The Drop: phenomenon of free forms’ perception – searching for characteristic features of perception phenomenon

Bartosz Adamiczka

doi:10.5277/arc170402

Abstract

The paper presents a research project referring to the phenomenon of perception. The main aim of this study was to define and characterize aspects, factors and effects of the perception of free form as one of the attributes in the process of shaping the architectural form. There were several identified effects: the first and the main of the expected effects of the research project was to increase the author’s knowledge of perception itself. The second one was to create a simulation model which distinguished instruments and characteristic traits which allowed describing the influence of the perception phenomenon on the design process. The last assigment was to recognize the set of aspects, factors and effects related to the phenomenon of perception. At the beginning the relation between the creator and the observer in the research reality and their roles were defined. Then the aims of the research project were presented and developed – a simulation of the groups of facts, problems and ideas was prepared. As the last part of the description of the theoretical model, an intuitive image of the concept’s nucleus of the research project was introduced. The next step was to make alterations to the fundamental attributes of the concept nucleus itself. Furthermore to examine the main aspects of the perception, a simple prototype of research simulation was prepared. This allowed observing the process of perception and its attributes at the same time controlling the external factors and focusing on impressions of the person tested in combination with those factors. Before performing the research simulation, the process of its parameter altering was executed. The parameter alteration include, inter alia, material simulations, spatial simulations, time-simulations, energy-simulations and info-simulations of the concept nucleus. The purpose of these simulations was the development and enrichment of the target research simulation prototype. After simulations, the concept of the prototype was prepared and described.

Keywords:
perception
free-forms
architecture

Full article view is only available on bigger screens.

Full article

2017

4(52)

DOI: 10.5277/arc170402

Bartosz Adamiczka*

Kropla: zjawisko percepcji form swobodnych –

poszukiwanie cech charakterystycznych zjawiska percepcji

The Drop: phenomenon of free forms’ perception –

searching for characteristic features of perception phenomenon

Wstęp: forma swobodna w architekturze

Przełom XX i XXI w. to okres szybkich zmian i gwał-

townego rozwoju w wielu dziedzinach, m.in. ekonomii,

technologii, medycynie, jak również w architekturze [1].

Jak wiadomo, postęp pewnych dyscyplin wpływa na inne,

pozornie z nimi niezwiązane. Idąc tym tropem, można

obserwować i analizować wpływ poszczególnych dzie-

dzin na proces rozwoju architektury – na przykład rolę

i oddziaływanie ewolucji rzeczywistości rozszerzonej.

Biorąc pod uwagę założenia projektu badawczego, jedną

z głównych korzyści rozbudowy wirtualnego świata dla

projektowania architektonicznego jest stworzenie środo-

wiska pracy pozbawionego jakichkolwiek ograniczeń

związanych z tworzeniem formy geometrycznej. Wysoce

zaawansowana technologia umożliwia pokonanie barier

fizycznego świata i swobodne kształtowanie formy archi-

tektonicznej budynków [2]. W tym wirtualnym kontek-

ście architektonicznym projektant może wyeliminować

każdy czynnik, który mógłby ograniczyć proces projekto-

wy, w tym m.in.: siły fizyczne, cechy charakterystyczne

materiałów czy też technologie związane z samą budową

obiektu. Jednakże twórca ma również możliwość odwzo-

rowania ich, zarówno w celu osiągnięcia konkretnego

efektu projektowego, jak i w celu weryfikacji jego wyni-

ku. Łącząc to z zaawansowaniem technologii budowy

obiektów, projektant otrzymuje możliwość poszukiwania

Introduction: Free form in architecture

The turn of the 20

and 21

century is the moment of

progressive changes and rapid development of many dif-

ferent domains: economy, technology, medicine and many

others, as well as in architecture [1]. Important is the fact

that the progress in one field affects many others, often

seemingly unrelated domains. Following this path, we

can observe and analyze the influence of certain domains

on the development process of architecture – for example,

the role of augmented reality. For this research project,

one of the principal benefits of the evolution of virtual

environment for architectural design is the creation of

workspace without any limitations. Highly advanced

technology allows us to break barriers of the physical

world and freely shape the architectural form of buildings

[2]. In this augmented architectural context, the designer

can eliminate any factor that may limit the design process,

such as: physical forces, characteristics of materials or

building construction process technology. However, he

can also imitate them as well to obtain different results of

the design process or to verify its results. Combining this

with the advancement in technology of building construc-

tion, the designer receives the possibility to search for the

architectural form of a building completely apart from its

structural system. This is […] a new fashion, (called Free

Form Design), with the prevalence of aesthetics over stat-

ic rationality where the role played by the structures is

merely to support the architectural design [3, p. 79]. As

a result, an enormous diversity of buildings form can be

observed. Most of them are particular – unusual and

* Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej/Faculty of Ar

chi tecture, Wrocław University of Science and Technology.

16 Bartosz Adamiczka

formy architektonicznej budynku całkowicie niezależnie

od jego systemu konstrukcyjnego. Jest to […] nowa moda

(zwana Free Form Design, tj. FFD), podkreślająca prze-

wagę efektu wizualnego nad statyczną racjonalnością,

w której jedyną rolą konstrukcji jest wsparcie projektu ar-

chitektonicznego [3, s. 79]. Efektem takiego podejścia jest

ogromna różnorodność ukształtowania obiektów budowla-

nych. Większość z nich jest szczególna – nietypowa i wy-

jątkowa w swoim kształcie (il. 1). Analizując metody pro-

jektowania i sposoby wznoszenia tego typu obiektów,

moż na odnieść współczesne poszukiwania formy do rozwa-

żań Waltera Gropiusa, że […] zewnętrzna forma nowocze-

snej architektury jest nieuniknionym wytworem uwarunko-

wań intelektualnych, społecznych i technicznych na szych

czasów […]. Rozwój nie dokonuje się jednak bez prze szkód,

wśród których napotkaliśmy: mylące teorie, dogmaty i prywat-

ne manifesty, techniczne trudności, czy wresz cie nie bez pie

czeństwa płynące z formalistycznych ma jaków [4, s. 91, 92].

Wspomniane wcześniej możliwości pozwalają na two-

rzenie form pozornie negujących siły ciężkości, np. obiek

tów zdających unosić się nad ziemią, utrzymujących się

w stanie zawieszenia lub pozostających w stanie ciągłego

napięcia. Silnie zauważalny jest dynamizm powstających

form oraz sugestia ruchu. Prowadzi to również do wraże-

nia dematerializacji samej formy [5]. Dynamizm oraz de-

materializację formy, jako cechy form swobodnych, od-

naleźć można w traktacie Juliusza Żórawskiego, zgodnie

z którym forma swobodna stanowi swoiste zaprzeczenie

formy spoistej – określonej geometrycznie, o ograniczo-

nej liczbie elementów. Jednocześnie architekt, jako twór-

ca, może dążyć do stworzenia jedynie częściowo swobod-

nej formy – architektura musi być jednoznacznie i dobitnie

uformowana, ponieważ w ramach postrzegania nie ma dla

człowieka materii bez formy. Prawdziwej swobody formy

należy doszukiwać się w organizacjach formalnych (kom-

pozycjach elementów), których układ nie jest jednoznacz-

nie zdefiniowany [6]. Efektem tych dążeń są rozwiązania,

unique in its shape (Fig. 1). Analyzing the design methods

and ways of building objects of this type, contemporary

search for form can be referenced to Walter Gropius re-

flections, that […] the external form of modern architec-

ture is an inevitable result of the intellectual, social and

technical conditioning of our times […]. Development is

not without obstacles, among which we encounter: mis-

leading theories, dogmas and private manifestos, techni-

cal difficulties, and finally the dangers of formalistic hal-

lucinations [4, p. 91, 92].

The above mentioned possibilities allow the creation

of forms that seemingly negate the force of gravity – for

example, objects that float above the ground, remain sus-

pended or remain in a constant state of tension. The dy-

namics of the emerging forms and the suggestion of

movement are noticeable. This also leads to the impres-

sion of dematerialization of the form itself [5]. Dynamism

and dematerialization of form, as a feature of free forms,

can be found in the treatise of Juliusz Żórawski, accord-

ing to which the free form is a specific denial of a cohe-

sive form – geometrically defined, with a limited number

of elements. At the same time, the architect, as creator,

may seek to create only a partially free form – architec-

ture must be unequivocally and emphatically formed,

because in the context of perception, there is no material

for a man without a form. The real freedom of form must

be found in form organizations (compositions of ele-

ments), which system is not clearly defined [6]. Some of

the solutions can be treated as revolutionary but others

seem to be strange, odd or even mad. However, the form

is much more than just a geometrical representation of the

shape – quoting the painter Ben Shahn: form is the visible

shape/representation of a content [acc. 7, p. 109]. Certain

structures are considered as safe and trustworthy others

as insecure, shaky or dangerous. Why are they seen so?

