Former towns – today’s Wrocław settlements in the opinion of its citizens

2016

4(48)

DOI: 10.5277/arc160404

Alena Kononowicz*

Dawne miasteczka –

dzisiejsze osiedla Wrocławia w opinii ich mieszkańców

Former towns –

today’s Wrocław settlements in the opinion of its citizens

Introduction

The incorporation of small, once independent settle-

ments into their neighbouring big and strong urban organ-

isms has been known in the history of urban development.

Kraków that incorporated medieval towns with granted

charters, such as Kazimierz (1335) and Kleparz (1367) is

a good example of this. In 1915, under the Great Plan for

Kraków, the city annexed – apart from numerous suburbs

– also independent Podgórze and in the 1950s – the newly

erected Nowa Huta which although never achieved a city

status still had an evidently urban structure.

This paper presents the results of research regarding

three peripheral residential districts of Wrocław: Brochów,

Leśnica and Psie Pole which in certain periods of its his-

tory were independent urban organisms incorporated into

Wrocław at different times. It presents an outline of their

history and urban development as well as spatial transfor-

mations. The basic part of the paper are the results of

social research whose objective was to find out the degree

of identification of today’s residents of the districts in

question with their place of living, their knowledge of

history of their residential district and commitment to its

future. The material for analysis was collected through

survey questionnaires and individual interviews conduct-

ed with the representatives of the local community. It was

verified to what degree the special relicts of the space of

former towns affect nowadays their residents and if the

historical and social conditions as well as spatial changes

affect the development of the identity of the place and

space order. The knowledge of history as well as urban

Wprowadzenie

Anektowanie małych, niegdyś samodzielnych struktur

osadniczych w granice sąsiadujących dużych i silnych

organizmów miejskich jest zjawiskiem znanym w historii

urbanistyki. Przytoczyć tu można spektakularny przykład

Krakowa, który wchłonął średniowieczne miasteczka

lokacyjne: Kazimierz (1335) i Kleparz (1367). W 1915 r.

w ramach Wielkiego Planu Krakowa zagarnął – oprócz

licznych przedmieść – także samodzielne Podgórze,

a w latach 50. XX w. – nowo wzniesioną Nową Hutę,

która choć nigdy nie uzyskała planowanego dla niej sta-

tusu miasta, to miała zdecydowanie miejską strukturę.

W niniejszym artykule zaprezentowano wyniki badań

odnoszące się do trzech peryferyjnych wrocławskich

osiedli: Brochowa, Leśnicy i Psiego Pola, które w pew-

nych okresach swojej historii były samodzielnymi

organiz mami miejskimi, włączonymi w różnym czasie

w granice Wrocławia. Przedstawiono zarys ich rozwoju

histo ryczno-urbanistycznego oraz przekształceń prze-

strzen nych. Podstawową część artykułu stanowią wyniki

badań społecznych, których celem było poznanie pozio-

mu identyfikacji dzisiejszych mieszkańców badanych

osiedli z miejs cem zamieszkania, ich wiedzy o historii

swojego osiedla i zaangażowania w jego przyszłość.

Materiał do analiz pozyskano drogą ankiet sondażowych

oraz indywidualnych wywiadów przeprowadzonych

* Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej/Faculty of Ar -

chitecture, Wrocław University of Science and Technology.

68 Alena Kononowicz

and architectu

ral changes of these places not only helps

their residents to uphold their sense of identity but also

obliges the officials and designers whose decisions deter-

mine the modern deve lopment of space of these residential

districts, them to pay special attention to their historic struc-

tures [1].

Outline of history and space development

Brochów is a residential district with interesting his-

tory and complex urban structure located on the south-

east outskirts of Wrocław. The plan of Brochów clearly

shows specific stages of its development with evident

remains of a medieval village which was owned before

secularization (1810) by the monastery of Canons Regu-

lar in Piasek (Fig. 1). In the 18

century, a palace with

a garden was established in its neighborhood which over

the next decades was transformed into a park. The spatial

structure of Brochów has clear urban enclaves designed in

the second half of the 19

century which testified to the

growth of the rail workers’ residential estate which was

stimulated by the construction of a huge shunting yard in

1896 (Fig. 2). Different residential complexes were built

z przedstawicielami lokalnej społeczności. Sprawdzono,

w jakim stopniu swoiste relikty przestrzeni dawnych mia-

steczek oddziałują dzisiaj na swoich mieszkańców i czy

uwarunkowania historyczne, społeczne i przemiany prze-

strzenne wpływają na kształtowanie tożsamości miejsca

oraz ładu przestrzennego. Poznanie historii oraz przemian

urbanistycznych i architektury tych miejsc nie tylko

wspomaga zachowanie w świadomości ich mieszkańców

poczucia tożsamości, ale także uwrażliwia urzędników

i projektantów decydujących o współczesnym kształto-

waniu przestrzeni tych osiedli, obligując do szczególnej

staranności w traktowaniu ich zabytkowej tkanki [1].

Rys historyczno-przestrzenny

Brochów jest osiedlem mieszkaniowym o interesują-

cej historii i złożonej strukturze urbanistycznej, zlokalizo-

wanym na południowo-wschodnich peryferiach Wrocła-

wia. W planie Brochowa zauważyć można wyraźnie

poszczególne etapy jego rozwoju. Widoczne są tu ślady

średniowiecznej wioski należącej przed sekularyzacją

(1810) do klasztoru kanoników regularnych na Piasku

(il. 1). W jej sąsiedztwie w XVIII w. wzniesiono pałac

i urządzono ogród przekształcony w następnych dziesię-

cioleciach w park. W strukturze przestrzennej Bro -

chowa czytelne są enklawy urbanistyczne pochodzące

z 2. po łowy XIX w., które świadczyły o rozwoju osiedla

ko lejarskiego zainicjowanym budową wielkiej stacji roz-

rządowej w 1896 r. (il. 2). W tym czasie powstały zróżni-

cowane zespoły zabudowy mieszkaniowej o formach

miejskich kamienic, a także wielorodzinnych domów

robotniczych oraz kolonii willowej [1]. W 1. dekadzie

XX w. wzniesiono prestiżowe budowle takie jak ratusz,

kościoły: katolicki i ewangelicki, a także urządzono parki

i skwery, co nadało osiedlu zdecydowanie miejski charak-

ter, mimo oficjalnego statusu wsi [1]. Jeszcze przed

I wojną światową Brochów zaliczany był do grupy trzech

miast ogrodów, obok Biskupina (1) i Karłowic [2]. Na

krótko przed wybuchem II wojny światowej osiedle uzys-

kało prawa miejskie, po wojnie zaś zdegradowane zosta-

Il. 1. Wieś Brochów w 1818 r.

