“Museum of Steam Locomotives – Steam Centre” – the best project in the ICOMOS competition 2016

2017

3(51)

DOI: 10.5277/arc170307

W dniu 6.12.2016 r. Konserwator Generalny RP

Magdalena Gawin wręczyła wArkadach Kubickiego na

ZamkuKrólewskimwWarszawielauryprzyznanewszes

nastejedycjimiędzynarodowegokonkursuim.JanaZa

chwatowicza na najlepsze prace dyplomowe obronione

w2016r.przezstudentówszkółwyższych,podejmujące

problematykę ochrony dziedzictwa kulturowego (il. 1).

Nagrodę tę, ustanowioną w 100. rocznicę urodzin Pro

fesora,ufundowaliKrystynaZachwatowiczWajdawraz

z niedawno zmarłym mężem Andrzejem Wajdą, a tak

że Polski Komitet Narodowy Międzynarodowej Rady

OchronyZabytków(International Council on Monuments

and Site – ICOMOS)iGeneralnyKonserwatorZabytków.

Wtrakcieposiedzenia18.11.2016r.jurypodkierunkiem

prof.AndrzejaRottermundaobradującewsiedzibiePKN

ICOMOSwŁazienkachKrólewskichwWarszawieoce

niło25nadesłanychdyplomówiprzyznałodwiegłówne

OnDecember6,2016inKubickiArcadesattheRoyal

CastleinWarsaw,Magdalena Gawin, theGeneralCon

servatorrestorer of the Republic of Poland, handed in

laurelswhichwereawardedforthebestculturalheritage

protectiondiplomathesesdefendedin2016bystudents

of universities in the 16

 edition of Jan Zachwatowicz

internationalcompetition(Fig.1).Thisaward,whichwas

established on the 100

 anniversary of the Professor’s

birthday,wasfundedbyKrystynaZachwatowiczWajda

andherrecentlydeceasedhusbandAndrzejWajdaaswell

asbytheInternationalCouncilonMonumentsandSites

– ICOMOSandtheGeneralConservatorrestorerofMo

numents.AtthemeetingonNovember18,2016thejury,

undertheguidance ofProfessorAndrzejRottermundat

PKN ICOMOS seat in Royal Baths Park in Warsaw,

evaluated25diplomasandawardedtwomainprizesand

four equivalent distinctions. Mateusz Dołęga’s diploma

entitled“SteamEngineMuseum– Steam Centre.Revi

talisationoftherailwayobjectcomplexinPiła”wasre

cognized as the best work.The project was carried out

attheFacultyofArchitectureofWrocławUniversityof

„Muzeum parowozów – Steam Centre”

najlepszą pracą w konkursie ICOMOS 2016

“Museum of Steam Locomotives – Steam Centre” –

the best project in the ICOMOS competition 2016

Prezentacje/Presentations

Autorzy/Authors: Mateusz Dołęga, Krystyna Kirschke*

Nagroda/Award: Główna nagroda w Międzynarodowym Konkursie im. Profesora Jana Zachwatowicza na najlepsze

pra ce dyplomowe studentów szkół wyższych podejmujące problematykę

ochrony dziedzictwa kulturowego. Edycja 2016/

The Main Prize in the Professor Jan Zachwatowicz International Competition for the best master’s-degree works

performed at the institutions of higher learning concerned with the cultural heritage protection issues. Edition 2016

* WydziałArchitekturyPolitechnikiWrocławskiej/FacultyofAr

chitecture,WrocławUniversityofScienceandTechnology.