Even if they are all well and safely constructed? On what

basis are they evaluated? Referring to Steen Eiler Ras

Il. 1. Wybrane przykłady form swobodnych: a) Frank Gehry, Walt Disney Concert Hall, 2003; b) Daniel Libeskind, Denver Art Museum, 2006;

c) Zaha Hadid, Heydar Aliyev Center, 2013; d) Santiago Calatrava, Milwaukee Art Museum, 2001 (rys. B. Adamiczka)

Fig. 1. Selected examples of free forms: a) Frank Gehry, Walt Disney Concert Hall, 2003; b) Daniel Libeskind, Denver Art Museum, 2006;

c) Zaha Hadid, Heydar Aliyev Center, 2013; d) Santiago Calatrava, Milwaukee Art Museum, 2001 (drawn by B. Adamiczka)

Kropla: zjawisko percepcji form swobodnych/The Drop: phenomenon of free forms’ perception 17

których część może być traktowana jako rewolucyjna,

tymczasem inne wydają się dziwne, obce lub nawet sza-

lone. Jednak forma stanowi znacznie więcej niż wyłącz-

nie geometryczną reprezentację kształtu – cytując mala-

rza Bena Shahna: forma to widzialny kształt treści [cyt.

za: 7, s. 109]. Część struktur odbierana jest jako bezpiecz-

ne i budzące zaufanie, inne zaś jako niepewne, chwiejne

czy wręcz stanowiące zagrożenie. Dlaczego są postrzegane

w ten sposób? Nawet jeśli są zbudowane w sposób solidny

i bezpieczny? Na jakiej podstawie są oceniane? W nawią-

zaniu do poglądu Steena Eilera Rasmussena, odpowiedzią

na te pytania może być percepcja – jako że granice archi-

tektury nie są jasno określone, nie należy jej wyjaśniać,

lecz odczuwać [8].

Odnosząc definicję form swobodnych do obiektów ar-

chitektonicznych, […] architekturę o swobodnej formie

(ang. free form architecture) można scharakteryzować

jako swobodnie płynącą ekspresję, która stara się równo-

cześnie odzwierciedlać i pogodzić nieuniknioną różnorod-

ność sił wpływających na każdy projekt architektoniczny

[9, s. 237–267]. Formy swobodne w projektowaniu bu-

dynków FFD mogą odpowiadać jednemu z dwóch sposo-

bów podejścia w tworzeniu ich formy – albo związanemu

z przyczynami konstrukcyjnymi, albo z przyczynami ar-

chitektonicznymi [10]. W pierwszym wypadku istotne jest

to, że proces tworzenia formy bazuje na konkretnym, szcze

gólnym materiale. W pewnym sensie forma budynku oraz

układ nośny sam w sobie tworzone są w procesie konstru-

owania. Tym samym można stwierdzić, że forma obiektu

powstaje z jego własnej konstrukcji. W drugim wypadku

forma obiektu architektonicznego jest osobnym, niezależ-

nym elementem dodanym do obiektu. W efekcie można

przyjąć, że forma obiektu jest oparta na jego konstrukcji,

jednak nie jest jej koherentną częścią i może zostać bez

większych trudności zmieniona lub usunięta, bez znaczą-

cych konsekwencji dla samego układu strukturalnego.

Upraszczając, można powiedzieć, że pierwsze podejście

oznacza sytuację, w której forma i układ nośny obiektu są

spój ne i zależne od siebie, zaś drugie – sytuację, w któ rej

forma i konstrukcja obiektu są, przynajmniej częściowo,

niezależne od siebie i mogą być rozpatrywane oddzielnie.

Głównym celem pracy jest zdefiniowanie i scharaktery

zowanie aspektów, czynników oraz efektów (ergo wpły wu

oddziaływania) percepcji form swobodnych jako jednego

z atrybutów w procesie powstawania formy architekto-

nicznej. To właśnie percepcja jest tym, co odpowiada za

sposób, w jaki odbieramy otacza jący nas świat [11], włą-

czając również architekturę. Wszel kie rezultaty badań

mogą rozwinąć i rozszerzyć wiedzę i pojmowanie relacji

pomiędzy twórcą, obserwatorem i użytkownikiem oraz

samym procesem projektowym jako takim. Pierw szym

zamysłem projektu badawczego jest zwiększenie wiedzy

w zakresie samego zjawiska percepcji. Drugim zadaniem

jest stworzenie modelu symulacyjnego, pozwalającego

wyróżnić instrumenty i cechy charakterystyczne umożli-

wiające opisanie wpływu zjawiska percepcji na proces

projektowania.

W celu poznania głównych aspektów percepcji został

przy gotowany prosty prototyp symulacji badawczej.

Prze bieg doświadczenia: na stole ustawione jest naczynie

mussen, the

answer to these questions may be perception

– as the boun

daries of architecture are not clearly defined,

it should not be explained but felt [8].

Referring to the definition of free forms for architec-

tural objects, […] freeform architecture’ may be charac-

terized by a free-flowing expression that seeks to simulta-

neously reflect and reconcile the inevitability of a di versity

of forces influencing any architectural design [9, p. 237–

267]. Free forms in free form buildings design can reflect

one of two approaches in creating their form – either re-

lated to structural or designing (architectural) reasons

[10]. In the first case, an important thing is that the pro-

cess of form creation is based on a particular material. In

a way, the form of a building and the structure itself are

created through the process of constructing. Consequently

in that case it can be stated that the form of an object arise

from its structure. In the second case, the form of an ar-

chitectural object is a separate, independent thing, added

to the object. We can therefore assume that the form of an

object is based on its structure but is not a coherent part

of this structure and can be easily removed or changed

without consequences for the structure itself. Simplifying,

it can be said that the first approach indicates the situation

in which the form and the structure of the object are co-

herent and depend upon each other, and the other one in-

dicates the situation in which the form and the structure of

the object are, at least partly, independent of each other

and may be considered individually.

The main aim of the research project is to define and

characterize aspects, factors and effects. Through the no-

tion of the effect of perception the author understands the

influence that perception exerts on particular aspects of the

perception of free form as a one of the attributes in the

process of shaping the architectural form. It is the percep-

tion which is responsible for the way we perceive the world

that surrounds us [11], including architecture. Any results

of the research may help to improve and expand the know

ledge and understanding of the relation between the creator

and the observer or user and the design process itself. The

first of the expected effects of the research project is to in-

crease the knowledge of perception itself. The second one

is to create a simulation model to distinguish instruments

and characteristic traits allowing to describe their influence

on the design process. The last one is to recognize the set

of aspects related to the phenomenon of the perception.

To examine the main aspects of the perception, a sim-

ple prototype of research simulation was prepared. Pro

cess of study: there is a vessel filled with water and a ca 

mera, both on a table; the person tested is given ink – his

or her task is to pour the ink into the vessel while watch-

ing it through the camera; when the person sees a shape

recalling a geometric or an architectural form, he or she

takes a picture; the researcher asks questions and makes

notes; the procedure may be repeated if necessary (this

depends on the researcher). The study can be carried out

on a group of people. This research simulation allows

observing the process of perception and its attributes, at the

same time controlling the external factors and focusing on

the impressions of the person tested, also with reference

to these factors.

18 Bartosz Adamiczka

wypełnione wodą oraz aparat fotograficzny; osoba bada-

na dostaje tusz – jej zadaniem jest aplikacja tuszu do na-

czynia przy jednoczesnej obserwacji tej czynności po-

przez wizjer aparatu; kiedy badany dostrzeże kształt

przypominający formę geometryczną lub architektonicz-

ną, naciska spust migawki i robi zdjęcie; osoba przepro-

wadzająca badanie zadaje pytania i robi notatki; procedu-

ra w razie koniecz ności (decyzja osoby przeprowadzającej

symulację) może zostać powtórzona. Badanie przeprowa-

dzić można na wybranej grupie osób. Symulacja ta po-

zwala na obserwację procesu percepcji oraz związanych

z nią atrybutów, przy jednoczesnej możliwości kontroli

czynników zewnętrznych oraz skoncentrowaniu uwagi na

wrażeniach jed nostki poddanej badaniu, również w od-

niesieniu do tych czynników.