(rys. A. Kononowicz na podstawie tryplikatu według Opitza)

Fig. 1. The village of Brochów in 1818

(by A. Kononowicz on the base of a triplicate according Opitz)

Il. 2. Miasteczko Brochów w 1942 r. (Messtischblatt – fragment,

arkusz 4968, źródło: http://amzpbig.com/maps/4968_Breslau_1942.jpg;

data dostępu: 23.06.2009)

Fig. 2. The town of Brochów in 1942 (Messtischblatt – fragment,

sheet 4968, source: http://amzpbig.com/maps/4968_Breslau_1942.jpg;

accessed: 23.06.2009)

Dawne miasteczka – dzisiejsze osiedla Wrocławia /Former towns – today’s Wrocław settlements 69

at that time in the form of townhouses and multi-family

worker houses as well as a colony of villas [1]. In the first

decade of the 20

century, prestigious buildings were

constructed, such as the town hall, catholic and protestant

churches as well as a park with squares which gave the

district an evidently urban character despite its official

status of a village [1]. Brochów was one of three garden

cities next to Biskupin (1) and Karłowice already before

World War I [2]. Shortly before the breakout of World

War II, the district was granted a charter and after the war

it was made a village and then in 1951 it was incorporated

to Wrocław [3].

Leśnica is located on the western outskirts of Wrocław.

In the early Middle Ages, there was an earth structure

there with natural defensive developments in the over-

flow area of the Bystrzyca River. At the end of the 12

century and in the first half of the 13

century, Leśnica

belonged to the ruler of Silesia and was the seat of the

du cal court [3]. Here was the route from Wro cław through

Środa Śląska and Legnica to the west of Europe. The

court operated as a residential outpost for dukes travell -

ing from Wrocław through Środa Śląska to Legnica, it

also served an economic function – as the center for the

management of ducal holdings. Around the middle of the

century, the town market center grew here under the

German law with a parish church and a customs chamber.

At the end of the 13

century, Leśnica was incorpo -

rated again, and was de scribed as a civitas. Although it

had the rights of a market town, it operated more as a rep-

resentative seat of the ducal court and hunts were orga-

nized in the neighboring forests. Around the middle of the

century, Leśnica became a private property and in

time it was owned by wealthy burghers from Wro cław.

The town gradually lost its significance and already in the

century it was mentioned in documents as a village

[4] (Fig. 3).

ło do wsi, a następnie w 1951 r. włączone do Wrocła-

wia [3].

Leśnica leży na zachodnich obrzeżach Wrocławia.

W okresie wczesnego średniowiecza znajdował się tu

gród ziemny na naturalnie obronnym terenie, w rozle-

wisku rzeki Bystrzycy. W końcu XII w. i w 1. połowie

XIII w. Leśnica była majętnością władcy Śląska i siedzibą

książęcego dworu [3]. Tędy przechodziła trasa z Wrocła-

wia przez Środę Śląską, Legnicę na zachód Europy. Dwór

pełnił funkcję stacji mieszkalnej w podróżach książąt

wrocławskich na trasie z Wrocławia przez Środę do

Legnicy, a także funkcję gospodarczą – jako ośrodek

zarządu książęcych włości. Około połowy XIII w. roz wi-

nął się tu miejski ośrodek targowy na prawie niemiec kim,

z kościołem parafialnym i komorą celną. Pod koniec

XIII w. nastąpiła powtórna lokacja Leśnicy, którą określa-

no jako civitas. Miasteczko, chociaż miało prawo targo-

we, funkcjonowało bardziej jako reprezentacyjna siedziba

książęcego dworu, a w pobliskich lasach odbywały się

polowania. Około połowy XIV w. Leśnica stała się wła-

snością prywatną i przeszła kolejno w ręce możnych

mieszczan wrocławskich. Miasteczko stopniowo traciło

na znaczeniu i już od XVIII w. określane było w doku-

mentach jako wieś [4] (il. 3).

W pierwszych dekadach XIX w. Leśnica zaczęła zmie-

niać swój wiejski charakter. Wybudowano szosę berlińską

(1822) oraz linię kolejową (1844) Wrocław–Legnica

(przez Środę Śląską, Malczyce). Znajdowały się tu dwa

kościoły, urząd pocztowy, szkoły: ewangelicka i katolic-

ka, apteka oraz zamek otoczony angielskim parkiem kra-

jobrazowym. W 2. połowie XIX i na początku XX w.

Leśnica stała się atrakcyjnym celem niedzielnych wycie-

czek wrocławian, czemu sprzyjało dogodne połączenie

kolejowe z Wrocławiem (w tym czasie kursowało 20 po -

ciągów dziennie). Przyciągały malownicze tereny leśne

wzdłuż Bystrzycy oraz udostępniony publiczności przy-

Il. 3. Leśnica – zamek

po przebudowie i kościół.

Rysunek F.B. Wernera z 1755 r.

(źródło: Wernher F.B., Topo-

graphia oder Prodromus Deli-

neati Silesiae Ducatus, T. 1,

właścicielem oryginału jest

BUWr, Oddział Rękopisów:

R551, s. 497, identyfikator:

oai:www.bibliotekacyfrowa.

pl:14302)

Fig. 3. Leśnica – castle after

remodeling and church.

Drawing by F.B. Werner from

1755 (source: Wernher F.B., To -

po graphia oder Prodromus Deli-

neati Silesiae Ducatus, Vol. 1,

owner of the origin is BUWr,

Oddział Rękopisów: R551, p. 497,

identity: oai:www.biblio teka-

cyfrowa.pl:14302)

70 Alena Kononowicz

In the first decades of the 19

century, the village char-

acter of Leśnica began to change. The Berlin road was

built in 1822 and the Wrocław–Legnica (through Środa

Śląska, Malczyce) railroad line was constructed in 1844.

It had two churches, a post office, a protestant and a cath-

olic school, a pharmacy and a castle with an English style

landscape park around it. In the second half of the 19

century and at the beginning of the 20

century, Leśnica

became an attractive destination for Sunday outings from

Wrocław, also as a result of a convenient railroad connec-

tion with Wrocław (there were 20 trains daily at that

time). The attractions included the wooded, picturesque

areas along the Bystrzyca River and the castle park open

zamkowy park. W miejscowości działały liczne obiekty

rozrywkowe, restauracje, hotele, kawiarnie, sale tanecz-

ne, gospody, kina [5].

Leśnica, chociaż miała status wsi, funkcjonowała jak mia-

steczko. W gra nice Wrocławia włączona została w 1928 r.

w ramach wielkiego rozszerzenia granic miasta (il. 4).

