteresowanie
tym miejscem nowego grona odbiorców. Ze względu na
lokalizację, schroniska nie dotyczy komercyjna konkuren-
cja. Nikt nie wyda zgody na budowę nowego obiektu, co
przy wysokim poziomie przyrodniczych i krajobra zo wych
atrakcji gwarantuje zainteresowanie turystów. Wszyst kie
istniejące w Sudetach schroniska będą wciąż pełniły swą
funkcję w niemal niezmienionej formie architektonicznej
i funkcjonalnej, ale w dobie rosnących oczekiwań konsu-
menckich modernizacje są nieuniknione. Powinny obej-
mować rozwiązania techniczne i z zakresu promowanych
atrakcji. Strzecha Akademicka rozwija się w tym kierun-
ku pod sprawnym zarządem PTTK przy napływie fundu-
szy krajowych i wsparciu z Unii Euro pejskiej. Patrząc
jednak na historię Strzechy Akademickiej i innych schro-
nisk karkonoskich, można zauważyć, że od pojawienia
Pragmatyczne spojrzenie na Strzechę Akademicką /A pragmatic look at Strzecha Akademicka 109
się turystyki wysokogórskiej dawna architektura ulega
ciągłej ewolucji, dostosowując się do wzrastających
wymogów i oczekiwań turystów. Niejednokrotnie była
też „atrakcjotwórcza” (jak w przypadku zjazdów na
saniach rogatych). Wynika z tego, że schroniska będą się
zmieniać częściowo lub całkowicie – ale na pewno dyna-
micznie i w nurcie potrzeb aktualnych i nowych użytkow-
ników. Zmiany w obrębie obiektów dawnych schronisk
wynikają z podstaw ergonomicznego pełnienia funkcji.
Architektonicznie powinny zachować istniejący charakter
na tyle, na ile jest to możliwe przy wykorzystaniu wszyst-
kich technologicznych możliwości do usprawnienia ich
funkcjonowania.
ments and expectations of tourists. Many a time it was
also “attractioncreative” (as in the case of downhill rides
on horned sleighs). All this shows that shelters will change
partially or completely – but certainly dynamically and in
a tendency of current needs and new users. Changes in the
buildings of former shelters result from the basics of per-
forming the ergonomic function. Architecturally, they
should preserve the existing character as much as possi-
ble, using all the technological possibilities to improve
their functioning.
Translated by
Bogusław Setkowicz
Bibliografia /References
[1] Piekutowski M., Informator 1979, Wydawnictwo Szkole i Peda go
giczne, Warszawa 1979.
[2] Kulik Z., Historia poznania gór, [w:] A. Jahn (red.), Karkonosze
polskie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN,
Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1985, 432.
[3] Czerwiński J.Z., Turystyka, [w:] A. Jahn (red.), Karkonosze polskie,
Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, Wrocław–
Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1985, 472–475.
[4] Suchodolski J., Architektura schronisk górskich w Sudetach, Ofi
cyna Wydawnicza PWr, Wrocław 2014.
[5] Jakubowski R., Szewczyk R., Są takie miejsca… Schroniska górskie
w Polsce, Sport i Turystyka, MUZA, Warszawa 2013.
[6] Gryszel P., Tradycje turystyczne Karkonoszy i Gór Izerskich, Boster,
Jelenia Góra 2013.
[7] Cwojdziński S., Pacuła J., Stachowiak A., Geostrada Sudecka –
nowa forma geoturystyki w Sudetach, „Przegląd Geologiczny”
2011, Vol. 59, Nr 7, 54–59.
[8] Aleksandrowicz Z., Geoparki – nowe wyzwanie dla ochrony dzie-
dzictwa geologicznego, „Przegląd Geologiczny” 2006, T. 54, Nr 1,
36–41.
[9] Kulig Z., Początki organizacji turystyki w regionie jeleniogórskim
w latach 1945–1950, „Rocznik Jeleniogórski” 1951, Vol. 15.
[10] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych, Dz.U.
z 2016 r. poz. 187, art. 43 ust. 1, https://uokik.gov.pl/download.
php?id=623 [accessed: 23.06.2017].
[11] Załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy
z dnia 19 sierpnia 2004 r. w sprawie obiektów hotelarskich i innych
obiektów, w których są świadczone usługi hotelarskie, Dz.U.
z 2006 r., Nr 22, poz. 169, https://www.msit.gov.pl/download/1/
4136/rozporzadzeniewsprawieobiektowhotelarskich.pdf [acces-
sed: 6.01.2017].
[12] Regulamin schroniska PTTK. Załącznik do uchwały nr 100/97
Pre zydium ZG PTTK z dnia 14.02.1997 r. przyjęty uchwałą Pre
zydium ZG PTTK nr 123/2003 z dnia 28.11.2003 r., https://books.
google.pl/books?isbn=839295517X [accessed: 10.11.2015].
[13] Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, Dz.U. z 2016 r.
poz. 290, 961, 1165 i 1250, art. 32, ust. 5, https://piib.org.pl/bu
downic twoaktyprawne61/prawobudowlaneaktyprawne177/
1201ustawazdnia7lipca1994rprawobudowlane [accessed:
4.03.2017].
Streszczenie
Strzecha Akademicka jest jednym z najstarszych i najbardziej znanych schronisk Karkonoszy. Autor artykułu stara się odpowiedzieć na pytanie o to,
czy w dobie wypoczynku opartego na maksymalizacji doświadczeń i bodźców jest ona, wraz z pozostałymi schroniskami, w stanie przyciągnąć
nowych turystów. Szukając odpowiedzi, przedstawił historię schroniska, jego przebudowy, poruszył problemy prawne i związane ze statusem
obiektu, a także oczekiwania turystów. Po takiej analizie pokusił się o wniosek, że przy optymalnej współpracy organów administracyjnych można
dostosować obiekt do ergonomicznego pełnienia aktualnej i nowych funkcji.
Słowa kluczowe: Strzecha Akademicka, schronisko wysokogórskie, Karkonosze
Abstract
Strzecha Akademicka is one of the oldest and best known shelters in the Giant Mountains. The author of the article tries to answer the question of
whether in the era of relaxation, based on the maximization of experiences and stimuli, Strzecha Akademicka together with other shelters are able
to attract new tourists. Searching for the answer, he presented the history of building, its reconstructions, raised legal problems and related to the
status of the facility, as well as the expectations of modern tourists. After such an analysis, he attempted to conclude that, with optimal cooperation
of administrative offices, the facility could be adapted to the ergonomic fulfillment of current and new functions.
Key words: Strzecha Akademicka, high mountain shelter, Giant Mountains
Maswerki wrocławskiej katedry
(fot. E. Łużyniecka)
Traceries in the Wrocław cathedral
(photo by E. Łużyniecka)