Image of the city and its identity – contemporary relations

2017

2(50)

DOI: 10.5277/arc170201

Patrycja Grzyś*

Wizerunek miasta a jego tożsamość – współczesne zależności

Image of the city and its identity – contemporary relations

Wprowadzenie

Nasilające się tempo przemian współczesnych miast

powoduje, iż są one często zmuszone do poszukiwania

nowych dróg rozwoju oraz przyjmowania strategii, które

pozwolą im na przystosowanie się do nowych sytuacji

gospodarczo-społecznych, tak by odpowiadać coraz bar-

dziej zaawansowanym potrzebom coraz szerszej grupy

odbiorców. Owo przystosowanie do nowych warunków

przez jednostki miejskie zachodzi często poprzez prze-

wartościowywanie zasad swojego funkcjonowania w ten

sposób, by mogły spełniać one warunki umożliwiające im

stanie się (lub pozostanie) konkurencyjnymi podmiotami

na globalnym rynku miejskim.

W ramach zwiększającego się znaczenia konkurencyj-

ności ośrodków miejskich coraz większego znaczenia na -

biera umiejętność kreowania wizerunku miasta przez lo -

kalne władze samorządowe [1]. Podejście marketin go we

w zarządzaniu rozwojem jednostek miejskich w wa run -

kach polskich obecne jest od blisko 30 lat dzięki funkcjo-

nującym zasadom gospodarki rynkowej. Niemniej jednak

idea marketingu terytorialnego i pierwsze faktyczne pró by

jego wykorzystania w krajowej polityce miejskiej datuje

się na pierwsze lata XXI w. [2], [3].

Wraz z adaptacją i wdrażaniem idei marketingu tery-

torialnego w zarządzaniu miastem staje się ono elemen-

tem globalnej konkurencji miast opartej na prawach ryn-

kowych [4]. Miasto więc jako swoistego rodzaju produkt

rynkowy wymaga również odpowiedniej promocji.

Introduction

The increasing pace of contemporary cities’ transfor-

mations and the forces that impact them are responsible

for the fact that cities are forced to look for new ways of

development and adopting strategies that will allow them

to acclimatize with the new economic and social situation

so as to comply with increasingly advanced needs of the

growing group of urban stakeholders. This adaptation to

new settings by urban units is often done by re-evaluating

the principles of their functioning so that they can meet

the conditions for them to become (or remain) competi-

tive in the global market of cities.

In the context of increasing importance of competition

between cities the ability of the local government authori-

ties to influence on the image of the city is becoming

increasingly important [1]. Marketing approach in the city

management is possible in Polish conditions from nearly

30 years thanks to market economy principles. Ne ver-

theless, the idea of territorial marketing and the first real

attempts to use it in urban strategies date back to the first

years of the 21

century [2], [3].

Along with the adaptation and implementation of the

idea of territorial marketing in city management it becomes

a part of global competitiveness based on the market laws

[4]. The city, then, as a kind of product also requires

a proper promotion. In that specific competitive struggle

a positive and vibrant image of the city is often the one that

decides on its advantage over other units [2]. In the recent

years, along with facing the ongoing process of globaliza-

tion elements permanently connected to the city, such as

its history or unique resources are becoming less important

in shaping urban images. What can be seen

more and

* Wydział Oceanograi i Geograi Uniwersytetu Gdańskiego/

Faculty of Oceanography and Geography, University of Gdansk.

4 Patrycja Grzyś

W owej specyficznej walce konkurencyjnej to właśnie

pozytywny i wyrazisty wizerunek miasta stanowi często

o jego przewadze nad innymi ośrodkami [2]. W ostatnich

latach jednak, wraz z postępującym procesem globaliza-

cji, coraz mniejsze znaczenie w kreowaniu wizerunku

miasta odgrywają elementy wynikające z jego tożsamo-

ści. Coraz częściej natomiast miasta poszukują, a wręcz

implementują do swojego wizerunku elementy niezwią-

zane z jego tożsamością, uznając, iż dotychczasowe zaso-

by miasta były niewystarczające bądź zbyt negatywnie

nacechowane, by móc na ich podstawie wykreować wize-

runek, dzięki któremu będzie mogło ono pretendować do

miana „globalnego miasta”

. Sytuacja taka ma nierzadko

miejsce w przypadku ośrodków poprzemysłowych, które

chcąc niejako zatrzeć często „niewygodne” fakty histo-

ryczne, kreują nowy wizerunek miasta w całkowitym

oderwaniu od jego tożsamości.

Celem niniejszego artykułu jest zwrócenie uwagi na

zależność, jaka zachodzi pomiędzy pojęciami „wizerunek”

i „tożsamość miejska”, a następnie wskazanie, czy zależ-

ność ta znajduje odniesienie w ramach zarządzania prze-

strzeniami miejskimi we współczesnych uwarunkowaniach.

Wyzwania wobec miast współczesnych

Współczesne przemiany miejskie są skutkiem procesów,

jakie zachodzą na świecie. Owe procesy, związane z prze-

mia nami zarówno politycznymi, gospodarczymi, przestrzen-

nymi, jak i społecznymi, wpływają w znaczącym sto pniu

ośrodki miejskie. Miasto ponadto jako jednostka prze -

strzen

na staje się obecnie szczególnie ważnym elementem

w sie ci globalnej, co związane jest z jednym z najistotniej-

szych i najbardziej wieloaspektowych procesów do mi-

nujących w dzisiejszych czasach, czyli globalizacją [6].

Globalizacja nie jest zjawiskiem nowym. Analogicznie

do pojęcia „zmiana”, z którym zresztą globalizacja jest

ściśle powiązana, proces ten towarzyszył już człowieko -

wi od wielu lat, aczkolwiek nigdy dotąd nie obejmował

tak szerokiego zakresu dziedzin i nie skutkował tak szero-

kim zakresem przemian. Globalizacja wiąże się przede

wszystkim z przemianami gospodarczymi, choć pozostałe

jej aspekty, takie jak przemiany przestrzenne czy społecz-

ne w równie istotny sposób wpływają na kształt współ-

czesnych miast i sposoby ich funkcjonowania. Jednym

ze znaczących jej przejawów jest proces zmniejszania się

roli struktur państwowych spowodowany ich nieefektyw-

nością, a jednocześnie zwiększanie się roli miast oraz

regionów [7], [8]. Jednakże proces ten oznacza również

zwiększoną konkurencję między ośrodkami o podobnej

wielkości. Miasta, rywalizując o dostęp do ograniczonych

zasobów kapitału, o inwestorów, mieszkańców czy pra-

cowników, poszukują przewagi konkurencyjnej w nowych

obszarach funkcjonowania, co stanowi obecnie jedno z naj-

istotniejszych dla nich wyzwań [9].

Rossi oraz Vanolo [5, s. 38] opisują w swojej pracy zjawisko

wannabe global cities jako proces, w którym w dobie gospodarki rynko-

wej i nasilonej konkurencji między miastami większość ośrodków

miejskich pretenduje do pozycji ośrodków globalnych, chociaż ich

warunki nie są do tego celu wystarczające.

more often in the urban strategies, local authorities are

seeking or even implementing to their images external

components previously unrelated to the city, recognizing

that the existing resources of the city were insufficient or

too negatively marked to be able to create a basis of their

image that will enable them to be claimed as a “global

city”

. The described situation repeatedly takes place main-

ly in the case of post-industrial cities, which struggle with

“uncomfortable” historical facts that they want to exclude

from their identity and keep in isolation from their image.

The purpose of this article is therefore an indication of

the relationship which exists between the concepts of

image and identity of the city and then to indicate whether

this relationship finds a reference in the contemporary

urban management.

Challenges of contemporary cities

Modern urban transformations are the result of a series

of processes occurring in today’s world. These processes

associated both with political, economic, spatial and

social changes significantly impact on urban centers.