Psie Pole leży w północno-wschodniej części Wrocła-

wia. Osiedle ograniczone jest od północy ul. Bierutowską

i torami kolejowymi linii oleśnickiej, od południa i zacho-

du rzeką Widawą, a od wschodu – granicą miasta. Loka-

cja Psiego Pola na prawie niemieckim nastąpiła w poło-

wie XIII w., książę Henryk III zwolnił jednocześnie

miejscowość z obciążeń wynikających z prawa polskie -

go. Obecność komory celnej na Psim Polu datuje się od

1266 r. Pobierane przez nią opłaty za towary przywożone

do Wrocławia stanowiły sporną kwestię między Psim

Polem a stolicą Dolnego Śląska, dlatego też mieszczań-

stwo wrocławskie starało się o jej zamknięcie. Pod wzglę-

dem praw nym miejscowość dzieliła się na trzy części:

wieś sa mo rządową (na prawie niemieckim), folwark oraz

część klasztorną (il. 5). Przez wieki majątek zmieniał

swoich właścicieli – był m.in. w rękach kupców wrocław-

skich. W roku 1820 Psie Pole przyjęło postanowienia

prawa o miastach. Może to świadczyć o jego dużych

ambicjach i możliwościach finansowych, ponieważ utrzy-

manie urzędników samorządowych wiązało się ze spory-

mi kosztami. W 1845 r. w miasteczku znajdowało się 96

domów, kościoły – ewangelicki i katolicki – oraz synago-

ga [3]. Miasteczko rozwijało się raczej słabo, lecz zaple-

cze usługowe Psiego Pola było na tyle dobre, że jego

mieszkańcy korzystali z własnych zasobów.

Ważnym etapem rozwoju Psiego Pola było otwarcie

w 1868 r. linii kolejowej Wrocław Nadodrze–Oleśnica

i rozwój przemysłu pod koniec XIX w. W 1895 r. powsta-

ła wielka cegielnia Hartrampfa, następnie fabryka pomp

Heerde oraz wielkie zakłady pralnicze. W 1905 r. rozpo-

czął swoją działalność zakład gazowniczy, dzięki czemu

miasto i jego ulice otrzymały oświetlenie. W roku 1912

rozpoczęto na Psim Polu budowę sieci wodociągowej,

jednak I wojna światowa uniemożliwiła ułożenie sieci

kanalizacyjnej i sfinalizowanie inwestycji [6].

Il. 4. Leśnica – mapa z 1934 r. (Messtischblatt – fragment,

arkusz 4867, źródło: http://amzpbig.com/maps/4867_Deutsch_

Lissa_1934.jpg; data dostępu: 28.11.2016)

Fig. 4. Leśnica – map from 1934 (Messtischblatt – fragment,

sheet 4867, source: http://amzpbig.com/maps/4867_Deutsch_

Lissa_1934.jpg; accessed: 28.11.2016)

Il. 5. Psie Pole, widok z lotu

ptaka. Rysunek F.B. Wernera

z 1755 r. (źródło: Wernher F.B.,

Topographia Seu Compendium

Silesiae. Pars II,

wła ścicielem

oryginału jest BUWr,

Oddział

Rękopisów, sygn. IV F 113 b

wol. 2,

s. 669, oai:www.biblioteka-

cyfrowa.pl:16339)

Fig. 5. Psie Pole, aerial view.

Drawing by F.B. Werner from

1755 (source: Wernher F.B.,

Topographia Seu Compendium

Silesiae. Pars II, the owner of

the origin is BUWr, Oddział

Rękopisów, sygn. IV F 113 b

vol. 2, p. 669, oai:www.biblio-

tekacyfrowa.pl:16339)

Dawne miasteczka – dzisiejsze osiedla Wrocławia /Former towns – today’s Wrocław settlements 71

to the public. Numerous entertainment facilities, restau-

rants, hotels, cafes, dancing rooms, inns and movie the-

aters operated in the town [5].

Although it was officially a village, Leśnica functioned

as a town. It was incorporated into Wrocław in 1928 under

the great program of extending the city boundaries (Fig. 4).

Psie Pole is located in the north–east part of Wrocław.

The district borders on Bierutowska street and the

Oleśnica railroad line in the north, the Widawa River in

the south and west, and the city boundary in the east. Psie

Pole was granted a charter under the German law in the

middle of the 13

century; duke Henryk III released at the

same time the town from the obligations arising from the

Polish law. The operation of the customs chamber in Psie

Pole dates back to 1266. The fees collected by it for the

goods brought to Wrocław were a disputable issue be -

tween Psie Pole and the capitol city of Lower Silesia and

that is why the burghers from Wrocław were trying to

close it. Legally speaking, the town was divided into

three parts: self-go verned village (under the German law),

a ma nor and a mo na stery. Over the centuries, the hold-

ings were held by different owners, including the mer-

chants from Wrocław. In 1820, Psie Pole accepted the

provisions of the city law. This may testify to its huge

ambitions and financial capabilities as maintaining local

officials was fairly costly. In 1845, the town had 96

houses, churches – protestant and catholic – and a syna-

gogue [3]. The town grew rather slowly but the services

in Psie Pole were so good that its residents used its own

resources themselves.

The opening of the Wrocław Nadodrze–Oleśnica rail-

road line in 1868 and the growth of industry at the end of

the 19

century marked an important stage in the devel-

opment of Psie Pole. In 1895, the Hartrampf huge brick

factory was opened as well as the Heerde factory of

pumps and a big laundry plant was put into operation. In

1905, when the gasworks started its operation, the city and

its streets had gas lamps installed. In 1912, the construc-

tion of the water supply system began in Psie Pole, how-

ever, when World War I broke out it was impossible to

lay out the sewage system and finalize the investment [6].

As a result of the extension of the boundaries of Wro cław,

on April 1

, 1928, both Psie Pole and many other neigh -

boring communes were incorporated into the city [2] (Fig. 6).

Social research

The social research was conducted with the use of sur-

vey research applied in empirical sociology popularized

by the so called Chicago school established at the be -

ginning of the 20

century which was represented by, e.g.

Robert Park, Florian Znaniecki, William I. Thomas.

Al though the school ceased to operate at the end of the

1930s, the re search methods developed by it greatly

affected the deve lopment of sociology in the world.

The method selected to analyze the social issues of

Wrocław residential estates employed survey question-

naires, on the basis of the purposive sample, also known

as judgmental sampling based on the nonprobability sam-

pling in order to facilitate the contact with the residents of

W konsekwencji rozszerzenia granic Wrocławia, 1 kwiet-

nia 1928 r. zarówno Psie Pole, jak i wiele innych sąsiadu-

jących gmin zostało włączonych w obręb miasta [2] (il. 6).