80 Prezentacje/Presentations

nagrodyorazczteryrównorzędnewyróżnienia.Zanajlep

sząpracęuznanodyplomMateuszaDołęgizatytułowany

„Muzeumparowozów–SteamCentre.Rewitalizacjaze

społuobiektów kolejowych w Pile”, wykonany naWy

dzialeArchitektury Politechniki Wrocławskiej pod kie

runkiemprof.nzw.drhab.inż.arch.KrystynyKirschke

Drugą nagrodę główną w konkursie uzyskałotroje stu

dentówzUniwersytetuwMadrycie:AmeliaAgeaAma

dor,CarmenBelénMoralesVizcaíno,SebastiánManuel

RuedaGodino,którychpracadyplomowa„Waterinthe

Generalifeorchards:transformationandcongurationof

alandscape”,wykonanapodkierunkiemdr.arch.Eduardo

MosqueraAdell,dotyczyła kompozycji wody w sadach

GenaralifewGranadzie

Nagrodzone prace uznano za symboliczną próbę od

czytania i współczesną kontynuację idei prof. Jana Za

chwatowicza (1900–1983) – projektanta, konserwatora

iwybitnegoznawcyarchitekturypolskiej.Wykształcony

wPetersburgunostrykowałw1925r.dyplomarchitek

tanaPolitechniceWarszawskiej,gdziepodjąłasystentu

ręw Katedrze RysunkuOdręcznego (u prof.Zygmunta

Kamińskiego).Od1930r.pracowałwZakładzieArchi

tekturyPolskiejprof.OskaraSosnowskiego,łączącpra

cędydaktycznązbadaniamiwarszawskiejStarówki.Od

1939r.kierowałKatedrą,którafunkcjonowaławsposób

tajnydokońcawojny.JednocześniedziałałwDelegaturze

 Natentemattakże[1],[2].

 Przyznanojeszczeczteryrównorzędnewyróżnienia,któreotrzy

mali: Ewelina Kubanek („Wprowadzenie Muzeum Ziemiaństwa do

klasycystycznego pałacu w Nawrze jako problem architektoniczno

konserwatorski”), Wydział Budownictwa, Architektury i Inżynierii

ŚrodowiskaUniwersytetuTechnologicznoPrzyrodniczegowBydgosz

czy,JacekKuśmierski(„PromenadaHugoRichterajakoelementsyste

muścieżekspacerowychWrocławia”),WydziałInżynieriiKształtowa

niaŚrodowiskaiGeodezjiUniwersytetuPrzyrodniczegoweWrocławiu,

IlonaPisera(„Koncepcjarewaloryzacjistaregomiastawrazzkomplek

semzamkowymwMiędzyrzeczu”),Wydział Budownictwa,Architek

turyiInżynieriiŚrodowiskaUniwersytetuZielonogórskiegoiBartosz

Mikołajczyk(„Karmelickiezałożenie klasztorne wTrutnowiez 2 w.

XVIIIwieku–jegodziejeiproblematykakonserwatorska”),Wydział

SztukPięknychUniwersytetuM.KopernikawToruniu.Wynikikonkur

supodanonastroniePKNICOMOS[3].

Technology under the supervision of Professor dr hab.

inż.arch.KrystynaKirschke

.Thesecondmainprizewas

awardedtothreestudentsfromtheUniversityinMadrid,

i.e.AmeliaAgeaAmador, Carmen Belén Morales Viz

caíno,andSebastiánManuelRuedaGodino,whosediplo

ma thesis entitled “Water in the Generalife orchards:

transformation and configuration of a landscape” under

thesupervisionofdr.arch.EduardoMosqueraAdell,re

ferredtothewatercompositionoftheGenaralifeorchards

in Granada

Theawardedworkswereconsideredtobeasymbolic

attemptat interpretationand contemporary continuation

of Professor Jan Zachwatowicz’s (1900–1983) idea –

adesigner,conservator,andremarkableexpertonPolish

architecture. He was educated in Petersburg and then

graduated from Warsaw University of Technology in

1925asanarchitect,whereheworkedasanassistantin

theDepartmentofHandDrawing(underthesupervision

ofProfessorZygmuntKamiński).Since1930heworked

attheInstituteofPolishArchitectureofProfessorOskar

Sosnowski,combiningdidacticworkwithresearchonthe

Warsaw Old Town. From 1939 he headed the Institute

whichfunctionedinsecretuntiltheendofthewar.Atthe

sametime hewasactiveintheGovernmentDelegation

for the Country (a secret office of the Government in

Exile)andestablishedconservationserviceswhichwere

 Onthissubjectseealso[1],[2].