Moreover, the city as a spatial unit is now becoming a par-

ticularly important element in the global network, which

relates to the most important and most multi-featured pro-

cess dominating in 21

century. This process is obviously

the globalization [6].

Globalization is not a new phenomenon. Similarly, to

the concept of “change” which globalization is closely

linked to, this process was already accompanied by man

for many years, but has never included such a wide range

of areas and does not result in such a wide range of trans-

formations. Globalization is associated primarily with

economic changes, although its other aspects, such as spa-

tial or social transformations are equally important in

influencing the shape of contemporary cities and their

functioning. One of its major manifestations, which was

mentioned above is the process of reducing the role of

state structures, due to their inefficiency, while increasing

the role of cities and regions [7], [8]. However, this pro-

cess is also the motive of increased competition between

these centers. Cities competing for limited capital resourc-

es, for new investors, residents or employees are seeking

new competitive advantages in the new areas of function-

ing, which is now one of the most important challenges of

contemporary cities [9].

In addition to increasing competition between urban

centers another significant contemporary urban challenge

is the process of uniformity, the spread of western culture

as the dominant cultural pattern as well as regression of

local cultures, which is the reason for intense disputes

among scientists

. However, apart from the controversial

Rossi and Vanolo [5, p. 38] are describing in their work a phe-

nomenon called “wannabe global cities” as a process in which in the era

of global market domination and increased competitiveness most of the

urban units are pretending to the role of global centers even though they

have no efficient resources or conditions to be able to face this goal.

In the literature, two opposite approaches to the significance of

local cultures can be observed. One approach is based on the acknow-

Wizerunek miasta a jego tożsamość /Image of the city and its identity 5

Oprócz zwiększającej się konkurencji między ośrodka-

mi miejskimi kolejnym istotnym wyzwaniem dla współ-

czesnych miast są procesy uniformizacji, rozprzestrzenia-

nia się kultury zachodniej jako dominującego wzorca

kulturowego, a także regres kultur lokalnych. Definicja

tego zjawiska wywołuje przy tym intensywne spory

wśród naukowców

. Abstrahując jednak od dyskusyjnej

kwestii, jaką jest regres kultur lokalnych, fakt rozpow-

szechniania się zachodnich wzorców kulturowych nie

ulega wątpliwości. Jednym z najbardziej widocznych

przejawów globalizacji jest jej aspekt przestrzenny.

Niezwykle istotne w niniejszych rozważaniach jest zagad-

nienie kontekstu, a właściwe dekontekstualizacji. Skut-

kiem globalizacji rynku usług architektonicznych – jak

zauważają Gajny i Jeleński [13] – jest powierzchowne

traktowanie, a wręcz momentami całkowite ignorowanie

lokalnych kontekstów kulturowych. Za taki kontekst

w mieście uznać można tytułową tożsamość, która tym

sa mym

traci na znaczeniu bądź jest całkowicie pomijana,

ulegając aspiracjom architektów czy też marketingowej

potrzebie wykreowania nowego wizerunku miejsca. Oczy-

wiście,

w praktyce wykazać można przykłady miast, które

rzeczywiście osiągnęły rozpoznawalność dzięki niekon-

wencjonalnym projektom architektonicznym. Całkowite

oderwanie od tożsamości lokalnej wskazuje jed nakże

na oparcie sukcesu na sztucznie wykreowanym wi ze run-

ku, co Dąbrowska-Milewska nazywa „firmowym stem-

plem stawianym w różnych miejscach globu” [14, s. 11].

Poza globalizacją kluczowym procesem dla zrozumie-

nia przemian współczesnych miast jest dezindustrializa-

cja. Koniec ery industrialnej dla wielu ośrodków, w któ-

rych to właśnie przemysł stanowił bazę rozwojową, jest

wciąż niezwykle trudnym wyzwaniem. Z powodu wyga-

śnięcia dominującej przez kilkadziesiąt lat funkcji, jaką

był przemysł, miasta borykały się, a niektóre wciąż się

borykają z kryzysem ekonomicznym. Ten z kolei często

pociąga za sobą masywny odpływ ludności, a także budo-

wę negatywnego wizerunku miasta. Ośrodki miejskie,

znajdując się w momencie kryzysowym, w chwili pod-

jęcia istotnych decyzji dotyczących dalszego ich funkcjo-

nowania są szczególnie narażone na wspomniane po wyżej

powielanie wzorców kulturowych poprzez wykorzysty-

wanie doświadczeń innych miast, nie zawsze dostosowu-

jąc je do lokalnych uwarunkowań. Przykłady polskie

(m.in. Łódź, Katowice) udowadniają jednak, iż skupienie

się na produktach lokalnych i wykorzystanie – być może

W literaturze przedmiotu zaobserwować można dwa zupełnie

od mienne spo soby podejścia do istotności kultur lokalnych. Jednym

z nich jest podejście związane z uznaniem procesów globalizacji, a tym

samym faktu, iż zmiany cywilizacyjne negatywnie wpływają na postrze-

ganie historii i tradycji, iż obniża się poziom identyfikacji mieszkańców

z miejscem ich pracy i życia, redukcji ulega poziom więzi społecznych.

Stanowisko takie reprezentuje między innymi Walicki [10]. Drugie

podejście związane jest natomiast z procesem nazwanym przez Ro -

bertsona [11] glokalizacją, czyli procesem zakładającym istnienie glo-

balnych struktur, które powinny być adaptowane do kultur lokalnych, co

zapewnia im większą efektywność. Tezę tę popiera również Giddens

[12], wspominając o powrocie „kultur wypartych”, co oznacza, iż para-

doksalnie dopiero w dobie gospodarki globalnej kultury lokalne coraz

silniej się identyfikują, określając swą odrębność.

discussion about the regression of local cultures it is

undeniable that the western cultural patterns are spread-

ing and consequently some cultural impoverishment

through its reproduction, can be noticed. One of the most

visible manifestations of globalization is its spatial aspect.

Enormously important in these considerations is the mat-

ter of context and decontextualization. The effect of glo-

balization of architectural services as noted by Gajny and

Jeleński [13] is the superficial treatment of local culture

context or even completely ignoring it in some situations.

The urban identity is treated as a context in the described

matter. It nowadays loses its meaning, or is entirely

excluded, yielding to the aspirations of architects or the

marketing need to create a new image of the place.

Obviously, in practice there are few examples of cities

that have actually achieved recognition through uncon-

ventional architectural projects. Nevertheless, it is diffi-

cult to speak in this case of any kind of local identity, but

rather about a bought image, or global identity which

Dąbrowska-Milewska [14, p. 11] calls a “corporate stamp

posed in different places of the globe”.

Besides globalization, the key to recognize the trans-

formations of contemporary cities is the process of de-

industrialization. The end of the industrial era for many

cities in which the industry was a main development trig-

ger, is still an extremely difficult challenge. Many cities

are still struggling with the expiry of their dominant func-

tion which was the industry, faced nowadays primarily

with the economic crisis. The economic crisis entails

a massive outflow of population which is related specifi-

cally to the topic of this paper, the construction of the

negative image of this space. These cities, at the time of

crisis when taking important decisions regarding their

further functioning are particularly vulnerable to the

above-mentioned reproduction of cultural patterns

through using the experience of other cities but do not

always conform them to local conditions. Examples of

Polish cities (Lodz, Katowice) prove, however, that focus-

ing on local products and using their own identity, some-

times not so positive in the right, new way, allows the city

to develop without foresaking its identity and achieving

greater success than by removing the traces of history and

the creation of a prosthesis of an urban image.