Badania społeczne

W badaniach społecznych wykorzystano metodę badań

sondażowych stosowaną w socjologii empirycznej, roz-

pow szechnionych przez powstałą z początkiem XX w.

tzw. szkołę chicagowską, którą reprezentowali m.in. Ro -

bert Park, Florian Znaniecki, William I. Thomas. Mimo

że działalność szkoły ustała z końcem lat 30. XX w.,

wypracowane w niej metody badawcze wywarły ogrom-

ny wpływ na rozwój socjologii na świecie [7], [8].

Do przeanalizowania problematyki społecznej pod-

wrocławskich osiedli mieszkaniowych wybrano metodę

ankiet sondażowych, na podstawie próby celowej, zwanej

arbitralną, opartej na doborze nieprobabilistycznym, ze

względu na ułatwienie dotarcia do mieszkańców bada-

nych osiedli. Badania tego typu umożliwiają uzyskanie

opinii szerokiej grupy respondentów, niesklasyfikowa-

nych jednak jako grupa reprezentatywna danej populacji.

Wspomagającą metodą w celu uzupełnienia badań były

wywiady oso biste [9]–[11]. Bada nia przeprowadzono

w latach 2005–2006. Grupa sondażowa objęła po sto osób

z każdego osiedla, ankiety wypełniane były przez miesz-

kańców anonimowo.

U podstaw ustalenia liczebności próby leżało założe-

nie, że najłatwiejszą i najbardziej wiarygodną drogą

dotarcia do mieszkańców będą uczniowie szkół podsta-

wowych. Wiadomo bowiem, że z usług szkolnictwa pod-

stawowego korzystają dzieci lub wnuki mieszkańców

osiedla, jak też że szkoły podstawowe są obowiązkowe

i dostępnie zlokalizowane. W porozumieniu z nauczyciela-

mi rozdano zatem ankiety dzieciom, które przekazały je

Il. 6. Psie Pole z 1942 r. (Messtischblatt – fragment, arkusz 4868,

źródło: http://amzpbig.com/maps/4868_Breslau_Nord_1942.jpg;

data dostępu: 28.11.2016)

Fig. 6. Psie Pole, 1942 (Messtischblatt – fragment, sheet 4868, source:

http://amzpbig.com/maps/4868_Breslau_Nord_1942.jpg;

accessed: 28.11.2016)

72 Alena Kononowicz

the districts in question. With the use of this type of

research it is possible to collect the opinions of a big group

of respondents, who are not, however, classified as a group

representative for a given population. The re search which

was conducted in 2005–2006 was complemented with

personal interviews. The sampling group included a hun-

dred residents from every district and the questionnaires

were completed by the residents anonymously.

The basic assumption of the determination of the sam-

ple size was that the easiest and most reliable way to

reach the residents would be through the elementary

school pupils as obviously their parents or grandparents

are the residents of the district and the elementary school

dorosłym mieszkańcom osiedla – swoim rodzicom i dziad-

kom. Wypełnione ankiety zostały odebrane ze szkół

w wyznaczonym terminie i poddane szczegółowej analizie.

Kwestionariusz zawierał 17 pytań, w tym 7 otwartych,

5 półotwartych i 5 zamkniętych (tab. 1). Ankieta zaopa-

trzona została również w pytania metryczkowe weryfiku-

jące wiek, płeć, wykształcenie i zawód respondentów.

Część formularza przeznaczono na swobodne uwagi wy -

peł niających go osób dotyczące tematów poruszonych

w ankiecie.

Przeprowadzono również wywiady z mieszkańcami

działającymi czynnie na rzecz swoich osiedli w różnych

klubach i organizacjach, jak również z seniorami. Spisano

Tabela 1. Wyniki ankiety sondażowej przeprowadzonej wśród mieszkańców Brochowa (B), Leśnicy (L) i Psiego Pola (PP)

Table 1. Results of the survey questionnaire conducted among the residents of Brochów (B), Leśnica (L) and Psie Pole (PP)

Numer i treść pytania

Number and question

Kategoria odpowiedzi

Reply category

Liczba odpowiedzi

Number of replies

B L PP

1. Czy zna Pan/i jakieś ważne wydarzenia z historii swojego osiedla?

1. Do you know any important events from the history of your district?

tak/yes 12 72 69

nie/no 88 21 31

2. Czy wiedział/a Pan/i, że to osiedle było kiedyś miastem?

2. Did you know that your district was once a town?

tak/yes 59 67 54

nie/no 41 33 46

3. Czy wie Pan/i, w którym roku osiedle zostało przyłączone do Wrocławia?

3. Do you know in what year your district was incorporated to Wrocław?

tak/yes 23 20 11

nie/no 74 76 83

brak odp./no response 3 4 6

4. Czy pracuje Pan/i:

4. Do you work:

w swoim osiedlu/in your district 21 24 31

we Wrocławiu/in Wrocław 62 58 52

inna miejscowość/another town 5 9 4

nie pracuję zawodowo

I don’t work

12 10 13

5. Ile czasu zajmuje Panu/Pani dojazd (dojście) do pracy?

5. How much time does it take you to get to work?

>15 min 20 23 26

15–30 min 20 14 24

30–45 min 33 32 22

45–60 min 10 12 13

60 min< 5 9 2

brak odp./no response 12 10 13

6. Czy lubi Pan/i swoje osiedle?

6. Do you like your district?

tak/yes 80 89 85

nie/no 20 11 15

7. Czy uważa Pan/i swoje osiedle za atrakcyjne?

7. Do you think your district is attractive?

tak/yes 49 63 15

nie/no 38 23 59

nie mam zdania/no opinion 13 14 26

8. Proszę wymienić cztery główne atrakcje swojego osiedla

8. Name four major attractions of your district

wymieniono co najmniej 2 z 4

atrakcji/at least 2 out of 4

attractions were men-tioned

62 71 67

brak atrakcji/no attractions 38 29 33

9. Proszę wymienić cztery największe uciążliwości życia w swoim osiedlu

9. Name four major living inconveniences of your district

wymieniono co najmniej 2 z 4

uciążliwości/at least 2 out of 4

inconveniences were mentioned

76 57 87

brak uciążliwości

no inconveniences

26 43 13

Dawne miasteczka – dzisiejsze osiedla Wrocławia /Former towns – today’s Wrocław settlements 73

education is obligatory and the schools are conveniently

located. The questionnaires were distributed, upon the

approval of the teachers, to the children who were asked

to give them to the grown-up residents of the district –

their parents and grandparents. The completed question-

naires were collected from the schools as scheduled and

thoroughly analyzed.