Relacja twórca–obserwator w procesie percepcji

Skupiając się na samym procesie poszukiwania formy,

niejednokrotnie zapomina się o udziale w nim istoty ludz-

kiej. Myśląc o roli człowieka, można zauważyć dwie

funkcje. Pierwsza z nich, już wspomniana, to rola projek-

tanta. Nawiązując do przedstawionych możliwości proce-

su poszukiwania formy, projektant odgrywa rolę twórcy

o niemal nielimitowanej kontroli nad wirtualną formą

budynku oraz jego otoczeniem [12]. Może on nawet zo-

stać nazwany demiurgiem. Drugą rolą człowieka w tym

procesie jest funkcja użytkownika. Użytkownik wchodzi

w interakcje z budynkiem, wprowadza do niego życie, ale

i ocenia go. Zdarza się, że przystosowuje go do swoich

potrzeb, w tym nawet go przebudowując. W rzeczywisto-

ści sposób, w jaki człowiek postrzega budynek oraz jego

otoczenie, może stanowić kluczowy czynnik dla wyglądu

samej formy obiektu. Staje się to jeszcze ważniejsze w przy-

padku budynków typu free form – kiedy forma obiektu

jest niecodzienna, nieoczywista i zupełnie inna od tej, do

której przywykł odbiorca. Budynki o tradycyjnej formie

są często niezauważane przez obserwatora, jako że ich

forma jest mu dobrze znana. Budynki typu free form wy-

różniają się w tkance miejskiej, przyciągają uwagę od-

biorcy. Można powiedzieć, że stymulują one proces per-

cepcji w dużo bardziej zdecydowany sposób.

W odniesieniu do tych dwóch zaprezentowanych ról

najważniejszym czynnikiem wpływającym na proces po-

szukiwania formy architektonicznej jest relacja twórcy

i użytkownika. Bardzo często ta relacja jest niebezpośred-

nia – wyraża się poprzez budynek. Kształtując szczególną

formę budynku, kreator igra z jego percepcją, oglądając

zachowania i odpowiedzi odbiorcy.

Wcześniej kształt architektoniczny budynku miał

świad czyć o jego solidności i wytrzymałości. Dlatego też

system konstrukcyjny był jednym z najważniejszych as

pektów projektowych w procesie poszukiwania formy.

Rozwój systemów konstrukcyjnych pozwolił wypracować

zdecydowanie bardziej spektakularne bryły budynków.

Jak już wspomniano, zaawansowanie współczesnych tech

nologii budownictwa pozwoliło na kształtowanie formy

architektonicznej w oderwaniu od konkretnego systemu

konstrukcyjnego. Budynki dzisiejszych czasów mają za-

skakiwać użytkowników, wprawiać w zdumienie. Każ dy

Creator vs. observer in the process of perception

Focusing on the architectural form finding process itself,

it often happens that one forgets about the human participa-

tion in this process. Thinking about the human role, we can

notice two functions. The first, already mentioned, is the

role of the designer. According to presented capabilities in

the form finding process, the designer plays the role of a cre-

ator. The creator has a nearly unlimited control over the

virtual form of a building and its environment [12]. He can

be even called a demiurge. The second role of man in this

process is the function of the user. The user interacts with

the building, introduces life into it. It happens that he adapts

the building to his needs, sometimes even rebuilding it. But

he also evaluates it. In fact the way he perceives the build-

ing and its surroundings might be a crucial factor for the

appearance of the building’s form itself. This becomes even

more important in the case of free form objects – where the

form is unusual, not obvious and quite different from what

the observer has been used to. Buildings of traditional form

are often unnoticed by the observer as their form is well

known to him. Free form buildings stand out in the urban

tissue, they attract his attention. One can say that they sti

mulate the process of perception more firmly.

Referring to these two presented roles, the most impor-

tant factor in form finding process is the relation between

the creator and the user. Very often this relation is indirect

– it is expressed through the building. Shaping a particu-

lar form of a building, the creator plays with building per-

ception, watching the users response and behavior.

Formerly the architectural form of a building was to

give evidence of its reliability and durability. That is why,

the structural system, was one of the most important as-

pects in the form finding process in designing. The devel-

opment of structural systems allowed achieving much

more spectacular buildings’ forms. As it was mentioned,

the advancement in contemporary technology of building

con struction, allows shaping the architectural form apart

from the structural system. The buildings of our times

have to surprise users and astound them. Each of them,

pre tends to be unique – one of a kind. To achieve this, new

barriers are overcome: visual, aesthetic or structural [12].

What would the architectural form look like without the

user? An attempt can be made to present the extreme state

of this situation by analogy with the experiment of Erwin

Schrödinger – according to the quantum theory and the

experiment, every object is in superposition of states, un-

less measurements are made – for example observation

[13]. If so, it means that the architectural form is indeter-

minate until being watched by someone (Fig. 2). In fact,

further research expanded this theory by the phenomenon

of decoherence – briefly speaking, nature plays the role of

the observer, so objects set in an environment are already

specified in one of its states [13]. In this way, the present

lack of possibility of direct observation of the assumptions

of quantum theory for macroscopic objects is explained –

such objects do not reveal their wave properties due to the

too small wavelength of matter. Although the shape of ar 

chi

tectural objects must be unequivocally and emphatically

formed, the architectural form being […] the visible

Kropla: zjawisko percepcji form swobodnych/The Drop: phenomenon of free forms’ perception 19

z nich pretenduje do miana niepowtarzalnego, jedynego

w swoim rodzaju. Aby to osiągnąć, pokonywane są nowe

bariery: wizualne, estetyczne czy strukturalne [12].

W jaki sposób forma architektoniczna wyglądałaby

bez użytkownika? Dokonać można próby przedstawienia

stanu granicznego tej sytuacji poprzez analogię do ekspe-

rymentu Erwina Schrödingera – zgodnie z teorią kwanto-

wą oraz wspomnianym eksperymentem każdy obiekt

znajduje się w superpozycji stanów, dopóki nie zostaną

wykonane pomiary, np. obserwacja [13]. Jeśli przedstawi

się ten stan graniczny w ten sposób, to znaczy, że forma

architektoniczna jest nieokreślona, dopóki nie będzie

przez kogoś oglądana (il. 2). W efekcie kolejne badania

rozszerzyły tę teorię o zjawisko dekoherencji – krótko

mówiąc, natura pełni funkcję obserwatora, dlatego też

obiekty osadzone w środowisku mają już sprecyzowany

jeden ze stanów [13]. W ten sposób tłumaczyć można

obecny brak możliwości bezpośredniej obserwacji zało-

żeń teorii kwantowej dla obiektów makroskopowych, jako

że tego typu obiekty nie ujawniają swoich własności falo-

wych, ze względu na zbyt małą długość fali materii. Mimo

że kształt obiektów architektonicznych musi być jed 

noznacznie i dobitnie uformowany, forma architektonicz-

na – jako „widzialny kształt treści” [7] – może znacząco róż

nić

się w sposobie odczuwania (percepcji) obserwatora,

a co za tym idzie, stanowić może inną formę pomi mo nie-

zmiennego kształtu (superpozycja stanów). Ko lej nym po-

twierdzeniem niematerialnego i zło żonego cha rakte ru for-

my architektonicznej może być ujęcie zgod ne z ujęciem

Juchanim Pallasmaa, który traktuje architekturę jako ro-

dzaj egzystencjalnego i metafizycznego filozofowania za

pomocą przestrzeni, struktury, materii, grawitacji i świa-

tła [14]. Jednakże teoria kwantowa nie jest jedyną, która

podkreśla znaczenie obserwatora.

Angloirlandzki filozof George Berkeley stworzył kon

cepcję „bytu obserwowanego”. Powiedział on: „być” to

znaczy być postrzeganym. Podążając tym tokiem myśle-

nia, należy uznać, że obiekt (lub rzecz) może istnieć wte-

dy i tylko wtedy, kiedy jest obserwowany. Jednocześnie

nikt nie może być pewny istnienia tej rzeczy – pozostaje

to tylko w wyobraźni [15]. Obie te teorie uwypuklają

znaczenie percepcji badanego obiektu i jego interakcji

z użytkownikiem. Był to jeden z bodźców do podjęcia

przedmiotowych badań przez autora.

shape/representation of a content [7] can significantly dif-

fer in the manner of perception of the observer, and thus

may constitute another form despite of unchanging shape

(superposition of states). In accordance with Juchani Palla

smaa, another confirmation of the intangible and complex

nature of the architectural form, might be architecture

definition as a kind of existential and metaphysical phi-

losophizing by means of space, structure, matter, gravity

and light [14]. However, the quan tum theory is not the

only one that emphasizes the role of the observer.