Apart from those urban challenges stated above, it is

worth including the aspect of social life in this considera-

tion. All activities undertaken in the urban environments

have an impact on the lives of their communities. These

communities are increasingly interested in the life of their

cities. Democratization, computerization, and several

ledgement of the processes of globalization, and thus, the fact that civi-

lization changes negatively affect the perception of history and tradition,

lowers the level of identification with the place and reduces the level of

social ties, which represents, i.e. Walicki [10]. The second approach is

associated with the process called by Robertson [11] the glocalisation. It

is the process of assuming the existence of global structures with the

obligation to adapt them to local cultures, which provides greater effi-

ciency. This thesis is also supported by Giddens [12], who mentioned

the return of “repressed cultures”, which means that, paradoxically, in

the era of the global economy, local cultures increasingly identify them-

selves by presenting their distinctiveness.

6 Patrycja Grzyś

nie do końca pozytywnej, lecz własnej – tożsamości

w od powiedni, nowy sposób pozwala na rozwój miasta

bez porzucania jego autentyczności i umożliwia osiąg-

nięcie większego sukcesu aniżeli poprzez zacieranie śla-

dów historii i tworzenie wizerunkowej protezy.

Poza wymienionymi wyzwaniami, jakim sprostać

muszą dzisiejsze ośrodki miejskie, warto wspomnieć

dodatkowo o niezwykle istotnym aspekcie społecznym.

Wszystkie działania podejmowane w miastach mają

bowiem wpływ na życie ich społeczności. Społeczności

te natomiast wykazują coraz większe zainteresowanie

życiem swoich miast. Demokratyzacja, informatyzacja,

a także wiele innych procesów związanych z przemia -

nami warstwy społecznej miasta spowodowały ogromny

wzrost samoświadomości mieszkańców jako głównych

odbiorców działań administracji samorządowej, instytu -

cji oraz przedsiębiorstw komunalnych funkcjonują cych

w mie

ście. Proces ten, co jest szczególnie interesujące, za -

chodzi zarówno odgórnie, jak i oddolnie. Niestety więk-

szość działań mających zapewnić współpracę pomiędzy

różnymi interesariuszami miejskimi wciąż ma charakter

wymuszony przepisami prawnymi. Niemniej jednak,

szczególnie w większych ośrodkach, można zaobserwo-

wać pozytywną tendencję przemiany tego zjawiska pole-

gającą na wdra żaniu nieobligatoryjnych metod partycypa-

cji społecznej.

Miasta stanowią konglomeraty ogromu osób, intere-

sów, celów oraz dążeń, które zależne są od niezliczonej

masy uwarunkowań oraz czynników wpływających na

ich funkcjonowanie. Wszystkie te elementy składają się

na definicję danego ośrodka miejskiego, natomiast jego

obraz budowany jest ze składników wybiórczych zależ-

nych od podmiotu postrzegającego, jego wiedzy, doświad-

czeń i innych przyczyn odpowiedzialnych za kształtowa-

nie wizerunku danej jednostki w jego świadomości.

Zadaniem władz miasta jest zatem prawidłowe określenie

roli wizerunku miejskiego w działaniach strategicznych,

tak by finalny efekt był zadowalający zarówno dla adre-

sata, jak i odbiorcy działań, zachowując przy tym odnie-

sienie do autentycznych zasobów miejskich.

Współczesna rola wizerunku miasta

We współczesnej gospodarce wizerunek miasta staje

się jednym ze sposobów tworzenia przewagi konkuren-

cyjnej wobec innych ośrodków miejskich [15]. Wizeru-

nek, wskazując za Kotlerem et al., stanowi […] sumę

wierzeń, idei i wrażeń, jakie ludzie mają na temat miasta

[4, s. 141]. Odnosi się do emocji i sposobu postrzegania,

czyli przymiotów niematerialnych i subiektywnych,

o których wspominał już Lynch [16], prowadząc badania

nad percepcją miejską. Jednakże wizerunek, co podkreśla

Szromnik [2], obecnie nie stanowi jedynie wyniku per-

cepcji człowieka. Jest on bowiem poddany silnemu

oddziaływaniu środków przekazu medialnego oraz nie-

formalnych przekazów informacji. Taki pogląd wydaje

się uzupełniać dotychczasowe rozważania dotyczące

wizerunku jednostki terytorialnej, zwracając uwagę na

elementy w znaczącym stopniu wpływające na postrzega-

nie danego ośrodka.

other processes associated with the social change result in

a huge increase in self-awareness of citizens as the main

recipients of local government, institutions and municipal

companies operating in the city. This process, what is par-

ticularly interesting, occurs both from the bottom (has it

roots in social movements and self-awareness) and simul-

taneously from the top (change in local strategies that

encourages society in co-creating the city). Unfortunately,

many of the efforts to build cooperation between the

administration and the recipients of its activities has

a forced character which relies upon a legal basis and the

nature of these operations differ from exemplary.

However, especially in the big cities unconventional

attempts to engage citizens in the life of the city can be

noticed and what is reassuring they are not based on man-

datory nature.

Cities are conglomerates of enormity of people, inter-

ests, goals and aspirations, which are dependent on innu-

merable amount of conditions and factors affecting their

functioning. All of these elements contribute to the defini-

tion of an urban unit, but its image is built from selective

elements dependenting on the perceiver, his knowledge,

experience and other reasons based on his consciousness.

The main concern of the local authorities should be there-

fore to thoughtfully define the role of the image of the city

in their policies, so that the final result of their activities

will be satisfactory for both the addressee and the recipi-

ent, while retaining the reference to the authentic urban

resources.

The role of the image of the city

In today’s economy, the image of the city becomes one

of the dominant ways of creating a competitive advantage

over other urban centers [15]. The image, as Kotler et al.

claims, constitutes: [...] the sum of beliefs, ideas, and

impressions that people have about the city [4, p. 141].

This refers to the emotions and perceptions, in other

words to the intangible and subjective qualities, which

were already mentioned by Lynch [16] who conducted

research on urban perception. But what is important in

contemporary conditions, and is highlighted mainly by

Szromnik is the fact that [2] now, the image is not only the

effect of human perception, but is the subject of the influ-

ence of media and informal information exchanges. This

view seems to be complementary to the current discussion

of the image of the territorial unit, paying attention to the

elements significantly affecting the perception of the par-

ticular urban unit.

As a result, cities are not only competing for the desired

opinions and feelings, as noticed by Glińska, Florek and

Kowalewska [17], but also for the ways and channels

through which they can transmit relevant information

to the relevant stakeholders, both current and potential.

It is vital because of the fact that the image more and

more often replaces the objective information about the

city becoming a more accessible and acquirable collec-

tion of information which an entity wishes to obtain.

Thus, creating a positive and vibrant image of the city

becomes one of the fundamental objectives of urban poli-

Wizerunek miasta a jego tożsamość /Image of the city and its identity 7

W konsekwencji miasta nie konkurują jedynie o pożą-

dane opinie i odczucia, jak zauważają Glińska, Florek

i Kowalewska [17], lecz również o sposoby i kanały prze-

kazywania odpowiednich informacji do odpowiednich

interesariuszy zarówno aktualnych, jak i potencjalnych.

Wizerunek bowiem coraz częściej zastępuje obiektywne

informacje o danej jednostce terytorialnej, stając się

łatwiej dostępnym i przyswajalnym zbiorem wiadomości

na jej temat. Często więc wykształcenie pozytywnego

oraz wyraźnego wizerunku miasta staje się jednym z pod-

stawowych celów polityki miejskiej, co zaobserwować

można na podstawie zwiększonego zainteresowania

władz w tworzeniu dokumentów strategicznych stricte

wizerunkowych (tj. strategie marki, strategie wizerunko-

we, strategie promocji) tudzież umiesz czania elementów

tych strategii lub kładzenia na nie szczególnego nacisku

w podstawowych dokumentach miasta.