The questionnaire had 17 questions, including 7 open-

ended, 5 semi-open-ended and 5 closed-ended ones (Tab -

le 1).

The questionnaire had also questions to verify the

respondents’ age, sex, education and profession. The que -

stio nnaire

had a section for the respondents’ comments

on the issues which the questionnaire regarded.

There were also interviews conducted with the resi-

dents who are actively promoting their districts in various

wspomnienia mieszkańców z życia w osiedlach (Leśnica,

Psie Pole) i na wsi (Brochów) zaraz po osiedleniu po

1945 r. Zastanawiające jest, w jakim stopniu ludzie, któ-

rzy po II wojnie światowej przybyli w wyniku przesiedle-

nia z Kresów Wschodnich na Ziemie Odzyskane, mogą

odczuwać więź z nowym miejscem i na ile uwarunkowa-

nia przestrzenne dawnych miasteczek wywierają wpływ

na dzisiejszych mieszkańców.

Badania sondażowe przeprowadzone pośród mieszkań-

ców dawnych miasteczek: Brochowa, Leśnicy i Psiego

Pola – dzisiejszych osiedli Wrocławia zostały zainspirowa-

ne przez ideę Aleksandra Wallisa definiującą relację spo-

łeczności i zajmowanej przez nią przestrzeni; pośrednio

również przez badania Eugeniusza Bagińskiego przepro-

wadzone na społeczności Wrocławia w 1996 r. [12], [13].

10. Czy uważa Pan/i swoje osiedle za dobrze zaopatrzone w sieć usług?

(handel, szkoła, przedszkole, kościół, dom kultury, kino, teatr,

przychodnia zdrowia)

10. Do you think the offer of services in your district is good? (commerce, school,

preschool, church, community center, cinema, theater, outpatient clinic)

tak/yes 56 69 78

nie/no 44 31 22

11. Co według Pana/i jest najpilniej potrzebne w osiedlu?*

11. What in your opinion is most needed in your district?*

wymieniono co najmniej

2 potrzeby/at least 2 needs

were mentioned

90 81 92

wymieniono co najwyżej

1 potrzebę/at the most 1 need

was mentioned

60 23 33

brak odp./no response – 6 8

12. Czy chciałby/chciałaby Pan/i mieszkać w innej dzielnicy Wrocławia?

12. Would you like to live in another district of Wrocław?

tak/yes 17 20 22

nie/no 80 78 76

brak odp./no response 3 2 2

13. Czy według Pana/Pani jest coś takiego, co wyróżnia Pana/i osiedle od innych

wrocławskich osiedli?

13. Is there in your opinion something that makes your district stand out in com-

parison with other districts in Wrocław?

tak/yes 45 56 33

nie/no 25 10 22

nie mam zdania/no opinion 30 31 43

brak odp./no response – 3 2

14. Czy chciałby/chciałaby Pan/i, aby Pana/i osiedle stanowiło jak kiedyś

odrębną miejscowość?

14. Would you like your district to be a separate town like in the past?

tak/yes 15 9 2

nie/no 44 56 46

nie mam zdania/no opinion 41 35 50

brak odp./no response – – 2

15. Jak długo mieszka Pan/i w swoim osiedlu?

Proszę podać ramy czasowe.

15. How long have you lived in your district? Give a timeframe.

2–10 lat/years 17 20 24

10–30 lat/years 56 39 44

30–40 lat/years < 27 41 30

brak odp./no response – – 2

16. Gdzie mieszkał/a Pan/i wcześniej? Proszę podać nazwę miasta/gminy/wsi/

osiedla. Jeśli jest to osiedle wrocławskie, wystarczy nazwa osiedla.

16. Where did you live earlier? Give the name of the town/commune/village/

district. If it is a district in Wrocław, the name of the district is enough.

moje osiedle/my district 27 40 28

Wrocław 31 43 43

inne miasto/gmina

another town/commune

10 16 6

wieś/gmina

village/commune

32 1 23

17. Skąd czerpie Pan/i wiedzę na temat swojego osiedla?

17. Where do you get information about your district?

co najmniej 1 źródło

at least 1 source

84 80 74

więcej niż 2 źródła

more than 2 sources

15 19 13

brak odp./no response 1 1 13

* W odpowiedzi na pytanie 11. ankietowani mogli podać więcej niż jeden przykład, dlatego też suma w kolumnie trzeciej jest większa niż 100.

* In reply to question 11 the respondents could give more than one example so the sum in column three is more than 100.

74 Alena Kononowicz

Omówienie wyników

Z przeprowadzonych badań wynika, że przeważająca

większość mieszkańców Leśnicy i Psiego Pola zna kilka

faktów z historii swojego osiedla, a wiedzę czerpie

z gazetki osiedlowej czy strony internetowej. Brochowia-

nie na ogół mają mniejszy zasób wiadomości na temat

swojego osiedla, ale ci, którzy rzeczywiście interesują się

jego historią, tworzą wspaniałą społeczność zintegrowaną

w Towarzystwie Przyjaciół Brochowa.

Osoby, które pracują zarobkowo, w większości do -

jeżdżają do Wrocławia, a czas podróży nie przekracza

godziny. Wyjątek stanowią ankietowani, którzy dojeżdża-

ją do pracy do innej miejscowości oraz mieszkańcy nie-

pracujący zawodowo (w tym bezrobotni, emeryci czy

gospodynie domowe).

Najchętniej wypełnianą częścią formularza jest rubry-

ka z uciążliwościami życia w danym osiedlu lub lista

braków i „życzeń”. Anonimowi respondenci są od waż-

niej si w wypowiedziach dotyczących trudnych pro ble-

mów, jednak w wywiadach analogiczne problemy są

prze milczane. Spektakularny przykład stanowi kwestia

współ życia ze społecznością romską (Brochów), w szcze-

gólności odnosząca się do użytkowania wspólnych pod-

wórek. Interesujące jest, że w wywiadach i gazecie bro-

chowskiej koegzystencja ludności polskiej i romskiej jest

wręcz idealizowana. Brochowianie w ankietach najczę-

ściej apelowali o naprawę dróg i chodników (35), remonty

budynków (21), dom kultury (18), remont kanalizacji

(10), podniesienie bezpieczeństwa ruchu na niestrzeżonym

przejeździe kolejowym (ul. Konduktorska i Centralna)

(9), sygnalizację świetlną i bezpieczne przejścia dla pie-

szych (9), kino studyjne, teatr, klub (8), gimnazjum (7),

budowę nowych i remont istniejących placów zabaw dla

dzieci (7), uporządkowanie skwerów i terenów zielonych

(6), sklepy odzieżowe i obuwnicze (6), budowę obwodni-

cy (6), dodatkowe linie autobusowe (4), uruchomienie

miejskiego połączenia kolejowego z Wrocławiem (4).