 FourotherequaldistinctionswereawardedtoEwelinaKubanek

(“IntroductionoftheMuseumofthePolishLandedGentrytotheClassi

cistpalaceinNawraasanarchitecturalandrestorationproblem”),Fa

cultyofCivilEngineering,ArchitectureandEnvironmentalEngineering,

University of Technology and Life Sciences in Bydgoszcz, Jacek

Kuśmierski(“Hugo Richter Promenadeas part ofWrocław’swalking

path system”), Faculty of Environmental Engineering and Geodesy,

WroclawUniversityofEnvironmentalandLifeSciences,IlonaPisera

(“Theconceptofreconstructingoftheoldtowntogetherwiththecastle

complexinMiędzyrzecze”),FacultyofCivilEngineering,Architecture

andEnvironmentalEngineering,UniversityofZielonaGóra,andBar

toszMikołajczyk(“CarmeliteconventlayoutinTrutnovfromthese

cond

quarterofthe18

century–itshistoryandrestorationissues”),Facultyof

FineArts,Nicolaus Copernicus UniversityinToruń.Theresultsof the

competitionareavailableonPKNICOMOSwebsite[3].

Il.1.Ceremoniawręczenia

nagródnaZamkuKrólewskim

wWarszawiewobecności

Magdaleny Gawin – generalnego

konserwatorazabytków

(fot.E.Łużyniecka)

Fig.1.Handingofprizes

ceremonyattheRoyalCastle

inWarsawinthepresenceof

MagdalenaGawin–thegeneral

conservatorofmonuments

(photobyE.Łużyniecka)

Prezentacje/Presentations 81

RządunaKraj(tajnymorganieRządunaUchodźstwie),

tworząc służby konserwatorskie przygotowane do od

budowykrajuze zniszczeńwramach BiuraOdbudowy

Stolicy.Wlatach1945–1957byłGeneralnymKonserwa

torem Zabytków w Polsce, twórcą planu zakładającego

odbudowę budynków staromiejskich w Warszawie na

podstawie źródeł iikonograi,awwypadkuichbraku,

poprzez tworzenie pseudohistorycznych stylizacji. Taką

metodę rekonstrukcji zastosowano także przy odbudo

wieinnychmocnozniszczonych centrów miast(np.we

Wrocławiu). W 1964 r. Profesor reprezentował Polskę

naIIMiędzynarodowymKongresieArchitektówiTech

ników Zabytków, podpisując postanowienia tzw. Karty

Weneckiej. Odszedłna emeryturęw 1970 r., leczprzez

następnelatakontynuowałdziałalnośkonserwatorską

JurybardzowysokooceniłodyplomMateuszaDołęgi

(il. 2–4), dobór tematu i chę zrewaloryzowania unika

towego,jednego znajstarszych w skali Europy zespołu

obiektówkolejowychwPile

.Składająsięnaniegodwie

XIXwieczne parowozownie – okrągła (1870–1874)

iwachlarzowa–orazwieleinnychobiektówinfrastruk

turykolejowej(obrotnicedozmianykierunkujazdy,wie

że wodne, przepompownia z żurawiem do napełniania

wodą lokomotyw oraz budynki magazynowe). Uznanie

wzbudziłytakżewyczerpująceanalizytowarzyszącepro

jektowiorazrozwiązaniefunkcjonalnezakładająceudo

stępnieniedlazwiedzającychwciąż działającego warsz

tatunaprawczegowlokomotywowniwachlarzowejoraz

jej

przemyślanarozbudowa. Dzięki temu mógł powsta

nowoczesny, sprawnie działającykompleks ekspozycyj

nodydaktycznyoniezwykleinteresujących,alternatyw

nych scenariuszach zwiedzania. Założono duży napływ

turystów, dzięki możliwości dojazdu na teren muzeum

samochodamiiautokarami,atakżespecjalnymzabytko

wymtaboremkursującymzdworcakolejowego.Abyto

umożliwi,stworzono wygodny dojazdi zadaszonype

ron.Rowerzystomipieszymzapewnionodojścieodstro

nyrzeki, gdziew przyszłościrozważane jest powstanie

przystankutramwajuwodnego.

Nowaczęśdokomponowanadokompleksuwyróżnia

sięformą.Zostałacałkowicieprzeszklona,łączniezwieżą

zaproponowanąnastykuzparowozowniąwachlarzową.