An AngloIrish philosopher George Berkeley created

the concept of “observed existence”. He said: “to be”

means “to be seen”. It means that an object or something

can exist if and only if it is being observed. Otherwise,

one cannot be certain of the existence of this thing – it

remains only in the imagination [15]. Following this path,

both these theories enhance the importance of perception

and interaction of the user with an examined object. That

was one of the incentives to start the research project.

In the research simulation prototype there are two roles

of man – the researcher and the person tested. The re-

searcher is a supervisor. He or she helps the person tested

during the simulation and at the end of each sequence he

or she asks questions. The person tested might be called

a “dropper” or an “observer”. His or her main task is to

observe and interpret appearing shapes. He or she is the

one who interacts and brings to life those shapes. Both

participants have to deal alike with the real and virtual

context of the research project. The real life simulation is

combined with virtuality – the imagination on the one

hand and the digital representation of reality (digital pic-

tures) on the other hand. Such a combination provides the

ability to access nearly unlimited possibilities of the vir-

tual world and its technology while, at the same time, the

research itself is set in the reality. Thus one may be able

to explore the free form’s perception and to draw conclu-

sions in relation to the architectural objects.

Aspects of perception

What is perception? How does it work? What are the

factors that affect the perception? What is the difference

in perception of particular people? These and others simi-

lar question are very important to understand the way

Il. 2. Schemat koncepcyjny: a) forma nieobserwowana – nieokreślona; b) forma obserwowana – określona

(rys. B. Adamiczka na podstawie eksperymentu E. Schrödingera)

Fig. 2. Concept diagram: a) form not observed – indeterminate; b) form observed – determinate

(drawn by B. Adamiczka based on experiment of E. Schrödinger)

20 Bartosz Adamiczka

W prototypie symulacji badawczej można wyróżnić

dwie role człowieka – naukowiec oraz osoba poddana do-

świadczeniu. Osoba prowadząca test jest opiekunem.

Pomaga on uczestnikowi doświadczenia podczas symula-

cji i zadaje pytania na koniec każdej sekwencji. Osoba

zaproszona do eksperymentu może być nazwana „krople-

rem” albo „obserwatorem”. Jej głównym zadaniem jest

obserwować i interpretować pojawiające się kształty. Jest

jednostką, która wchodzi w interakcje i powołuje do życia

te kształty. Obaj uczestnicy muszą obcować zarówno

z wirtualnym, jak i rzeczywistym kontekstem projektu

studialnego. Realna symulacja jest połączona ze środowi-

skiem wirtualnym – wyobraźnia z jednej strony i cyfrowa

reprezentacja (fotografie cyfrowe) z drugiej. Takie połą-

czenie daje możliwość dostępu do prawie nielimitowa-

nych możliwości cyfrowego świata i jego technologii

podczas samych badań osadzonych w tym czasie w świecie

materialnym. Dzięki temu istnieje możliwość odkrywania

percepcji form swobodnych oraz wyciągania wniosków

w nawiązaniu do obiektów architektonicznych.

Aspekty percepcji

Czym jest percepcja? Jak działa? Jakie czynniki mają

na nią wypływ? Czym się różni percepcja u poszczegól-

nych ludzi? Te i inne, podobne pytania są bardzo istotne,

by zrozumieć sposób, w jaki postrzegane są budynki.

Głównym celem omawianego projektu i symulacji jest

przestudiowanie zjawiska percepcji oraz odnalezienie

użytecznej informacji, potrzebnej do lepszego zrozumie-

nia tego zjawiska, a także, być może, odpowiedź na wyżej

wymienione pytania.

Zgodnie z powszechną definicją, percepcja jest kom-

pleksowym procesem poznawczym [16]. To jest sposób,

w jaki myślisz o czymś albo rozumiesz coś lub kogoś, albo

sposób, w jaki postrzegasz lub rozumiesz coś, używając jed

nego ze swoich zmysłów [17]. W rzeczywistości, w szcze 

gólnym przypadku architektury lepsze rozumienie tego

procesu może pozwolić na bardziej kreatywne podejście

do tworzenia i projektowania [18].

Zastanawiając się nad koncepcją percepcji oraz same-

go prototypu symulacji badawczej, autor wyróżnił pięć

okoliczności będących głównymi atrybutami lub as pek

tami percepcji: kontekst/tło, czas, projekcję, interpretację

oraz zmysły. Każdy z nich oddziałuje na proces postrze-

gania w pewien sposób. Zmiana jednego z nich wpłynie

na odbierany obraz badanego obiektu oraz rzeczywis

tości. Po zebraniu atrybutów przeprowadzono symulację

pro ble

mów z nimi związanych. W tym celu zadano pytania

ba daw cze o to, jakim problemem może być konkretna oko

licz ność i jaki problem można połączyć z daną okolicznoś

cią. W efekcie dla każdej z okoliczności zdefiniowano

prob l

em. Następnie wykonano symulację pomysłów zwią-

zanych z każdym z określonych problemów. Do każdego

z nich dopasowano pomysł mogący posłużyć jako jego

rozwiązanie. Ilustracja 3 ukazuje relacje pomiędzy grupa-

mi faktów, problemów i pomysłów.

Pierwszym problemem była zmienność kontekstu – ten

sam obiekt jest postrzegany zupełnie inaczej w zależnoś

ci od zmiany tła [11]. Próbując rozwiązać ten problem,

buildings are seen. The main aim of the research project

and the research simulation is to study the phenomenon of

perception and find some useful information, needed to

better understand it and perhaps to answer those questions.

According to the common definition, perception is

a complex cognitive process [16]. It is the way you think

about or understand someone or something or the way

that you notice or understand something using one of

your senses [17]. In fact, in the particular case of architec-

ture, a better understanding of this process may allow for

a more creative approach to its design and creation [18].

Reflecting on the concept of perception and the re-

search simulation itself, the author distinguished five facts

being main attributes or aspects of perception: context/

background, time, projection, interpretation and incentives

(senses). Each one of them influences the process of the

perception in some way. Changing one of them will influ-

ence the perceived image of the examined object and the

reality. After gathering these attributes, a simulation of the

problems was conducted and examining questions were

asked: “a certain fact is a problem of what?”, “what prob-

lem might be connected with a certain fact?” For each fact,

its problem was defined. Than a stimulation of ideas gen-

erated by those problems was realized. For every problem

the idea of a solution was matched. Figure 3 demonstrates

relations between groups of facts, problems and ideas.

The first problem was the variability of the context –

the same object is seen completely differently on various

background [11]. Trying to solve the question of variabil-

ity a solution of a studio was proposed. Thereby the re-

searcher may fully control the background for the research

simulation. For example he can use a totally neutral,

white setting to eliminate its influence on the object. On

the other hand he may affect its perception by colors, lu-

minosity, shapes or patterns. Everything is under the con-

trol of the researcher. In practice it is impossible to ma-

nipulate the context of the building in this way. However

the possibility of this procedure in the research simulation

allows determining the influence of the background and

context on the perception process.

Another problem might be the passage of the time –

every moment is unique and unrepeatable, it is impossible

to control the time. The issue of time is impossible to com-

pletely control but it might be counted in order to draw

some conclusions. In relation to the topic of architecture,

the question of time has many aspects. It happens that the

observer becomes used to certain particular forms and ob-

jects, that were initially unusual. Some characteristics as-

sociated with the fashion or technology becomes obsolete

– something which was recognized as innovative and fresh

loses its validity and importance. Moreover, buildings are

transformed in time. Their form changes – they are rebuilt,

modified or they simply deteriorate during their use.