Leśniczanie w kwestionariuszach optowali najczęściej

za: naprawą jezdni i chodników (17), placami zabaw dla

dzieci (16), basenem (15), budową obwodnicy (15), uru-

chomieniem sygnalizacji świetlnej i bezpiecznych przejść

dla pieszych (14), budową wiaduktu nad linią kolejową

dla samochodów osobowych (12), ścieżkami rowerowy-

mi (12), remontami budynków (11), budową kanalizacji

(11), monitoringiem ulicznym jako walką z rozbojami

i chuligaństwem (10), kinem (10), poszerzeniem oferty

specjalistów w przychodni (10), stacją pogotowia (10),

świetlicami dla dzieci i młodzieży (9), boiskami sporto-

wymi i rekreacyjnymi (9), dodatkowym przedszkolem

(8), dodatkową szkołą podstawową lub rozbudową ist nie-

jącej (7), liceum ogólnokształcącym (7), większą liczbą

punktów drobnego rzemiosła (6), remontem starej

przystani na gliniankach przy dworcu PKP (5), publicznym

szaletem i parkingiem (5), uporządkowaniem terenów

zielonych (5), dodatkowym połączeniem autobusowym

dziennym i nocnym z centrum Wrocławia (4).

Mieszkańcy Psiego Pola wymieniali następujące po -

trzeby: naprawę dróg i chodników (33), remonty budyn-

ków (22), dom kultury (22), sygnalizację świetlną (15),

clubs and organizations as well as with senior citizens.

The memories of the residents from the life in the districts

(Leśnica, Psie Pole) and in the country (Brochów) right

after 1945 were written down. It is interesting to what

degree the people who were resettled after World War II

from the Polish former Eastern Territories to the Recov-

ered Territories can feel the bond with the new areas and

to what degree the spatial conditions of former towns

affect their present residents.

The survey research conducted among the residents of

former towns: Brochów, Leśnica and Psie Pole – today’s

residential districts of Wrocław – was inspired by Alek-

sander Wallis’ idea of defining the relationship between

the community and the space occupied by its members; as

well as indirectly by Eugeniusz Bagiński’s research con-

ducted on the population of Wrocław in 1996 [12], [13].

Findings

The conducted research demonstrates that the vast

majority of the residents of Leśnica and Psie Pole know

some facts from the history of their districts and the

source of their knowledge is the district newsletters or

their websites. The residents of Brochów in general know

less about their district but those who are really interested

in its history create a great community integrated into the

Society of Brochów Lovers.

Most of those who work for money commute to Wro-

cław, which takes them up to an hour, with the exception

of the respondents who commute to work to another town

and the residents who do not work professionally (includ-

ing the unemployed, pensioners and housewives).

The section which is most willingly completed in the

questionnaire form regards the inconveniences of living

in a given district or the list of what is missing and

“demands”. The anonymous respondents are more open

in their opinions regarding difficult problems, however,

similar problems are avoided in the interviews. The issue

of coexistence with the Roma community is a spectacular

example (Brochów) regarding in particular the use of

common backyards. It is interesting that the coexistence

between the Polish and Roma populations is described in

the interviews and in the Brochów newsletter as practi-

cally ideal. What the residents of Brochów most often

demanded in their questionnaires was the repair of roads

and sidewalks (35), renovation of buildings (21), com-

munity center (18), renovation of sewage system (10),

improvement of safety at the unmanned railroad crossing

(Konduktorska and Centralna streets) (9), traffic lights

and safe pedestrian crossings (9), art house cinema, the-

ater, club (8), junior high school (7), construction of new

and renovation of existing playgrounds for children (7),

clean-up of squares and green areas (6), shops with

clothes and footwear (6), ring road construction (6), addi-

tional bus lines (4), railroad connection with Wrocław (4).

The residents of Leśnica in their questionnaires opted

most often for: renovation of roads and sidewalks (17),

playgrounds for children (16), swimming pool (15), ring

road construction (15), traffic lights and safe pe destrian

crossings (14), construction of a grade separation bridge

Dawne miasteczka – dzisiejsze osiedla Wrocławia /Former towns – today’s Wrocław settlements 75

obwodnicę dla osiedla (12), remonty placów zabaw dla

dzieci (7), urządzenie miejsc rekreacji i terenów zielo-

nych (7), kino/teatr (7), kryty basen (4), sklepy (2), linię

tramwajową (1), stację pogotowia (1), brak odpowiedzi

(8) [1].

Można zauważyć, że ankietowani, niezależnie czy to

mieszkańcy Brochowa, Psiego Pola, czy Leśnicy, najczę-

ściej postulowali: poprawę warunków funkcjonalno-prze-

strzennych, estetycznych (usprawnienie komunikacji,

wszelkie remonty, dodatkowe usługi), wzbogacenie ofer-

ty kulturalnej (dom kultury, kino, teatr), oświatowej

(przed

szkola, szkoły). Świadczy to o niedostatecznej in -

fra strukturze w danych osiedlach przy ich jednoczesnej

nadmiernej eksploatacji. Częste unikanie odpowiedzi na

pytania otwarte może, ale nie musi oznaczać braku zain-

teresowania tematem, jest pewnego rodzaju dowodem na

przyzwyczajenie się społeczeństwa do szybkich form

testowych, gdzie wystarczy niemalże bezrefleksyjnie od -

haczyć daną propozycję.

Aby zobrazować rosnące zainteresowanie własnym

miejscem zamieszkania, zestawiono na wykresach (il. 7–9)

wyniki badań opinii mieszkańców przeprowadzonych

prawie 20 lat temu przez Bagińskiego (z zespołem) [13]

z wynikami uzyskanymi przez autorkę na podstawie

ankiet sondażowych 10 lat później, czyli w połowie kroku

pokoleniowego [1].

Dzięki zestawieniu (il. 7) widać, że zadowolenie ze swo-

jego miejsca zamieszkania, w stosunku do poprzednich lat,

wzrosło wśród mieszkańców wszystkich badanych osiedli,

i że szczególnie Psie Pole zyskało w opiniach mieszkań-

ców,

którzy nie chcieliby zmienić tego miejsca na inne.