Wizerunek stanowi zatem ustaloną wartość dodaną

jednostki określającą jej pozycję na rynku miast. Jed-

nakże proces kształtowania tego wizerunku jest często

wspomagany i modyfikowany przez włodarzy. Owo

kształtowanie odbywa się najczęściej na drodze promo-

cji i kreowania marki miasta, która określana jest w doku-

mentach strategicznych wspomnianych powyżej. Nie-

stety w bardzo wielu przypadkach twórcy wspomnianych

dokumentów strategicznych nie są w żaden sposób

zwią zani z danym miastem, co powoduje, iż są oni nie-

świadomi elementów składających się na tożsamość da -

nej jednostki. Jak słusznie zauważył Kiszluk: Miasta nie

są szczególnie interesującym klientem dla dużych, dob

rych agencji reklamowych. Zbyt dużo jest w tego typu

współpracy biurokracji, procedur, przepisów, przetar

gów […] tę niszę na rynku zajęły więc firmy, które wy 

specjalizowały się we współpracy z władzami samorzą

dowymi i mówiąc wprost wykonują sztampową robotę

[18, s. 62]. Pomijanie charakterystycznych dla miasta

elementów tożsamości danej jednostki powoduje za -

angażowanie w proces fikcjonalizacji, który zamiast

działać na korzyść miasta, może całkowicie pozbawić je

charakteru.

Współczesna rola tożsamości miejskiej

Współczesne problemy z dookreśleniem pojęcia wize-

runku miasta, jego cech oraz sposobów jego kształtowa-

nia wynikać mogą poniekąd z trudności związanych z poję-

ciem tożsamości miasta. Wymóg oparcia strategii miasta

na czymś, co jest nie do końca sprecyzowane, płynne,

a wręcz problematyczne, stanowi jedną z podstawowych

przeszkód w jasnej i spójnej polityce skupionej na promo-

cji. Termin tożsamość przez ostatnie kilkanaście lat stano-

wi jeden z podstawowych tematów rozważań w ramach

wielu dyscyplin naukowych, takich jak psychologia,

socjologia, antropologia, lecz również geografia, archi-

tektura czy nauki o polityce. Pojęcie to zyskało również

szeroką popularnosć w publicystyce i w życiu codzien-

nym. Jego zwiększająca się, wręcz niekontrolowana

pojemność semantyczna spowodowała, iż w literaturze

naukowej pisze się o kryzysie tożsamości [19], określając

tożsamość „pojęciem wytrychem” [20, s. 8].

cy, which can be observed on the basis of the increased

interest of municipalities in the development of strategic

documents relating strictly to the urban image (i.e. City

Brand Development Strategies or City Promotion Stra-

tegies) likewise by placing or putting a special emphasis

on those elements in the basic strategic documents of the

urban unit.

The urban image while representing a certain added

value to the city indicating its position in the global (or

even regional or national) level. However the process of

its formation is often supported and modified by the local

government and other powerful stakeholders. This forma-

tion is most often carried out through the way of promo-

tion and city branding, which are defined in the strategic

documents mentioned above. The act of creation of this

kind of documents that should be treated as a signpost for

local government, unfortunately, in very few cases is

drawn up by the institutions or companies in any way

connected with this city, and thus by the people that are

not conscious of the real elements of its identity. As right-

ly pointed out by Kiszluk: Cities are not particularly

interesting customers for large, good advertising agen

cies. There is too much of bureaucracy in this kind of

cooperation, too much procedures, regulations, tenders

[...] this market niche is occupied by companies special

ized in cooperation with local authorities and to put it

bluntly, they are doing a superficial work [18, p. 62].

Skipping characteristic elements of urban identity creates

an involvement in the process of the fictionalization that

instead of acting in favor of the city, can completely

deprive it of its character.

The role of identity in the city

Contemporary problems with the notion of the urban

image, its features and ways of its formulation may be

caused to some extent by the difficulties inherent in the

concept of urban identity. The requirement to support the

strategy of the city with something that is not fully

defined, smooth and even problematic is one of the main

obstacles in creating a clear and coherent policy focused

on promoting the city. The term identity for the past

se veral years is one of the major issues contemplated in

the many scientific disciplines, such as psychology, soci-

ology, anthropology, but also geography, architecture or

politics. This concept also gained wide popularity in jour-

nalism and in everyday life. Its increasing, almost un -

controlled semantic capacity has resulted in fact that there

occurres the term of “identity crisis” in the scientific lit-

erature [19], specifying the notion of identity as the “pass-

key concept” [20, p. 8].

This concept constitutes a research construct, which

recently began to cause problems for scientists. So far,

identity was related mainly to the individual, or group,

considering its psychological, social, or cultural-ethnic

character. However, with progressive changes, which

included both new variables and new conditions (in -

creased significance of certain territories, changing life-

styles, increased ability to communicate) identity has be -

come even more complex than before.

8 Patrycja Grzyś

Pojęcie to stanowi konstrukt badawczy, który tak

naprawdę dopiero niedawno zaczął być problematyczny.

Dotychczas bowiem odnoszono je głównie do jednostki

bądź grupy, rozważając jego podłoże psychologiczne,

społeczne czy kulturowo-etniczne. Natomiast wraz postę-

pującymi przemianami, które włączyły zarówno nowe

zmienne, jak i nowe uwarunkowania rozważań (zwięk-

szenie istotności określonych terytoriów, zmiana stylów

życia, zwiększone możliwości komunikowania się jedno-

stek), tożsamość stała się jeszcze bardziej złożona niż

dotychczas.

W ramach niniejszej pracy autorka skupia się jedynie

na tożsamości terytorialnej, a uściślając – na tożsamości

miejskiej. Pomimo wyjątkowej złożoności pojęcia moż-

liwe jest wykazanie jego konkretnych, powtarzalnych

cech ujętych w naukową definicję. Jedną z najbardziej

popularnych definicji tożsamości miasta w literaturze

polskiej jest definicja Łuczak, określająca tożsamość

miejską jako […] zbiór cech charakterystycznych, które

wyróżniają miasto spośród innych i wyrażają się wszel

kimi działaniami, jakie są podejmowane, tworząc jego

swoistą osobowość i charakter [21, s. 48]. Definicja ta

w prosty i zwięzły sposób wskazuje na najważniejsze

przymioty tożsamości, czyli jej złożoność i odrębność.

Co jest jednak równie istotne, a w samej definicji nie

wybrzmiewa tak mocno, to charakterystyka owych cech,

czyli wskazanie na fakt, iż na tożsamość miasta składają

się zarówno cechy materialne, jak i te niematerialne, oraz

fakt, iż nie są to wyłącznie cechy uwarunkowane histo-

rycznie, lecz także współczesne wydarzenia, identyfi-

kacje, doświadczenia czy symbole, na co zwraca uwagę

m.in. Wrana [22].

Tożsamość miejska, będąc zatem z mniejszą lub więk-

szą trudnością zdefiniowanym zbiorem cech zależnym od

wielu wewnętrznych oraz zewnętrznych czynników, pod-

legającym współczesnym przemianom, stanowi przy-

miot, który można poddać kreowaniu. Pojawienie się

nowych interesariuszy przestrzennych, nowych środków

oraz form przekazu powoduje, iż coraz częściej niedoce-

niana jest możliwość samoistnego kształtowania się toż-

samości na rzecz jej sztucznego kreowania jako intratne-

go produktu strategii miejskiej.