Jest funkcjonalna, ale również harmonijnie wpisuje się

w istniejącą zabudowę kolejowoprzemysłową, uzupeł

niającipodkreślającjejrangę.Tuzlokalizowanowejście

główne, które prowadzi do strefy wejściowej z kasami

isklepemzpamiątkami.Wholu,gdziewyeksponowano

ceglanąścianęszczytowąlokomotywowniwachlarzowej

i zachowano istniejące tory kolejowe, stworzono efekt

przenikaniasięzabytkuznowąstrukturą.Zorganizowano

 Por. [5]. Od 1954 r., zaprojektowany przez J. Zachwatowicza

znak (tzw. Błękitna Tarcza) służy do międzynarodowego oznaczania

obiektówzabytkowych.

 Por. [4]. Pierwsze połączenie kolejowe szlaku Królewskiej

PruskiejKoleiWschodniej(Ostbahn)otrzymałaPiław1851r.Zczasem

stałasięważnymwęzłem komunikacyjnym, skądodprawianopociągi

w siedmiu kierunkach. Zespół obiektów kolejowych będących przed

miotemprojektuusytuowanyjestnawschódodstacjiPiłaGłówna.

prepared for the reconstruction of the country from the

wardestructionwithintheCapitalReconstructionBureau.

Intheyears1945–1957hewastheGeneralConservator

restorerofMonumentsinPoland,heauthoredaplanto

reconstructoldtownbuildingsinWarsawonthebasisof

sourcesandiconography,andintheabsenceofthem,by

creatingpseudohistorystylisations.Thiskindofmethod

ofreconstruction wasalsousedinthereconstructionof

otherseverelydestroyedurbancentres(e.g.inWrocław).

In1964 theProfessor representedPoland atthe 2

In

ternationalCongressofArchitectsandMonumentTech

nicians, drafting the provisions of the socalled Venice

Charter.Heretiredin1970,butcontinuedhisrestoration

workduringthenextyears

The jury highly assessed Mateusz Dołęga’s diploma

(Fig.2–4),hischoiceofthethemeandhisdesiretorevive

theuniqueandoneoftheoldestEurope’srailwayfacility

complexesinPiła

.Itconsistsoftwo19

centuryloco

motivesheds–aroundtype(1870–1874)andafantype

–andmanyotherrailwayinfrastructurefacilities(turnta

bles,watertowers,pumpingstationswithacranetofill

locomotiveswithwateraswellaswarehousebuildings).

Comprehensiveanalyseswhichaccompaniedtheproject

and a functional solution that provided visitors with

astillworkingrepairshopatthefanlocomotiveshedand

its well thought out extension were also appreciated.

Thankstothis,amodern,efficientexhibitionandteach

ing complex with extremely interesting alternative sce

narioscouldbecreated.Thankstothis,amodern,efficient

exhibitionanddidacticcomplexwithextremelyinteresting

alternativesightseeingscenarioscouldbeconstructed.It

wasassumedthattherewouldbealargeinfluxoftourists

duetothepossibilityofaneasyaccesstothemuseumby

carsandcoachesaswellasbyaspecialhistorictrainwhich

started its journey from the railway station.To make it

possible,aconvenientapproachandacoveredplatform

wereconstructed.Cyclistsandpedestrianswereprovided

access from the river side where a water tram stop is

plannedtobeconstructedinthefuture.

Anewpartwhichwasaddedtothecomplexisdistin

guishedbyitsform.Itwascompletelyglazed,including

thetowerwhichwassituatednexttothefanlocomotive

shed.Itisfunctionalbutitalsoharmoniouslyintegrated

into the existing railway and industrial development,

complementingandemphasisingitsimportance.Themain

entrance,whichwassituatedinthenewpart,leadstothe

entrancezonewithticketofficesandasouvenirshop.In

thelobby,wherethebrickgablewallofthefanlocomotive

shed was exposed and the existing railway tracks were

preserved,aspecialeffectwascreatedwhichconsistedin

 Cf.[5].Since1954,thesign(thesocalledBlueShield)which

wasdesignedbyJ.Zachwatowicz,hasbeenusedfortheinternational

markingofhistoricalobjects.

 Cf.[4].PiławasgiventhefirstrailwayconnectionoftheRoyal

EastPrussianRailwayroute(Ostbahn)in1851.Inthecourseoftime,it

became an important transport hub, from which trains went in seven

directions.Thecomplexofrailwayobjectsbeingthesubjectoftheproj

ectislocatedeastoftheMainRailwayStation(PiłaGłównaStation).