Thinking of projection, one cannot forget about the

issue of subjectivism of the observer – every person

perceives in his own way [19]. Among other things, it de-

pends on the imagination, education, cultural background

or age [20]. The problem of subjectivism and unpredicta 

bility is also present in the field of the inter pretation. Ana

lyzing the facts of projection and interpre tation and its

Kropla: zjawisko percepcji form swobodnych/The Drop: phenomenon of free forms’ perception 21

zaproponowano zastosowanie studia – przestrzeni staran-

nie

przygotowanej i odpowiednio wyposażonej do celów

eksperymentu. Dzięki temu badacz mógłby w pełni kon 

trolować tło w trakcie symulacji. Na przykład mógłby

zasto sować całkowicie neutralną, białą oprawę w celu wy-

eliminowania lub osłabienia jej wpływu na obiekt. Jed

nocześnie mógłby dokonać próby wpłynięcia na percep

cję poprzez zastosowanie kolorów, jasności, kształtów

lub

wzorów. Wszystko

byłoby pod kontrolą osoby przepro-

wadzającej badanie. W praktyce manipulowanie kontek-

stem budyn

ku w taki sposób jest czymś niemożliwym.

Jednakże wdro

żenie takiej procedury w ramach symula

cji pozwala na określenie wpływu tła i kontekstu na pro-

ces percepcji.

Kolejnym problemem jest upływ czasu – każda chwila

jest wyjątkowa i niepowtarzalna. Niemożliwe jest kontro-

lowanie czasu, jednak istnieje ewentualność mierzenia

lub liczenia go w celu wyciągnięcia pewnych wniosków.

W architekturze czas ma wiele aspektów. Zdarza się, że

ob serwator przyzwyczaja się do form i obiektów, które

początkowo uważał za niecodzienne. Niektóre cechy

zwią za ne z modą i technologią dezaktualizują się – coś,

co było kiedyś postrzegane jako innowacyjne i świeże,

traci swoje znaczenie i ważność. Co więcej, budynki są

przekształcane w czasie; ich forma ulega zmianie – są

przebudowywane, modyfikowane lub po prostu niszczeją

w trak cie użytkowania.

Myśląc o projekcji, nie można zapominać o subiekty-

wizmie obserwatora – każda osoba postrzega otaczające

ją elementy w sobie właściwy sposób [19]. Zależy to od

wielu czynników, m.in. od wyobraźni, wykształcenia,

kul tury czy też wieku [20]. Problem subiektywizmu i nie-

przewidywalności jest również obecny w zakresie inter-

pretacji. Podczas analizy okoliczności projekcji i interpre-

tacji oraz związanej z nimi problematyki subiektywizmu

i nieprzewidywalności w rozważaniach uwzględniono

czynnik poziomu edukacji i rozwoju osoby badanej. W eks-

tremalnych przypadkach, aby zrozumieć, dlaczego pew

formy zostały stworzone w tak szczególny sposób, ko-

nieczne

jest poszerzenie zakresu swojej wiedzy – odkrycie

questions

of subjectivism and unpredict ability the idea of

education and development of the person tested appeared.

Sometimes to understand why certain forms were created

in such a particular way, it is necessary to increase the

knowledge – recognize the intentions of the creator or

get to know circumstances of the creation process. Un 

doubtedly, knowledge plays a key role in the way man

perceives his environment [20], including architecture.

The last fact – incentives (senses) is related with the

problem of insensibility. The problem of insensibility is

a complex problem. On the one hand it is nearly impos-

sible to overcome physical barriers related with sensitiv-

ity but on the other hand there is a chance to emotionally

sensitize the person tested. More than once, the aesthetic

sensitivity differentiates the way in which people per-

ceives art and architecture. Some are able to see aspects

which to others are hidden.

All those groups of facts, problems and ideas could be

useful in further stages of the research project – in some

way these elements determine and describe its main aim.

Sensory stimuli of perception

In the course of reflection and research, the author pre-

pared an intuitive image of the concept nucleus of the

research project inspired by the theory of George Ber 

keley. Elements from which it was created correspond to

the facts previously featured and perception is compared

to life and its interactions which are expressed and condi-

tioned through the senses. It is presented by the form of

a horizontal lifeline or cardiogram line that vary under the

influence of the senses presence – they stimulate it, ani-

mate it and provoke interactions. This line might be also

identified as a manifestation of the time passage. The dot-

ted line around the cardiogram line fluctuation is another

significant element – it is a representation of thinking pro-

cesses including projection and interpretation which are

indispensable in the process of the perception. They are

crucial for understanding and processing of sensory sti

muli. In this case, the white background is treated as

Il. 3. Symulacja grup faktów,

problemów i pomysłów

(rys. B. Adamiczka)

Fig. 3. Simulation of groups of

facts, problems and ideas

(drawn by B. Adamiczka)

22 Bartosz Adamiczka

intencji twórcy oraz poznanie okoliczności towarzyszą-

cych procesowi tworzenia. Niewątpliwie wiedza odgrywa

kluczową rolę w sposobie, w jaki człowiek postrzega

swoje otoczenie [20], w tym architekturę.

Ostatnia okoliczność – zmysły – jest złożonym proble-

mem, związanym z nieczułością. Z jednej strony niemal

niemożliwe jest pokonanie barier fizycznej niezdolności

do używania zmysłów, jednak z drugiej strony istnieje

możliwość emocjonalnego uwrażliwienia osoby badanej.

Wrażliwość estetyczna różnicuje sposób, w jaki ludzie

po strzegają architekturę. Każdy jest w stanie dostrzec as

pekty, które dla innych osób pozostają ukryte.

Wszystkie te grupy okoliczności, problemów i pomy-

słów mogą stać się użyteczne w dalszych etapach projek-

tu badawczego – w pewnym sensie elementy te określają

i opisują jego główny cel.

Bodźce zmysłowe percepcji

W trakcie rozważań i badań autor przygotował intuicyj-

ną grafikę, inspirowaną teorią Georga Berkeleya, ukazują-

cą rdzeń koncepcji projektu badawczego. Jej elementy

składowe odpowiadają wcześniej omówionym okoliczno-

ściom, zaś percepcja porównana jest do życia oraz obec-

nych w nim interakcji, które wyrażają się i są warunkowane

przez zmysły. Została ona przedstawiona jako ho ryzontal

linia życia lub kardiogramu, która zmienia się pod

wpływem obecności zmysłów – one ją stymulują, animu-

ją i prowokują interakcje. Sama linia może być też inter-

pretowana jako manifestacja czasu oraz jego upływu.

Przerywana linia wokół fluktuacji kardiogramu stanowi

kolejny znaczący element – reprezentuje tok myślenia,

w tym projekcję i interpretację, które są niezbędnymi ele-

mentami w procesie percepcji. Są one kluczowe dla zro-

zumienia i przetwarzania bodźców zmysłowych. W tym

wypadku białe tło potraktowane zostało jako neutralny

kontekst, który nie ma żadnego szczególnego wpływu na

ukazanie percepcji. Jego jedyną rolą jest wzmocnienie i ja-

sne przedstawienie innych elementów obrazu.

Percepcja odgrywa jedną z kluczowych ról w istnieniu

człowieka. Wpływa ona na jego życie oraz sposób, w jaki

postrzega świat. Poprzez percepcję elementy jego otocze-

nia są animowane i powoływane do życia i istnienia.

Głównym czynnikiem oddziałującym na ten proces jest

czas i jego upływ. Brak możliwości kontroli, niezmienny

przebieg i niewzruszoność stanowią jego główne cechy.

Atrybuty percepcji

Celem wcześniejszych symulacji było zwiększenie

i rozwój świadomości dotyczącej obszaru badawczego,

który z kolei służy rozwojowi wiedzy na temat percepcji.

Rozpoznanie i określenie każdej przedstawionej sekwen-

cji celu/okoliczności/problemu/pomysłu stanowi ważny

aspekt i powinno być traktowane jako nieodłączna część

tego badania naukowego. Każdy z ciągów stanowi cząst-

kę informacji określającą właściwości analizowanego ob-

szaru. Kolejnym krokiem było poszerzenie wiedzy w za-

kresie wcześniej przedstawionych układów. Dla lepszego

ich zrozumienia wyznaczono ekstrema dla każdego

a neutral context that has no particular impact on the per-

ception representation. Its only role is the enhancement

and clear presentation of the other elements of the image.

Perception plays one of the most important roles in the

human being. It affects the way he lives, and the way he

perceives the world around him. Through the human per-

ception the elements of his environment are animated and

brought to life and existence. The main factor that influ-

ence this process is time and its passage. The lack of abil-

ity to control, constant passage and imperturbability are

its principal features.