We wszystkich trzech osiedlach mieszkańcy zgłaszają

problem budowy obwodnicy (il. 8), jednak największy

wzrost zainteresowania tą kwestią można zaobserwować

w Leśnicy, gdzie ul. Średzka – główna zabytkowa ulica

dawnego miasteczka – jest szczególnie przeciążona, sta-

nowiąc „wąskie gardło” drogi wylotowej w kierunku za -

chodnim: na Środę Śląską, Lubin i Zieloną Górę. Na

dru gim miejscu znalazło się Psie Pole. Brochów nie ma

położenia tranzytowego, zatem ten problem nie jest tak

palący. Badane osiedla wymagają odpowiedniego przebu-

dowania infrastruktury drogowej z poszanowaniem histo-

rycznej tkanki oraz zapewnienia większego bezpieczeń-

stwa na drodze mieszkańcom.

over railroad line for passenger cars (12), bicycle lanes

(12), renovation of buildings (11), construction of sewage

system (11), street monitoring to fight robbery and hooli-

ganism (10), cinema (10), extension of the list of specia-

lists at the outpatient clinic (10), first aid station (10),

after-school clubs for children and teenagers (9), sports

fields and recreation grounds (9), additional preschool

(8), addi tional elementary school or its extension (7), high

school (7), more small craft shops (6), renovation of old

marina by the railroad station (5), public toilet and park-

ing lot (5), clean-up of green areas (5), additional daily

and night bus connection with the center of Wro cław (4).

The residents of Psie Pole listed the following needs:

repair of roads and sidewalks (33), renovation of build-

ings (22), community center (22), traffic lights (15), dis-

trict ring road (12), renovation of playgrounds for children

(7), designing places for recreation and green areas (7),

movie theater (7), indoor swimming pool (4), shops (2),

tram line (1), first aid station (1), no response (8) [1].

It is evident that the respondents, regardless of where

they live (Brochów, Psie Pole or Leśnica), most often de -

manded the following: improvement of the functional and

spatial as well as aesthetic conditions (transportation

system, renovation, additional services), improvement of

the cultural offer (community center, cinema, theater) and

the educational offer (preschools, schools.) It testifies to

the insufficient infrastructure in specific districts and its

excessive use at the same time. The fact that open-ended

questions were frequently avoided, which could mean

that there is no interest in the subject, is a kind of proof

that the society is accustomed to quick test forms where

it is enough to tick a given proposal virtually automa-

tically.

In order to demonstrate the growing interest in the

residents’ own places of residence, the results of research

of the residents’ opinions conducted almost 20 years ago

by Eugeniusz Bagiński (with team) [13] have been com-

pared in graphs (Fig. 7–9) to the results obtained by the

author of the paper on the basis of survey questionnaires

10 years later that is in the middle of the generation step [1].

The comparison shows (Fig. 7) that the satisfaction of

the residents from all districts which were studied with

their place of residence grew in comparison to previous

years and that the opinions of the residents of Psie Pole

Il. 7. Odsetek osób, które nie chcą się przeprowadzić z dotychczasowego

miejsca zamieszkania. Porównanie badań własnych (2005, 2006)

z wynikami badań Bagińskiego (1996) [1]

Fig. 7. Percentage of people who do not want to move from their place

of residence. Comparison of own research (2005, 2006)

with the results by Bagiński (1996) [1]

Il. 8. Liczba osób opowiadających się w ankietach za budową obwodnicy.

orównanie badań własnych (2005, 2006)

z wynikami badań Bagińskiego (1996) [1]

Fig. 8. Number of people in favor of the construction of a ring road.

Comparison of own research (2005, 2006)

with the results by Bagiński (1996) [1]

76 Alena Kononowicz

Zainteresowanie otoczeniem świadczy o większym

zaangażowaniu mieszkańców, o chęci kształtowania prze-

strzeni, w której przebywają ich dzieci (kwestia estetyki,

ale przede wszystkim bezpieczeństwa).

Podsumowanie

Mieszkańcy dawnych miasteczek: Brochowa, Leśnicy

i Psiego Pola odczuwają silną identyfikację ze swoim

osiedlem, pomimo nie zawsze korzystnych ocen ich miej-

sca zamieszkania. Chociaż nie wszyscy ankietowani byli

świadomi walorów historycznych swoich osiedli, a ich

wiedza historyczna sięgała najdalej końca lat 90. XX w.,

respondenci zawsze wypowiadali się z sympatią o swoim

osiedlu i wykazywali chęć mieszkania w danym miejscu,

nawet kosztem niezbyt komfortowego dojazdu do cen-

trum Wrocławia. W przestrzeni tych trzech osiedli wciąż

czytelny jest w układzie ulic czy historycznych zabudo-

wań charakter dawnych, samodzielnych miejskich orga-

nizmów, które dzięki swej kameralności w pozytywny

sposób oddziałują na współczesnych mieszkańców. Takie

„miasteczka w mieś cie” dają po czucie bezpieczeństwa

i pomagają kształtować lokalny patriotyzm. Osiedla te

o umiarkowanej gęstości zabudowy i przyjaznym zagospo-

darowaniu przestrzeni wraz z niezbędnymi usługami pod-

stawowymi, chociaż mają proweniencję średniowieczną,

doskonale korespondują z koncepcją miast ogrodów Ebe-

nezera Howarda – samodzielnych jednostek miejskich

o ograniczonej wielkości, łączących w sobie cechy miasta

i wsi. Jak widać, tęsknota za mieszkaniem jednocześnie

w oto cze niu zieleni, ale blisko wielkiego miasta jest

wciąż aktual na i można ją łączyć z dużym powodzeniem,

jakim obecnie cieszą się dawne miasteczka – dzisiejsze

osiedla Wrocławia – Brochów, Leśnica i Psie Pole.

Atmosfera dawnych miasteczek dzięki zachowaniu

w nich historycznych układów urbanistyczno-przestrzen-

nych kształtuje odczucia swoich mieszkańców w sferze

tożsamości. Toteż pożądana jest dbałość o przestrzeń nie

tylko ze względu na jej bezcenną wartość, ale również

dlatego, że odpowiednio ukształtowana pomaga w utrzy-

mywaniu poprawnych relacji społecznych [14].

who would not like to move to a different place were

especially positive.

The residents in all three districts report the problem

connected with the construction of a ring road (Fig. 8),

however, the biggest growth in the interest of this issue is

visible in Leśnica where Średzka street – the main his-

toric street of the former town – is especially overloaded,

creating a “bottleneck” on the outgoing westbound road:

for Środa Śląska, Lubin and Zielona Góra. Psie Pole

ranked second in this respect. Brochów is not located

along any transit routes, so the problem is not so urgent.

The studied districts need to have their road infrastructure

properly remodelled, taking care of the historic fabric and

providing more road safety for their residents.

The interest in the surroundings testifies to a greater

commitment of the residents and their willingness to

shape the space where they spend time with their children

(the issue of aesthetics and primarily safety).