Biorąc pod uwagę specyfikę współczesnego zarządza-

nia miastem, wynikającą z wymogów dostosowania jej do

warunków gospodarki rynkowej, jak słusznie zauważa

Glińska [3], to w interesie miasta powinna leżeć troska

o eksponowanie własnej tożsamości, tak by wykreowany

na jej podstawie wizerunek stanowił autentyczne jego

odbicie, tak by nie zawieść oczekiwań potencjalnych jego

odbiorców. Procesem budowania tożsamości można

nazwać zatem jej odszukiwanie oraz definiowanie, które

wcale nie musi oznaczać jej wytworzenia na potrzeby

marketingowe. Miasto stanowi swoistego rodzaju palimp-

sest. Stanowi ciągłą nadbudowę sensów, nakładających

się i przenikających pokładów wydarzeń, emocji, oraz

historii [23]. Warunkiem tworzenia mechanizmów kre-

owania pozytywnego wyobrażenia o mieście jest więc

rozpoznanie pełnej tożsamości owego ośrodka w celu

aktywnej polityki strategicznej, która odpowiada faktycz-

nym elementom tożsamości miejskiej.

Due to the nature of this paper the author focuses only

on the identities related to territorial identity, and specify-

ing – to the urban identity. Despite the extraordinary com-

plexity of the concept it is possible to demonstrate its spe-

cific, repeatable characteristics embraced by a scientific

definition. One of the most popular definitions of urban

identity in Polish literature is the definition of Łuczak

that specifies urban identity as [...] a set of characteristic

that distinguish the city from other cities and express

themselves by all the actions that are undertaken to create

its specific personality and character [21, p. 48]. This

definition in a simple and concise way presents the most

important qualities of urban identity that is its complexity

and individuality. What is equally important, and is not

emphasized by the mentioned definition are the character-

istics of described attributes of the city. The city does not

consist only of tangible attributes, but also those which

are intangible like history, contemporary events, identifi-

cation, experiences, or symbols, which Wrana points out

in his paper [22].

The identity thus, while being more or less difficult to

define by a set of characteristics depending on many

internal and external factors affected by the contemporary

changes, is the attribute that could be a subject of crea-

tion. The emergence of new urban stakeholders, new

channels of transmitting information and their forms

makes the process of spontaneous acquisition of identity

often more and more negated. Instead of this the creation

of identity is becoming a lucrative business, as identity

becomes one of the most profitable products in the global

market of cities.

Taking into consideration the form of modern city

management, resulting from the requirements to adapt

it to the conditions of market economy, as is rightly

observed by Glinska [3] it should lie in the interest of the

city to be concerned about exposing its identity, so that

the urban image created on its basis will be the authentic

reflection of its identity and will not disappoint the expec-

tations of its potential audience. The process of building

the identity can be defined by its retrieval, defining within

the city, which does not necessarily mean its production

for marketing purposes. The city is a kind of palimpsest.

It is a continuous superstructure of meanings, overlapping

and interpenetrating past events, emotions, and history

[23]. The condition for the proper formation of mecha-

nisms to create a positive image of the city is full recog-

nition of its identity to formulate an active strategic poli-

cy, which corresponds with the current elements of urban

identity.

Identity – image – brand

Completing the considerations made in this paper by

the issue concerning the level of dependency of shaping

the image of modern cities from their identity, which is

included in this paper, the author presents a table (Table 1),

which systematizes the undertaken reflections. The table

presents three concepts related to the subject of the work

defining them in five criteria. Apart from the image and

identity, which were widely discussed in this paper, the

Wizerunek miasta a jego tożsamość /Image of the city and its identity 9

Tożsamość – wizerunek – marka

Uzupełniając rozważania podjęte w niniejszym opra-

cowaniu o kwestię poziomu zależności kształtowania

wizerunku miast współczesnych od ich tożsamości, co

ujęte zostało w celu pracy, autorka przygotowała tabelę

(tab. 1) systematyzującą podjęte refleksje. Tabela prezen-

tuje trzy pojęcia związane z tematem artykułu, określając

je w pięciu kryteriach. Poza wizerunkiem i tożsamością,

które zostały już szerzej omówione, tabelę uzupełniono

o markę miasta. Ze względu na podstawową tematykę

opracowania oraz jego ograniczoną objętość nie włączo-

no aspektu marki do części tekstowej pracy, lecz w ujęciu

tabelarycznym stanowi zwięzłe uzupełnienie pozostałych

dwóch charakterystyk.

Rozumiejąc zatem zarówno rolę tożsamości, jak

i wizerunku we współczesnym mieście, można ustalić ich

wzajemne, prawidłowe zależności, do jakich miasto

powinno dążyć, by móc wykreować silny, wyraźny, pozy-

tywny wizerunek, który będzie odpowiadał jego tożsamo-

ści i stanowił będzie autentyczny obraz miasta. Ponadto

taka świadomość umożliwi pomoc w identyfikacji wyróż-

ników tożsamości miasta i – w dalszej kolejności – odpo-

wiedni dobór instrumentów oraz sposobów kształtowania

wizerunku jednostki miejskiej.

Zarówno tożsamość, wizerunek, jak i marka miasta

stanowią jego przymioty, które współcześnie podlegają

procesom kreacji. Należy jednak podkreślić, iż to marka

table was supplemented also by the aspect of the city

brand. Due to the basic theme of this paper and its limited

length the brand aspect was not included in the text part of

the work, but it complements two other characteristics in

a concise table.

Understanding, therefore, both the role of identity and

image in the modern city, it is possible to determine their

mutual, proper dependences to which the city should

strive to be able to create a strong, vibrant, positive image

which will suit its identity and will constitute an authentic

picture of the city appropriate for everyone. Moreover,

such an awareness will allow both helping to identify the

traits of identity of the city, and subsequently the proper

selection of instruments and methods of shaping the reli-

able image of the urban unit.

Both identity, image and brand of the city are its quali-

ties, which today are subjects of creation processes. It

should be noted, however, that this city brand as an ele-

ment most subjective and inherently created is a part with

the greatest possibilities of transformation. Whereas iden-

tity as the most objective part should be the least suscepti-

ble to change due to urban politics.

The criterion of variability is similar to the criterion of

creating susceptibility but it assumes processes that

occurs automatically, those dependent on external factors.

While in the case of identity, it is relatively stable over

time, so much the image, or brand may be subject to fre-

quent changes. It should be noted, however, that too

Kryterium/Criterions Tożsamość miasta/Urban identity Wizerunek miasta/Urban image Marka miasta/Urban brand

Możliwość kreowania

Creating susceptibility

• jest słabo podatna na kreowanie/

identity is poorly susceptible

to creation

• jest bardziej podatny na kreowanie niż

tożsamość, mniej jednak niż marka/

is more strongly susceptible to creation

but less than brand

• jest zależny od odbiorcy/

it is dependent on the recipient

• markę można i należy kreować/

brand can be and should be created

• wpływa na odbiorcę/

influences the recipient

Zmienność

Variability

• jest mało podatna na zmiany

(w zależności od warunków

otoczenia)/is not very susceptible

to any modification (depending on

ambient conditions)

• powinien być względnie odporny

na zmiany/

should be relatively resistant to change,

• powinien podążać

za zmianami tożsamości/

it should follow the changes of identity

• może być zmienna/

can be variable

Powiązania z efektem

końcowym działań

Relationship with

the final result

• powinna być bazą jakichkolwiek

działań/should be the basis of

any actions

• jest konsekwencją

bycia postrzeganym/

is the consequence of being perceived

• jest narzędziem poprawiającym

sposób postrzegania danego

miejsca/is a tool which improves

the perception of a given place

Odporność na

manipulację

Tamperresistance

• stanowi wartość obiektywną/

is an objective value,

• nie jest podatna na manipulację/

it is not susceptible to manipulation

• jest podatny na manipulację, powinien

jednak być na nią odporny/

is susceptible to manipulation, however,

it should be resistant to it

• jest narzędziem manipulacji

marketingowej/is a tool of

marketing manipulation

Wzajemne relacje

Mutual relations

• wpływa na wizerunek/

influences the image

• powinna stanowić podstawę

dla budowy marki miasta/

identity should form the basis for

the construction of urban brand

• zależy od tożsamości/

should depend on the identity

• może być wspomagany przez markę/

may be supported by brand

• podstawy budowy marki miasta

powinny opierać się na tożsamości

miasta/basis of the urban brand

creation should rely on urban identity

• powinna podkreślać pozytywny

wizerunek lub łagodzić negatywny/

should emphasize the positive

image or mitigate the negative one

Tabela 1. Współzależność tożsamości, wizerunku oraz marki miasta (oprac. P. Grzyś na podst. [24])

Table 1. Correlation between identity, image and brand of the city (by P. Grzyś based on [24])

10 Patrycja Grzyś

miasta jako element najbardziej subiektywny i z natury

rzeczy wykreowany podlega największym możliwościom

przekształceń. Tożsamość bowiem jako element najbar-

dziej obiektywny powinna być najsłabiej podatna na

zmiany wywołane decyzjami strategicznymi miast.