Attributes of perception

The purpose of earlier simulations was to enhance and

de velop the awareness of the research area, that may serve

to increase the knowledge of the perception. The recogni-

tion of every presented sequence of aim/act/problem/idea

constitute an important quality or feature regarded as a cha

racteristic or inherent part of this research area. Each of

them is a piece of information that determines the properties

of this field. A further step was to expand the know ledge

of previously presented sequences. For a better understand-

ing, the extremes for each attribute were determined. There

by the conditions, that are as different from each other as

possible, were designated. The following figure de mon

strates the set of these extremes and oppositions (Fig. 4).

Thinking about the context attribute one can distin-

guish two extremes: overcomplicated context and lack of

context. The state of overcomplicated context appears

when the background consist of too many interconnecting

parts or elements and dominates something that was ob-

served. It is hard to imagine the total lack of the back-

ground or context. However, it might be simulated by a com-

pletely neutral background that does not impact on the

subject of observation – for example some kind of studio

or atelier. Also the time of the observation has a signifi-

cant influence on its effect. On the one hand a too short

exposure may cause the impossibility of noticing any im-

pressions. On the other hand the excessive prolongation

of the observation can result in unnecessary thinking

about the object, so impressions can flee or vanish and

become impossible to remember. In addition, taking into

consideration attributes of projection and interpretation,

either the observer might be nearly unable to imagine or

interpret certain aspects of the object, or he will overin-

terpret them and the image will be detached from reality.

In both cases the image seen by the observer is distorted

and is different from the initial idea of the object. Similar

or even the same is the situation related to the attribute of

senses. The hypersensitivity or insensitivity of the observ-

er may affect the perception in a similar way and cause

misunderstanding or incomprehension of the object.

Drop: prototype of research experiment

Man perceives the world through senses – a faculties

by which his body receives external stimuli. There are

five of them: sight, smell, hearing, taste, and touch. For

the architectural form perception the most essential is the

Kropla: zjawisko percepcji form swobodnych/The Drop: phenomenon of free forms’ perception 23

faculty of sight. Therefore, the study was designed to fo-

cus on this sense and to recognize which factors have

a decisive influence on it.

As it was mentioned, a simple research simulation pro-

totype was prepared to examine the main aspects of per-

ception (Fig. 5). This real life simulation was called “The

Drop”. Its type was defined as experimental and artistic. In

addition to the scientific approach its main goal was aes-

thetic and emotional development of people undergoing

the testing. First thing was the simplicity in use and func-

tioning. The main activities of the person tested included:

defining characteristics of the drop, dropping an ink drop,

interpretation/imagination of the shape and finally record-

ing the image in the form of a photo. In this set of actions

a certain range of options was provided, such as: ink

choice (type, amount), ink drop (time, place, energy), or

image capture (time). The simulation was based on “self

service” mechanics. There are no interactions between the

people undergoing the testing. In ter action with the re-

searcher – questioning, is the only one intended. As a back-

ground for this simulation a white, neutral studio was cho-

sen – pure and simple, having a gently calming effect. All

events and actions are registered as a group of captured

images and notes. As part of the planned study, the main

and only subject of the study is the form and variability of

its perception – in no case participants are the subject be-

ing examined or evaluated by this study. The whole pro-

cess can be compared to the process of architecture per-

ception, while its observation and analysis might be used

to better understand this phenomenon. A preliminary ver-

sion of the prototype has been prepared.

Altering parameters of the experiment

and research project

Before performing the research simulation and the ex-

periment itself, the process of its parameter altering was

executed. The parameter alteration includes, inter alia, ma

terial simulations, spatial simulations, timesimulations,

energysimulations and infosimulations of the concept

nucleus. The purpose of these simulations was the devel-

opment and enrichment of target research simulation.

z atrybutów. Tym samym określono stany każdego z nich

tak różne od siebie, jak to możliwe. Kolejny schemat uka-

zuje zestaw tych ekstremów i przeciwieństw (il. 4).

Myśląc o atrybucie kontekstu, można wyróżnić dwa

ekstrema: kontekst nadmiernie skomplikowany oraz brak

kontekstu. Pierwszy z przedstawionych stanów pojawia

się, gdy tło składa się ze zbyt dużej liczby łączących się

części lub elementów, przez co dominuje nad obiektem

obserwowanym. Jednocześnie trudno jest uzyskać sytua

cję, w której obiekt pozbawiony byłby całkowicie kon

tekstu lub tła. Jednakże można dokonać próby symulacji

takiego stanu poprzez zastosowanie całkowicie neutral

nego tła, które praktycznie nie wpływałoby w żaden spo

sób na przedmiot obserwacji – przykładem mogłoby być

zastosowanie studia lub odpowiednio przygotowanej pra-

cowni. Również czas obserwacji ma znaczący wpływ na

jej wynik. Z jednej strony zbyt krótki czas ekspozycji

może spowodować brak możliwości odbioru jakiegokol-

wiek wrażenia. Z drugiej jednak – nadmierne wydłużenie

obserwacji może doprowadzić do niepotrzebnych rozwa-

żań na temat obserwowanego obiektu, w wyniku czego

wrażenia mogą umknąć lub znikają i stają się niemożliwe

do zapamiętania. Dodatkowo, biorąc pod uwagę atrybuty

projekcji i interpretacji, obserwator może nie być zdolny

do wyobrażenia lub zinterpretowania pewnych aspektów

obiektu, albo też dojdzie do nadinterpretacji i wizerunek

obiektu stanie się całkowicie oderwany od rzeczywisto-

ści. W obu przypadkach obraz widziany przez obserwato-

ra jest zaburzony i zniekształcony względem początkowej

idei przedmiotu obserwowanego. Podobna, a być może

nawet identyczna sytuacja pojawia się w przypadku atry-

butu zmysłów. Nadwrażliwość lub niewrażliwość obser-

watora wpływa w podobny sposób na percepcję i powo-

duje nieporozumienie lub niezrozumienie obiektu.

Kropla: prototyp eksperymentu badawczego

Człowiek postrzega świat przez zmysły – zdolność,

dzię ki której jego ciało odbiera zewnętrzne bodźce. Ist nie

je pięć zmysłów: wzrok, zapach, słuch, smak i dotyk. Dla

procesu percepcji formy architektonicznej najbardziej

istotnym wydaje się wzrok. Dlatego też badanie zostało

Il. 4. Symulacja grup faktów

(atrybutów) i ekstremów/

przeciwieństw

(rys. B. Adamiczka)

Fig. 4. Simulation of groups of

facts (attributes)

and extremes/oppositions

(drawn by B. Ada micz ka)

24 Bartosz Adamiczka

It made it possible to discover new aspects and points of

view of its attributes.

Altering materials was executed as the first of them

[21]. It was based on materials’ change of project compo-

nents and reorganization of these components. Five main

components were distinguished: environment (water),

substance (ink), vessel (glass), camera and studio (made

of cardboard). Changes and replacements were proposed

for each of the components mentioned. Unfortunately, no

changes entered the basic model after these material al-

terations. However, an important observance was noted

– the more complicated and complex is the background

(studio), the more difficult the observation. In fact, the

material diversity of an observation subject might be a co-

herent part of its form. The test of the experiment con-

firmed that the perception of the form, including the ar-

chitectural form, might be quite different depending on

the material of this form. The use of certain materials can

cause a very positive evaluation but mismatch of the ma-

terial and the form may cause lack of acceptance of the

observer and sometimes even rejection of the whole ob-

ject. Referring to the previously discussed approaches to

the architectural form creation process one may notice the

following relation. When the form is coherent with the

structure, also the material itself is closely related to both

of them. It is different in the case of the second approach

– it happens that the material does not play a structural or

other fundamental role. If so, it can be easily replaced by

another one.

Another group of simulations – spatial simulations –

was a particular group for this research. After several at-

tempts spectrum mapping and altering parameters meth-

ods were chosen [21]. As first the method of spectrum

mapping was performed. The results related to two as-

pects – color and lens. The first one was quite simple –

instead of using black ink the opportunity of the ink color

choice was introduced. The second aspect refers to both

– research simulation prototype and buildings’ percep-

tion. Defining the diversity of lenses two features appear:

tak zaplanowane, żeby skupić się na tym zmyśle oraz na

rozpoznaniu, jakie czynniki mają nań decydujący wpływ.