82 Prezentacje/Presentations

Il.2.Wybranerysunkinagrodzonegoprojektu:rzutprzyziemiakompleksu,schematyfunkcjonalneiwizualizacje

(autor:M.Dołęga)

Fig.2.Selecteddrawingsoftherewardedproject:groundfloorplanofthecomplex,functionaldiagramsandvisualizations

(byM.Dołęga)

Prezentacje/Presentations 83

wniejrównieżczęśekspozycyjnąnapochylniachłączą

cych poszczególne ścieżki zwiedzania w zamkniętą ca

łoś.Dodatkowąatrakcjąjestwykorzystaniezewnętrznej

obrotnicydopokazów,któremożnaobserwowazwnętrza

nowegobudynkuoraztarasuwidokowegonajegodachu.

W ramach muzeum przewidziano dalsze funkcjono

waniewparowozowniwachlarzowejjedynegowPolsce

przedsiębiorstwa zajmującego się naprawą zabytkowe

gotaborukolejowego.Stworzonoobudowany,oszklony

korytarz obiegający wewnątrz budynek na poziomie

pierwszego piętra, umożliwiający zwiedzającym wgląd

dowarsztatu.Udostępnionadozwiedzaniajestteżloko

motywowniaokrągła,wktórejstworzonoskansenzpa

rowozamiiwagonami.Wzaproponowanymrozwiązaniu

udałosięzachowaiwykorzystadocelówmuzealnych

lubpomocniczychpraktyczniewszystkieobiektyzespołu,

np.wdawnejwieżywodnejprzewidzianobiuraobiektu,

anaparterzeumieszczonorestauracjęwrazzzapleczem.

WEuropiedynamicznierozwijasiętzw.turystykakwa

likowana–tematyczna,ukierunkowananaobiektyiob

szarypoprzemysłowe.WPolscemamyjużprzykładyta

kichrozwiązań

,międzyinnymiwwojewództwieśląskim

sątohuty,kopalnieczykolejwąskotorowa.Obecniena

stacjiPiłaGłównazatrzymująsięcorokudwaparowozy

znanemiłośnikom kolejnictwa:„Pirat” (relacji Poznań–

Kołobrzeg) oraz „Blues Express” (Poznań–Zakrzewo).

Wtrakcieichpostojuodbywająsiępokazyoporządzania

parowozów.Tododatkowyargument,bymającjużtaką

tradycję,stworzynabazietegowspaniałegokompleksu

kolejowegomuzeum,którebędziestanowiłocałoroczną

atrakcję.

theintermingling of the monument withthe new struc

ture.Inside,thereisanexhibitionpartontherampscon

nectingindividualtourpathsintheformofaclosedwhole.

Anadditionalattractionistheuseofanexternalturntable

forshowswhichcanbeobservedfromtheinteriorofthe

newbuildingandtheobservationdeckonitsroof.

Withintheframeworkofthemuseuminthefanloco

motiveshed,furtherfunctioningoftheonlycompanyin

Polandthatdealswithhistoricrailwaystockrepairswas

planned.Thereisalsoanenclosedglazedcorridoraround

theinteriorofthebuildingonthefirstfloor,whichallows

visitorstoviewtheworkshop.Aroundlocomotiveshed

inwhichthereisanopenairmuseumwithsteamlocomo

tivesandrailwaycarriageswasalsoopenedtothepublic.

Intheproposedsolution,itwaspossibletopreserveprac

ticallyallfacilitiesofthecomplexformuseumandauxil

iarypurposes,forexample,intheformerwatertowerthe

officesofthecomplexweredesignedwhileontheground

floorarestaurantwithfacilityroomswasplanned.

InEurope,thesocalledqualifiedtourismisbeingrap

idlydeveloped,namelythematicandaimedatpostindus

trial facilities and areas. In Poland, we already have

examples ofthis kind ofsolutions, among otherthings,

steelmills,coalmines,andanarrowgaugerailwayinSi

lesiaProvince.Nowadays,twosteamlocomotives,which

arewellknowntotherailwayenthusiasts,stopatthePiła

Głównarailwaystationeveryyear,i.e.“Pirate”(Poznań–

Kołobrzeg) and “Blues Express” (Poznań–Zakrzewo).