Kryterium zmienności zbliżone jest do kryterium moż-

liwości kreacji, lecz uwzględnia procesy zachodzące

samoczynnie, zależne od zewnętrznych czynników. O ile

tożsamość jest relatywnie trwała w czasie, o tyle wizeru-

nek czy marka cechują się większą zmiennością. Należy

jednak pamiętać, iż zbyt częste zmiany w wizerunku czy

marce miasta mogą spowodować niejasności w przekazie

i trudności w odbiorze zmian przez docelowych adresa-

tów. Trzeci wiersz w tabeli określa powiązania, które

powinny mieć wymienione przymioty z docelowym efek-

tem działań miasta. Po raz kolejny podkreślony jest fakt,

iż to właśnie tożsamość powinna stanowić bazę wszel-

kich działań, do czego również odnosi się wiersz podsu-

mowujący, określający wzajemne relacje między tożsa-

mością, wizerunkiem i marką miasta.

Zdaniem autorki kształtowanie wizerunku miasta

współczesnego nie powinno opierać się na „nowych”,

wykreowanych przez władze na cele marketingowe pseu-

dotożsamościach. To autentyczna tożsamość miasta sta-

nowić powinna bazę wszystkich działań podejmowanych

w mieście, co potwierdzają również badania z zakresu

marketingu terytorialnego [2]. Tak więc relacja ta powin-

na zaczynać swój przekaz od tożsamości, która wpływa

w znaczący sposób na wizerunek, a ten stworzony na jej

podstawie może zostać wzmocniony bądź złagodzony

w postaci planu marki miasta, w zależności od jego cha-

rakteru. To tożsamość powinna być wizerunkotwórcza,

a nie wizerunek tożsamotwórczy, co wciąż niestety

występuje w niektórych jednostkach miejskich.

Czy rozwój wyklucza zachowanie tożsamości?

Często przy rozważaniach dotyczących elementów

trwale związanych z miastem, z jego historią, tradycją,

zarówno w dyskursie publicznym, nieprofesjonalnym, jak

i w dociekaniach naukowych pojawiają się niepewność

oraz zapytania dotyczące możliwości zachowania warto-

ści historycznych we współczesnym świecie. Często

bowiem termin „rozwój” błędnie konotowany jest bezpo-

średnio z odrzuceniem dotychczasowych wartości oraz

przyjmowaniem nowych. Podczas gdy próba ochrony tra-

dycyjnych wartości oraz elementów z nimi związanych

traktowana jest jako hamowanie możliwości rozwojo-

wych i nadmierny historycyzm.

Prawidłowo rozumiany rozwój absolutnie nie wyklu-

cza zachowania tożsamości, a wręcz ją wspiera. Termin

„rozwój” można rozważać w porównaniu ze wspomnia-

nym pojęciem palimpsestu, gdyż również odnosi się do

pewnego rodzaju nadbudowy. Określa on proces zmian,

nadbudowy sensów, wzbogacania dotychczasowego zło-

żonego systemu, który w tym przypadku stanowi miasto.

Nie ma więc sensu, aby z procesu zmian, które ukształto-

wały ten system, eliminować elementy odpowiedzialne za

jego stworzenie. Spuścizna historyczna determinuje

bowiem tożsamość wielu miast i w znaczący sposób

frequent changes in image or city brand may cause confu-

sion in the transmission and difficulties in perception of

these changes by the targeted audience. The third row in

the table defines the desired relationship between these

qualities to the destined effect of the local government

actions. Once again, the fact that it is the identity that

should form the basis of any action is underlined. Last

row is summarizing. It also refers to the relationship

between identity, image and brand of the city.

According to the author’s conviction the formation of

the modern image of the city should not be based on

“new”, pseudo identities created by the authorities for

marketing purposes. It is authentic urban identity that

should be the basis of any action taken in the city, which

is also confirmed by research in the field of territorial

marketing [2]. So, this relationship should begin its trans-

mitting from the identity, which affects in a significant

way the on the urban image, and this one created on the

proper basis can be reinforced or mitigated in the form of

a city branding plan. Identity should be image-formative,

not the image identity-formative, what unfortunately still

have a place in some urban units.

Does development exclude the preservation

of identity?

Often, considering the elements permanently linked

with the city, its history, traditions, both in the public and

scientific discourse there appears uncertainty and ques-

tions relating to the issue of a conclusion of the proverbial

“old” and “new”. These questions concern the possibility

of preserving historical values in the modern world. The

term development is often mistakenly connoted directly

with the rejection of the current values and the adoption

of new ones. Whereas the attempt to protect the tradition-

al values and elements related to them are treated as

impeding development opportunities and as an excessive

historicism.

The properly understood development absolutely does

not preclude the preservation of identity, and even sup-

ports it. The qualitative character of the identity notion

can be considered in comparison to the palimpsest con-

cept mentioned above, since it refers as well to a certain

type of superstructure. Development refers to the process

of changes, the superstructure of meanings, enriching the

existing complex system, which in this case is the city. So,

there is no sense in eliminating or hiding these elements

responsible for the current shape of this system. Historical

legacy determines the identity of many cities and signifi-

cantly affects the development of not only the identity of

the territorial units, but also of communities living in

these territories, and as well the personal identity of these

social groups.

However, despite the huge value that the history and

the tradition is carrying, it should be considered that cities

are not able to maintain the identity by themselves, espe-

cially in an era of such rapid changes. Cities in fact should

not be considered as open-air museums of history, as

opponents of the introduction of new forms in the cities

are often accused of. Changes are an undeniable part of

Wizerunek miasta a jego tożsamość /Image of the city and its identity 11

the definition of the urban environment. Skarga states

that: All that has a finished identity, which has wiped out

the right to change, is something unyielding, closed, inac

cessible, is something that perhaps can be contemplated,

however, something with which a dialogue cannot be

established [...] identity understood as such [...] is only

nothingness [25, p. 76]. The city is never a finished struc-

ture, so changes of its form and the way of its functioning

are the processes required for its development. Urban

centers, to be able to fulfill their functions have to adapt

them to the local, and now also global conditions. Identity

in this context does not have to constitute an obstacle,

because conscious urban development should be based on

recognition of local identity and usage in the creation of

new forms and methods of operation by new technologies

and taking into account new conditions.

Reaching a compromise in this “dispute” is possible,

and even desirable. The development of the city does not

have to mean the loss of its identity. Attempts to maintain

the identity of the city therefore do not have to necessarily

exclude development-oriented urban policy. One of the

examples of cities that struggle with that misconception,

that development excludes the preservation of identity is

the city of Lodz. The beauty of this city is not obvious and

its public image had so far rather a pejorative connotation.