Jak już wspomniano, w celu zbadania głównych aspek-

tów percepcji przygotowano prosty prototyp symulacji

(il. 5). To badanie w czasie i środowisku rzeczywistym

nazwano „Kroplą”, a jego typ zdefiniowano jako ekspery-

mentalny i artystyczny. W uzupełnieniu do naukowego

po dejścia głównym celem symulacji był estetyczny

i emo cjonalny rozwój osób poddanych badaniu. Pierwszą

jej cechą była prostota użycia i funkcjonowania. Do

głównych zadań osoby badanej należały: definiowanie

cech kropli, upuszczenie kropli atramentu, wyobrażenie/

interpretacja kształtu oraz na koniec zapisanie obrazu w for-

mie zdjęcia. W tym zestawie działań przewidziano pe-

wien zakres modyfikacji opcji, takich jak wybór tuszu

(typ, ilość), upuszczenie kropli tuszu (czas, miejsce, siła),

czy też uchwycenie obrazu (czas). Symulację oparto na

mechanizmie „samoobsługi”. Nie przewidziano żadnych

interakcji pomiędzy osobami poddanymi badaniu. Jedyną

zaplanowaną interakcją pomiędzy badaczem a osobą ba-

daną jest zadawanie pytań. Jako tło dla tego doświadcze-

nia wybrano białe, neutralne studio – czyste i proste, po-

siadające delikatne działanie us pokajające. Wszystkie

wydarzenia i czynności zapisywane są jako grupa uchwy-

conych obrazów i notatek. W ramach planowanego bada-

nia głównym i jedynym podmiotem ba dań jest for ma oraz

zmien ność jej per ce pcji – w ża dnym wy padku nie podda-

je się badaniu ani ocenie osób w nim uczestniczących.

Cały proces może być porównany do procesu percepcji

architektury, podczas gdy jego obserwacja i analiza mogą

być użyte do lepszego zrozumienia tego zjawiska. Przygo

to wano wstępną wersję prototypu.

Alteracja parametrów eksperymentu

i projektu badawczego

Przed przeprowadzeniem symulacji badawczej jej pa-

rametry poddano alteracji, w tym m.in. symulacjom zwią-

zanym z materiałem, przestrzenią, czasem, energią czy

Il. 5. Scenariusz symulacji

badawczej – storyboard

(rys. B. Adamiczka)

Fig. 5. Research simulation

scenario – storyboard

(drawn by B. Adamiczka)

Kropla: zjawisko percepcji form swobodnych/The Drop: phenomenon of free forms’ perception 25

też danymi. Celem alteracji było rozwinięcie i wzbogace-

nie docelowej symulacji badawczej. Pozwoliło to na od-

krycie nowych aspektów w odniesieniu do jej atrybutów.

Pierwszą przeprowadzoną modyfikacją była alteracja

materiałów [21]. Bazowała ona na zmianie materiałów

poszczególnych elementów projektu oraz ich reorganiza-

cji. Wyróżniono pięć głównych komponentów: środowi-

sko (woda), substancja (tusz), naczynie (szkło), aparat fo 

to graficzny oraz studio (wykonane z kartonu). Następnie

za proponowano zmiany dla każdego ze wspomnianych ele

mentów składowych projektu. Niestety, w wyniku prze 

prowadzonych alteracji żadne z nich nie zostały wpro wa

dzone do modelu bazowego. Poczyniono jednakże

waż ne

spostrzeżenie – im bardziej złożone i skomplikowane jest

tło (studio), tym trudniejsza jest obserwacja podmiotowe-

go obiektu. W rzeczywistości różnorodność materiało

wa tego obiektu może stanowić spójną część z jego for

mą. Testy eks perymentu potwierdziły, że percepcja formy,

w tym formy architektonicznej, może znacząco różnić się

w zależności od tego, z jakiego materiału wykonana jest

ta forma. Użycie pewnych materiałów może spowodować

pozytywną ocenę, zaś niezgodność materiału z formą może

skutkować brakiem akceptacji u obserwatora, a w skraj

nym przypadku wręcz odrzuceniem przez niego całego

obiek tu. Odwołując się do wcześniej przedstawionych

spo sobów podejścia do tworzenia formy architektonicz-

nej, można zauważyć ciekawą relację: kiedy forma kształ-

towana jest w sposób spójny z konstrukcją, również sam

materiał pozostaje w bliskiej relacji z nimi. Zupełnie ina-

czej sytuacja wygląda w drugim przypadku – zdarza się,

że materiał nie odgrywa roli konstrukcyjnej. Skoro tak,

może on być zastąpiony przez zupełnie inny materiał.

Kolejna grupa symulacji – symulacje przestrzenne –

była szczególnym zestawem dla tego projektu. Po prze-

prowadzeniu kilku prób wybrano dwie z nich – spectrum

mapping oraz alterację parametrów [21]. Wyniki pierw-

szej z nich dotyczyły dwóch aspektów badania – koloru

i obiektywu. Kwestia koloru była dość prosta – zamiast

czarnego tuszu została wprowadzona możliwość wyboru

koloru atramentu. Natomiast drugi z aspektów dotyczył

zarówno prototypu symulacji badawczej, jak i percepcji

budynków. Definiując różnorodność związaną z obiekty-

wem, pojawiły się dwie cechy: ostrość i przybliżenie. Są

one ważnym czynnikiem w postrzeganiu. Wpływają na

liczbę widzianych szczegółów, wielkość pola widzenia,

jego czytelność. Możliwość przybliżania lub oddalania

widoku jest również bardzo ważna w procesie postrzega-

nia budynków. Cecha ta może odpowiadać różnorodności

perspektyw i punktów widokowych, z jakich obserwator

ogląda budynek – zaczynając od szerokiego ujęcia urba-

nistycznego, poprzez umiejscowienie na działce, aż do

szczegółów dostrzeganych z bliska.

Dodatkowym czynnikiem jest druga metoda – alteracji

parametrów [21]. Przykładem tej symulacji może być

zmiana parametrów naczynia w projekcie badawczym. Po

czątkowo sześcienny pojemnik poddano transfor macjom.

W efekcie pojawiły się zróżnicowane formy pojemnika:

sześcian, prostopadłościan, walec, kula czy też forma swo-

bodna. Każda z tych figur w sposób znaczący wpływa na

formę pojawiającą się wewnątrz naczy nia. Biorąc pod uwa

sharpness and zoom. They are very important in relation

to how man perceives. It affects the amount of detail seen,

size of the field of vision, its readability. The zoom fea-

ture is also very important in the process of perceiving the

buildings’. This property may refer to the variety of per-

spectives from which the observer sees the building –

starting from a broad urban view, through its positioning

in the plot, up to the details seen at close range.

An additional factor is the second method – altering

parameters [21]. The example of this simulation may be

the alteration of vessel parameters in the research project.

Initially the cubic vessel had undergone transformations.

In effect diversification of container forms appeared:

cube, cylinder, sphere or free form shape. Each figure sig-

nificantly influences the form appearing inside the vessel.

Taking into consideration the buildings’ perception, the

element performing the function of the vessel is the near-

est external context. The only difference is in the scale

and strength of its impact. At this stage the method of

spectrum mapping has proved to be the most creative and

productive for this project.

Then timesimulations, including: motion diagram,

worstcase scenario, premortem and postmortem meth-

ods were studied [21]. After some sketches of the motion

diagram, a statement of the worstcase scenario was writ-

ten: the person tested is not able to „see” anything despite

many attempts. In the case of research simulation this

means continuation of the experiment impossibility. For

the buildings’ perception it can result in misunderstanding

and incomprehension of the building and its concept. To

avoid this problem altogether in the first case, a sequence

of photo snaps taken by the researcher may be introduced.

In such a situation the person tested would interpret the

pictures prepared by the researcher instead of taking them

himself or herself. Another, easier solution would be to

refill the vessel with fresh water and the person tested starts

the experiment from the beginning. Quite different is the

situation with the perception of real buildings. This is be-

cause it is hard to change the already existing design or to

provide a means for completely undoing an action and re-

turning to the previously known state. In this case the best

solution is to educate and develop the sensitivity and ima

gi nation of the person who observes a particular building.

Another method called premortem [21] consists of de-

fining the risks in the research simulation scenario. There

are several threats detected: disturbing external factors,

indecision of the person tested, nervousness of the person

tested and the one already mentioned in the worstcase

scenario – the person tested is unable to “see”. It could be

imagined that unfavorable external factors might be elim-

inated by improvement of the studio. Three more factors

need not be eliminated – in case of appearance they may

serve as a significant part of the research conclusions.

Also all these factors should be wellconsidered and de-

scribed during investigation of the buildings’ perception

process.