Whiletheyareatthestation,theshowsofsteamlocomo

tiveservicing take place.This tradition is an additional

argumentforbuildingamuseumonthebasisofthismag

nificent railway complex, which will provide another

touristattractionforthewholeyear.

Translated by

Bogusław Setkowicz

Il.3.PrzekrójCCzrewitalizowanegoirozbudowanegokompleksuzabytkowychbudowlikolejowychwPile(autor:M.Dołęga)

Fig.3.CCsectionofthecomplexofthemonumentalrailwaybuildingscomplexinPiła(byM.Dołęga)

Il.4.ElewacjapółnocnazrewitalizowanegoirozbudowanegokompleksuzabytkowychbudowlikolejowychwPile(autor:M.Dołęga)

Fig.4.ThenorthelevationofthemonumentalrailwaybuildingscomplexinPiła(byM.Dołęga)

84 Prezentacje/Presentations

Bibliografia /References

[1] http://pwr.edu.pl/uczelnia/aktualnosci/pracamagisterskazwydzi

aluarchitekturynajlepszawmiedzynarodowymkonkursiepkn

icomos10338.html[accessed:21.12.2016].

[2] http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,412574,mateuszdole

gazwroclawiazwyciezcamiedzynarodowegokonkursuarchitek

tonicznego.html[accessed:5.01.2017].

[3] 

http://www.icomospoland.org/index.php/archiwumaktualnoci/1

69

nagrodaimprofesorajanazachwatowicza [accessed: 20.11.2016].

[4]

http://dlibra.bibliotekaelblaska.pl/dlibra/doccontent?id=4392[accessed:

7.05.2016].

[5] 

Jan Zachwatowicz. Architekt. 1900–1983, red.M.Pleskaczyńska,P.Ma

jewski,

ZamekKrólewskiwWarszawie,Warszawa2013.

Streszczenie

MateuszDołęga(WydziałArchitekturyPolitechnikiWrocławskiej)zdobyłgłównąnagrodęwmiędzynarodowymkonkursieICOMOSnanajlep

sząpracęmagisterskąobronionąwroku2016.Wartykuleprzedstawionofragmentczęścigracznejprojektudyplomowego,któryzawierałrów

nieżobszerne opracowanietekstowe. Kluczowym zagadnieniem projektu była rewaloryzacja irozbudowa historycznegokompleksu budynków

kolejowychwPile.Sąoneprzeznaczonenamuzeumparowozów„SteamCentre”zmiejscemnawystawyiedukację.Cowięcej,wwachlarzowej

parowozownigościebędąmoglizwiedzaistniejącywarsztat,gdzieparowozysąnaprawianeiodbudowywane.Atrakcyjnośmuzeumurozmaicą

prezentacjepracyparowozównazewnętrznejobrotnicy,przejażdżkihistorycznymtaboremipokazyprzygotowywaniaparowozówdopracy.

Słowa kluczowe:rewitalizacja,komplekskolejowy,Piła,ICOMOS

Abstract

Mateusz Dołęga (Faculty of Architecture, Wrocław University of Science and Technology) won the top prise in the ICOMOS international

competitionforthebestmaster’s thesisdefendedin2016.Thearticlepresentsthefragmentofgraphicpart of the diplomaproject,whichalso

includedacomprehensivetextualdesign.Thekeyissueoftheprojectwasrevalorizationandextensionofahistoricalcomplexofrailwaybuildingsin

Piła.Theyaredesignedforamuseumofsteamlocomotives“SteamCentre”withaspaceforexhibitionsandeducation.Whatismore,inhalfround

locomotiveshedvisitorscanexploreexistingworkshopwheresteamlocomotivesarerepairedandreconstructed.Theattractivenessofthemuseum

isdiversiedby:presentationsof workingsteamlocomotivesontheoutsideturntable,rideswithhistoricalrollingstockanddemonstrationsof

preparingsteamlocomotivestouse.

Key words:revitalisation,railwaycomplex,Piła,ICOMOS

“Museum of Steam Locomotives – Steam Centre” – the best project in the ICOMOS competition 2016

Mateusz Dołęga, Krystyna Kirschke

doi:10.5277/arc170307

Abstract