However, the authorities and other actors linked with the

city are trying to fight with this negative image. They are

doing it not by rejecting the existing historical heritage,

but by using it in a new, often innovative way. Although

Lodz does not have a beautiful, stereotypical market or

the old town, (there were ideas to create this nowadays,

which would completely ruin the unique industrial fabric

of the city, but thankfully was never realized) it has the

elements that are absolutely unique – the factory teams of

industrial-residential buildings, palaces with a high degree

of preservation that tell the true story of this city. Perhaps

this is not a story with a happy ending, however, certainly

exceptional on a national scale and one of the few in

Europe. The use of this resource in the new urban devel-

opment policy, which devotes much attention to the issue

of creativity corresponds with local needs and aspirations.

Summary

Polish cities are still struggling with adjusting their

development strategies to dynamically changing global

conditions. At this point it is precisely in accordance with

the right decision that the quality of life of the city’s

inhabitants will depend. Hence, it is important to properly

recognize and use the attributes of urban identity in devel-

opment strategies which should be the basis for effective

creation of the image of modern cities in a market econo-

my. This is a long-term process. Naturally, there are still

such images that are created in a few moments on the

desks of specialists responsible for the growth of develop-

ment or promotion strategies. Undoubtedly, the way in

which modern cities are perceived by an expanding circle

of stakeholders is now one of the greatest potentials that

an urban entity can possess. The perception of the city is

the basis for evaluation in the choice of the place of

wpływa na wykształcenie nie tylko tożsamości jednos -

tek terytorialnych, ale również tożsamości zbiorowości

zamieszkujących owe terytoria.

Miasta jednak nie powinny być traktowane jako skan-

seny historii, o co bardzo często oskarża się przeciwni-

ków wprowadzania nowych form. W definicję pojęcia

miasta wpisane są zmiany, co podkreśla Skarga, pisząc,

iż: Wszystko, co ma tożsamość pełną, co unicestwiło

w sobie zmianę, jest czymś niewzruszonym, zamkniętym,

niedostępnym, co być może daje się kontemplować, z czym

jednak nie daje się nawiązać dialogu […] tożsamość tak

pojęta […] jest jedynie nicością [25, s. 76]. Miasto nigdy

nie jest tworem skończonym, tak więc przemiany jego

formy i sposób jego funkcjonowania są procesami nie-

zbędnymi dla jego rozwoju. Ośrodki miejskie, by mogły

spełniać swoje funkcje, muszą dostosowywać je do lokal-

nych, a obecnie również i globalnych uwarunkowań.

Tożsamość nie musi jednak w tym kontekście stanowić

żadnej przeszkody, albowiem świadomy rozwój miast

powinien opierać się na rozpoznaniu lokalnej tożsamości

i wykorzystaniu jej w ramach tworzenia nowych form

i sposobów funkcjonowania przy użyciu nowych techno-

logii i braniu pod uwagę nowych uwarunkowań.

Osiągnięcie kompromisu w niniejszym „sporze” jest

możliwe, a wręcz wskazane. Rozwój miasta nie musi

zatem oznaczać utraty jego tożsamości. Próby jej pod-

trzymania natomiast nie muszą wykluczać prorozwojo-

wej polityki. Jednym z przykładów miasta, które walczy

z owym błędnym przekonaniem, iż rozwój wyklucza za -

chowanie tożsamości, jest Łódź. Jej piękno nie jest pięk-

nem oczywistym, a jej powszechny odbiór do tej pory był

raczej negatywny. Władze i inni aktorzy miejscy starają

się jednak walczyć z takim obrazem miasta. Robią to jed-

nak nie poprzez odrzucanie dotychczasowej spuścizny

historycznej, lecz wykorzystując ją w nowy, często nowa-

torski sposób. Chociaż Łódź nie ma urokliwego, stereoty-

powego rynku ani starówki, chociaż pojawiały się pomysły

stworzenia takowych, co zupełnie zburzyłoby wyjątkową

industrialną tkankę miasta, to posiada elementy absolut-

nie unikatowe – fabryki, zespoły fabryczno-rezydencjo-

nalne, pałace o wysokim stopniu zachowania, które opo-

wiadają autentyczną historię tego miasta. Być może nie

jest to historia o szczęśliwym zakończeniu, niemniej jed-

nak z pewnością jest wyjątkowa – na skalę krajową, a nawet

na skalę europejską. Wykorzystanie tego zasobu w nowej

polityce rozwoju miasta, w której wiele uwagi poświęco-

no zagadnieniu kreatywności, odpowiada w dużym stop-

niu na lokalne potrzeby i aspiracje.

Podsumowanie

Polskie miasta wciąż borykają się z problemem dosto-

sowywania swoich strategii rozwoju do dynamicznie

zmieniających się warunków globalnych. W tym momen-

cie to właśnie od prawidłowo podjętych decyzji zależeć

będzie jakość życia mieszkańców tych ośrodków. Stąd też

tak istotne jest właściwe rozpoznanie i wykorzystanie

atrybutów miejskiej tożsamości, która powinna stanowić

podstawę do skutecznego kreowania wizerunku miast

współczesnych w warunkach gospodarki rynkowej. Jest

12 Patrycja Grzyś

residence, education, work or location of the enterprise.

In the context of increasing competition between urban

centers, having a clear, positive image of the city seems to

be obligatory to be a part of this competition.

At the time when the process of shaping the image of

contemporary cities is less and less naturally occurring

and increasingly supported by actions undertaken mainly

by the local authorities, the basis of its functioning should

remain unchanged. Recognizing both the role of the city’s

identity and the role of its image, it is still possible,

according to the author, to establish their mutual depend-

ence. The image of the city should be based on its identity,

which means that it should be optimally coincident with

its objective characteristics and resources. The urban

image shaped in this way has a chance to remain authentic

and does not restrict itself to the promotion of the city

outside, but also supports its inhabitants. Unfortunately,

contemporary urban image creations still paradoxically

endanger the identity of the city. Nevertheless, with

increasing recognition of the importance of localization in

geography and the return of the displaced content [12], it

is increasingly possible to realize the return of urban

development strategies based on local resources and local

development opportunities. However, this is still the ini-

tial stage of this road which along with the increasing

importance of the voice of the city’s inhabitants in its

operation will most likely lead in the right direction.

Translated by

Patrycja Grzyś

to jednak proces dość długotrwały. Naturalnie, istnieją

wciąż takie wizerunki, które zostają wykreowane w kil -

ka chwil na biurkach specjalistów odpowiedzialnych za

powstawanie strategii rozwoju bądź promocji miast.

Niewątpliwie sposób, w jaki współczesne miasta są po -

strze gane przez poszerzające się grono interesariuszy, sta-

nowi obecnie jeden z największych potencjałów, jakie

jednostka miejska może mieć. Sposób postrzegania mia-

sta stanowi podstawę oceny w ramach wyboru miejsca

za mieszkania, nauki, pracy czy lokalizacji przedsiębior-

stwa. W okolicznościach zwiększającej się konkurencji

mię dzy ośrodkami miejskimi posiadanie wyraźnego,

po zy tywnie nacechowanego wizerunku jest warunkiem

obligatoryjnym.

W momencie gdy proces kształtowania wizerunku

współczesnych miast coraz rzadziej zachodzi w sposób

naturalny, a coraz częściej jest wspomagany działaniami

podejmowanymi głównie ze strony władz miasta, podsta-

wy jego funkcjonowania powinny pozostać niezmienne.

Zdając sobie sprawę zarówno z roli tożsamości miasta,

jak i z roli jego wizerunku, wciąż możliwe jest, zdaniem

autorki, ustalenie ich wzajemnych, prawidłowych zależ-

ności. Wizerunek miasta powinien wynikać z jego tożsa-

mości, co oznacza, iż powinien być optymalnie zbieżny

z jego obiektywnymi cechami oraz zasobami. Dopiero

bowiem tak ukształtowany wizerunek jest autentyczny

i nie zawęża się do promocji miasta na zewnątrz. Niestety

współczesne miejskie kreacje wizerunkowe wciąż para-

doksalnie stanowią zagrożenie dla tożsamości miasta.