Conclusions

The residents of former towns: Brochów, Leśnica and

Psie Pole strongly identify themselves with their residen-

tial districts in spite of their opinion regarding their place

of residence. Although not all respondents were aware

of the historic value of their districts and their know-

ledge of the districts’ history goes back at the most to the

end of the 1990s, the respondents always replied to the

questions about their districts with sympathy and demon-

strated the willingness to continue living in a given place

even at the cost of inconvenient connection to the center

of Wrocław. The character of the former, independent

urban organisms which due to their out-of-the-way quali-

ties is still visible in the layout of the streets and historic

buildings in the space of those three districts positively

affects their residents. Such “towns in the city” provide

a sense of security and help to grow local patriotism.

Although the districts with moderately dense built-up

areas and convenient space development with necessary

basic services, do have a medieval provenance, they per-

fectly correspond to Ebenezer Howard’s conception of

garden cities – self-contained urban entities of limited size,

combining the characteristic features of the city and the

village. It is evident that the will to live in a green area yet

close to a big city is still strong and the combination can

be successful as demonstrated in former towns – today’s

districts of Wrocław – Brochów, Leśnica and Psie Pole.

The atmosphere of former towns where the historic

urban and space layout has been preserved determines

their residents’ sense of identity. So that care of space

should be applied not only due to its priceless value but

also because when its development is proper it helps to

maintain proper social relations [14].

Translated by

Tadeusz Szałamacha

Il. 9. Liczba osób opowiadających się za budową nowych lub remontem

istniejących placów zabaw dla dzieci. Porównanie badań własnych

(2005, 2006) z wynikami badań Bagińskiego (1996) [1]

Fig. 9. Number of people in favor of constructing new or renovation of

the existing playgrounds for children. Comparison of own research

(2005, 2006) with the results by Bagiński (1996) [1]

Dawne miasteczka – dzisiejsze osiedla Wrocławia /Former towns – today’s Wrocław settlements 77

Bibliografia /References

[1] Kononowicz A., Problematyka dawnych miasteczek – dzisiejszych

osiedli mieszkaniowych w granicach Wrocławia, praca doktorska,

Wydział Architektury PWr, Wrocław 2014.

[2] Kononowicz W., Wrocław, kierunki rozwoju urbanistycznego

w okresie międzywojennym, Oficyna Wydawnicza PWr, Wrocław

1997.

[3] Antkowiak Z., Stare i nowe osiedla Wrocławia, Zakład Narodowy

im. Ossolińskich, Wrocław 1973.

[4]

Młynarska-Kaletynowa M., Leśnica (Lissa, Deutsch Lissa), [w:] J. Ha -

rasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, Wrocław 2006, 452–453.

[5] Eysymontt R., Leśnica – rys historyczny, rozwój przestrzenny

i architektoniczny, „Rocznik Wrocławski” 2006, t. 10, 9–39.

[6] Kononowicz A., Wrocławskie Psie Pole na kartach historii i w opi-

nii swoich mieszkańców, „Architectus” 2006, Nr 1(19), 85–97.

[7] Znaniecki F., Miasto w świadomości jego obywateli, Polski Instytut

Socjologiczny, Poznań 1931.

[8] Hałas E., Znaczenia i wartości społeczne: o socjologii Floriana

Znanieckiego, Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu

Lubelskiego, Lublin 1991.

[9] Babbie E., Badania społeczne w praktyce, PWN, Warszawa 2004.

[10] Jałowiecki B., Szczepański M., Miasto i przestrzeń w perspektywie

socjologicznej, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2006.

[11] Jałowiecki B., Społeczne wytwarzanie przestrzeni, Wydawnictwo

Naukowe Scholar, Warszawa 2010.

[12] Wallis A., Socjologia i kształtowanie przestrzeni, PIW, Warszawa

1971.

[13] Bagiński E., Wrocław w opinii swoich mieszkańców, Oficyna

Wydawnicza PWr, Wrocław 1998.

[14] Kurantowicz E., Badacz i mała społeczność lokalna. Proces bada-

nia jako zmaganie się z granicami, [w:] M. Mendel (red.), Pe da-

gogika miejsca, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły

Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu, Wrocław 2006.

Streszczenie

W artykule przedstawiono trzy osiedla Wrocławia – Brochów, Leśnicę i Psie Pole – które zostały wybrane na przedmiot badań ze względu na ich

dawną samodzielność jako miasteczek. Po krótkiej charakterystyce historycznej i nakreśleniu cech architektoniczno-przestrzennych skupiono się

między innymi na ocenie, w jakim stopniu atmosfera przestrzeni dawnych miasteczek oddziałuje dzisiaj na ich mieszkańców, poprzez omówienie

wyników badań społecznych i ich analizy.

Badania empiryczne potwierdziły związki społeczności z zamieszkiwaną przez nią przestrzenią miejską, wypływające z systemu wartości, wiedzy

i wyobraźni, które sprzyjają poczuciu tożsamości i wspomagają identyfikację z danym obszarem. Klimat dawnych miasteczek Brochowa, Leśnicy

i Psiego Pola dzięki zachowaniu w nich dawnych układów urbanistyczno-przestrzennych kształtuje odczucia mieszkańców w sferze tożsamości.

Ważna zatem jest dbałość o przestrzeń nie tylko ze względu na jej bezcenną wartość, ale również dlatego, że odpowiednio ukształtowana pomaga

w utrzymywaniu poprawnych relacji społecznych.

Słowa kluczowe: Brochów, Leśnica, Psie Pole, Wrocław, dawne miasteczka, badania społeczne

Abstract

The article presents three estates of Wrocław – Brochów, Leśnica and Psie Pole, which were selected as the subject of study because of their former

self-reliance as towns. After a brief outlining of the characteristics of historical, architectural and spatial qualities attention was focuse inter alia on

the assessment of the extent to which the atmosphere of the ancient towns has an influence today on its residents.

Empirical studies have confirmed connections of the inhabiting community with its urban space, emerging from a system of values, knowledge

and imagination that foster a sense of identity and help identification with the given area. The climate of the former towns such as Brochów,

Leśnica and Psie Pole due to retaining their one-time urban and spatial systems forms the feelings of its inhabitants towards comprehending their

identity. And so, care of space is very important not only due to its priceless value but also because its adequate shaping helps in maintaining

proper social relations.

Key words: Brochów, Leśnica, Psie Pole, Wrocław, former towns, social studies

Grota w parku rezydencji w Gorzanowie

(fot. M. Jagiełło, 2016)

Grotto in the park residence in Gorzanów

(photo by M. Jagiełło, 2016)

Former towns – today’s Wrocław settlements in the opinion of its citizens

Alena Kononowicz

doi:10.5277/arc160404

Abstract