Niemniej jednak, wraz ze wzrostem uznania dla istotności

lokalizacji w geografii i powrotem do treści wypartych,

o których pisał Giddens [12], coraz częściej zaobserwo-

wać można powrót tworzenia strategii rozwoju miasta

opartej na lokalnych zasobach i lokalnych możliwościach

rozwojowych. Jest to jednak wciąż początkowy etap tej

drogi, która wraz ze wzrostem istotności głosu mieszkań-

ców miasta w jego funkcjonowaniu najprawdopodobniej

będzie prowadzić we właściwą stronę.

Bibliografia /References

[1] Stanowicka-Traczyk A., Instrumenty strategii kształtowania wize

runku na przykładzie miast polskich, „Studia Regionalne i Lokalne”

2007, Nr 3(29), 53–70.

[2] Szromnik A., Marketing terytorialny. Miasto i region na rynku,

Wolters Kluwer, Gdańsk 2012.

[3] Glińska E., Zarządzanie procesem kształtowania wizerunku miasta

wśród jego mieszkańców na przykładzie Zambrowa, Wydawnictwo

Adam Marszałek, Toruń 2008.

[4] Kotler P., Asplun C., Rein I., Haider D., Marketing Places Europe.

How to attract investments, industries, residents and vistors to

cities, communities, regions and nations in Europe, Pearson Educa-

tion, London 1999.

[5] Rossi U., Vanolo A., Urban Political Geographies. A Global Per

spective, Sage Publications, London 2011.

[6] Sztompka P., Socjologia. Analiza społeczeństwa, Znak, Kraków

2002.

[7] Khanna P., Connectography: Mapping the Future of Global Civili

zation, Random House, New York 2016.

[8] Barber B., If Mayors Ruled the World: Dysfunctional Nations,

Rising Cities, Yale University Press, Yale 2014.

[9] Boryczka E., Sulikowski T., Wizerunek miasta w oczach studentów

łodzkich uczelni publicznych – podstawy teoretyczne, [w:] Z. Przy-

grodzki, M.E. Sokołowicz (red.), Nowoczesne miasto. Badania,

instrumenty, analizy, Wydawnictwo Uniwesytetu Łódzkiego, Łódź

2008, 231–236.

[10] Walicki A., Szkoła miejscem tworzenia tożsamości miasta i jego

przyszłości, http://ksztalceniezawodowe.bialystok.pl/pliki/6.pdf

[accessed: 16.12.2016].

[11] Robertson R., Glocalization: TimeSpace and Homogeneity

Heterogeneity, [w:] M. Featherstone, S. Lash, R. Robertson (ed.),

Global Modernities, Sage Publications, London 1995, 25–44.

[12] Giddens A., Socjologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

2006.

[13] Gajny I., Jeleński T., Globalizacja i tożsamość: narzędzia zacho

wania tożsamości miejsca na wybranych przykładach brytyjskich,

„Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura i Ur ba-

nistyka” 2013, Nr 29, 117–125.

[14] Dąbrowska-Milewska G., Architektura w kontekście tożsamości

miasta, „Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura

i Urbanistyka” 2009, Nr 19, 5–11.

Wizerunek miasta a jego tożsamość /Image of the city and its identity 13

Streszczenie

Problematyka tożsamości, a w tym szczególnie tożsamości miast oraz miejsc, stała się w ciągu ostatnich kilkunastu lat bardzo interesującym tema-

tem badawczym. Stanowi ona jeden z głównych parametrów opisu przestrzeni miejskiej. Niemniej jednak nasilająca się konkurencja pomiędzy

ośrodkami miejskimi oraz rywalizacja wynikająca z rosnących potrzeb odbiorców oferty miejskiej powoduje, iż miasta poszukują nowych dróg ku

osiągnięciu przewagi konkurencyjnej i to właśnie tożsamość miejska zostaje zmaterializowana do roli zasobu – jednego z najistotniejszych narzędzi

tworzenia przewagi konkurencyjnej.

Celem niniejszego artykułu jest zwrócenie uwagi na zależność, jaka zachodzi pomiędzy pojęciami „wizerunek” i „tożsamość miejska”, a następnie

wskazanie, czy zależność ta znajduje odniesienie w ramach zarządzania przestrzeniami miejskimi we współczesnych uwarunkowaniach.

Słowa kluczowe: przemiany miejskie, gospodarka rynkowa, wizerunek miasta, tożsamość miejska

Abstract

The issue of the identity, and in particular the identity of cities and places, has become an especially interesting research topic over the last years.

Identity is one of the main parameters of urban space description. Nevertheless, the growing competition between urban units and the rivalry

resulting from the growing needs of urban stakeholders means that cities are looking for new ways to achieve competitive advantage and that urban

identity is materialized as an urban resource – one of the most important tools for creating competitive advantage.

The purpose of this article is to draw attention to the relationship between the terms “image” and “identity” and then to indicate whether this

relationship is relevant in the management of urban spaces in contemporary contexts.

Key words: urban transformations, market economy, urban image, urban identity

[15] Łuczak A., Wizerunek jako element strategii marketingowej mia

sta, [w:] T. Markowski (red.), Marketing terytorialny, PAN KPZK,

Warszawa 2006.

[16] Lynch K., Image of the city, MIT Press, Cambridge–London 1960.

[17] Glińska E., Florek M., Kowalewska A., Wizerunek miasta. Od kon

cepcji do wdrożenia, Wolters Kluwer, Gdańsk 2009.

[18] Kiszluk G., Miastomarka, [w:] B. Świątkowska (red.), Chwała

Miasta, Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2012, 61–64.

[19] Hall S., Who needs „identity”?, [w:] P. Gay, P. Redman (ed.),

Identity: A reader, Sage, London 2000, 15–30.

[20] Świątkiewicz-Mosny M., Konstruowanie nowych tożsamości

w wa runkach globalizacji, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielloń-

skiego, Kraków 2015.

[21] Łuczak A., Istota tożsamości miasta, „Samorząd Terytorialny”

2005, Nr 1, 46–53.

[22] Wrana J., „Nowa” tożsamość w przestrzeni miasta, [w:] J. Wrana

(red.), Eseje o tożsamości miasta, Wydawnictwo Politechniki Lu -

bel skiej, Lublin 2012, 11–22.

[23] Dolistowska M., Miasta wielokrotnego zapisu – ikonosfera nowych

przestrzeni tożsamości, „Czasopismo Techniczne. Architektura”

2010, R. 107, z. 7-A/2, 57–60.

[24] Sokołowicz M.E., Boryczka E., Marka Łodzi jako czynnik budują

cy tożsamość Łódzkiego Obszaru Metropolitalnego, [w:] A. Suli-

borski, Z. Przygrodzki (red.), Łódzka Metropolia. Problemy inte

gracji społecznej i przestrzennej, Wydawnictwo Biblioteka Łódź,

2010, 71–108.

[25] Skarga B., Tożsamość i różnica. Eseje metafizyczne, Znak, Kraków

1997.

Rozbiórka biurowca z lat 60. XX w.

przy ul. Wita Stwosza we Wrocławiu.

Wymiana tkanki miejskiej w centrum

wpływa na wize runek całego Wrocławia

(fot. K. Damurska, 2016)

Demolision of an office building from

the 1960s at the Wita Stwosza Street

in Wrocław. Replacent of the urban

structure in the centre of the city influences

the image of the whole Wrocław

(photo by K. Damurska, 2016)

Image of the city and its identity – contemporary relations

Patrycja Grzyś

doi:10.5277/arc170201

Abstract