The last method from the timesimulations group is

called postmortem [21]. Its goal is to define the final de-

mise of the research simulation. In the case of this par-

ticular simulation it might be the loss of patience. In such

26 Bartosz Adamiczka

a situation, the person tested will not want to continue the

work and the simulation will end. That is why the research

simulation should be easily accomplishable, friend ly in

per ception and provide pleasure. Perhaps the situation is

si milar in the case of architecture itself.

Further, a simulation called mission impossible [21]

was conducted. Its main task was to find and to solve an

aspect impossible to attain (improbable or unreal) bound

with functioning and realization of the research project. In

the case of this particular research project, two of the as-

pects were identified. The first issue was the vessel – an

object that creates a barrier between ink and lens. Ana

lyzing the phenomenon of buildings’ perception, both: the

object and the observer are in the same environment – air.

There are no environmental barriers or differences. Du

ring further research came the idea of using a bigger ves-

sel filled with water as a mutual environment and a water-

proof camera as a extension of the eye. Another mission

impossible is the time control. In real conditions it is im-

possible to stop the time or turn it back. However, one

may use a movie camera instead of a photo camera and

capture chosen images from the film. In effect the person

tested may watch the whole process of ink spreading in

the water frame by frame. Unfortunately, despite its use-

fulness for the research experiment, it is impossible to use

such a solution in the case of perception of the buildings.

Perhaps, a set of pictures or films prepared by profession-

als may influence the perception of the observer. It could

serve as a sort of educational tool. The solutions and re-

lated changes in both cases had a very significant impact

on the final form of the research simulation (Fig. 6).

A successive figure demonstrates the updated storyboard

of the research simulation prototype scenario (Fig. 7).

can be compared with the same storyboard be fore the pro-

cess of parameter altering of the research simulation and

its subsequent changes. The difference between these two

figures can be easily seen.

Prototype of the research project

After simulations, a concept of the prototype was pre-

pared. As a result of these simulations, the initial idea of the

research simulation prototype was considerably modified.

The new process of study: there is a big vessel filled

with water on a table; inside the vessel a waterproof mov-

ie camera is placed; the person tested is given ink – his or

her task is to pour the ink into the vessel; before releasing

the ink, the person tested turns on the camera; then he or

she operates the camera in his or her own way; additional

ink drops might be added and the vessel might be refilled

with fresh water if needed; the stage of filming ends when

the person tested decides to do so. Then the film is im-

ported to the computer and the person tested analyzes it;

while watching it there is a possibility to stop the film,

rewind it or even watch it frame by frame; when the per-

son sees a shape recalling a geometric or architectural

form, he or she exports the picture; the researcher asks

questions and take some notes; the whole procedure or its

parts can be repeated. The main idea of the research si mu

lation prototype procedures are presented in Figure 8.

gę percepcję budynków, elementem pełniącym funkcję

naczynia jest najbliższy zewnętrzny kontekst. Jedyną róż-

nicę stanowi skala oraz siła jego oddziaływania. Na tym

etapie metoda spectrum mapping okaza ła się najbardziej

twórcza i produktywna dla tego projektu.

Następnie wykonano symulacje związane z czasem,

w tym diagram ruchu, najgorszy scenariusz, pre mortem

i post mortem [21]. Po przygotowaniu szkiców diagramu

ruchu określono najgorszy scenariusz: osoba badana nie

jest w stanie „zobaczyć” czegokolwiek, pomimo wielu

prób. W przypadku symulacji badawczej oznacza to brak

możliwości kontynuacji eksperymentu. W przypadku per-

cepcji budynków może spowodować to nieporozumienia

i niezrozumienie budynku oraz jego idei. Aby uniknąć

całkowicie tego problemu w pierwszym przypadku, moż-

na wprowadzić możliwość wykonywania zdjęć w trybie

sekwencyjnym. W takiej sytuacji zdjęcia robiłby badacz,

zaś zadaniem osoby badanej byłaby późniejsza ich inter-

pretacja. Innym, łatwiejszym rozwiązaniem byłoby po-

nowne napełnienie naczynia czystą wodą i rozpoczęcie

eksperymentu na nowo. Zupełnie inaczej wygląda sytu-

acja w przypadku percepcji budynków. Wynika to między

innymi z faktu, że ciężko jest zmienić istniejący już budy-

nek lub też wprowadzić środki pozwalające na całkowite

cofnięcie wykonanej akcji i powrót do wcześniejszego

stanu. W tym wypadku najlepszym rozwiązaniem jest

edukacja i rozwój wrażliwości oraz wyobraźni osoby ob-

serwującej konkretny obiekt.

Kolejna zastosowana metoda, zwana pre mortem [21],

polega na zdefiniowaniu zagrożeń związanych ze scena-

riuszem symulacji badawczej. Wykryto kilka zagrożeń:

przeszkadzające czynniki zewnętrzne, niezdecydowanie

osoby badanej, nerwowość osoby badanej oraz zagroże-

nie – już wspomniane w najgorszym przypadku – osoba

testowana nie jest w stanie niczego „zobaczyć”. Można

sobie wyobrazić, że niechciane czynniki zewnętrzne mogą

zostać wyeliminowane poprzez udoskonalenie studia.

Trzy kolejne czynniki nie muszą być eliminowane – w ra-

zie wystąpienia mogą posłużyć za znaczącą część wnio-

sków badawczych. Czynniki te powinny być również do-

brze rozważone i opisane w trakcie badania zjawiska

per cepcji budynków.

Ostatnia wykorzystana metoda z grupy symulacji cza-

su nazywa się post mortem [21]. Jej celem jest określenie

ostatecznego upadku symulacji badawczej. W przypadku

tej konkretnej symulacji może to być utrata cierpliwości.

Jeśli do takiej utraty dojdzie, osoba badana nie będzie

chciała kontynuować pracy i symulacja się zakończy. Z tego

powodu symulacja powinna być łatwa do zrealizowania,

przyjazna w odbiorze i powinna dostarczać przyjemności

osobie badanej. Być może sytuacja ma się podobnie w przy-

padku architektury.

Następnie przeprowadzono kolejną symulację atrybu-

tów, zwaną misją niemożliwą [21]. Jej głównym celem

było znalezienie i rozwiązanie aspektu niemożliwego do

osiągnięcia (nieprawdopodobnego lub nierealnego) zwią-

zanego z funkcjonowaniem i wykonaniem projektu ba-

dawczego. W przypadku pierwszym problemem okaza 

ło się naczynie – stanowiące barierę pomiędzy tuszem

a obiek tywem. Analizując zjawisko percepcji budynków,

Kropla: zjawisko percepcji form swobodnych/The Drop: phenomenon of free forms’ perception 27

Evaluation of the research project

The next step was to prepare the evaluation criteria for

each sequence of aim/circumstances/problem/idea of the

research project. The main goal of the evaluation of all

factors is to facilitate the interpretation of the research

simulation results. For every attribute, an independent cri-

teria of evaluation was specified: complexity, duration,

abundance, obviousness and sensitivity. Then for each of

them, two abstract qualities were added. Those parame-

ters may serve to describe these criteria. And so, thinking

of the attribute in the criteria of complexity, one can char-

acterize it as simple – this means similar to a studio, or

complex, composed of multiple different elements. The

aspect of time and its passage may be evaluate by the cri

teria of the duration and its parameters: short or long. The

action or process might be immediate, without reflec

tion

or awaited to the end. Reflecting Reflecting on the fact of

projection, it can be characterized by limited or luxuriant

abundance. In the case of interpretation the criterium of

ob viousness may be common, universal and widely under-

standable or unique, particular, individual for the given

subject. The last aspect – senses, may be judged on the

ba sis of sensitivity. The person tested may be able or un-

able to notice something (shapes, associations, meanings).

The person who conducts this evaluation is the re-

searcher. Based on the results of the assessment he or she

can draw some conclusions which may provide directions

for further analysis.

After carrying out the tests an important observation was

made – light plays a significant role in the whole process.

Among other things, it affects readability, clarity and ap-

pearance of the formed shapes. Depending on its intensity

change, the simulation results were completely different.

In effect, the conducted tests have shown another aspect

or attribute previously omitted – the light and illumination

play a crucial role in the process of perception. In order to

examine carefully their impact, further tests with various

lightning conditions were planned. The results of these new

simulations may serve as a set of important information

or even new hypotheses about the buildings’ perception.

zarówno obiekt, jak i obserwator znajdują się w tym

samym środowisku – powietrzu. Nie ma w tym wypadku

żadnych barier lub różnic. W trakcie dalszych rozważań

pojawił się więc pomysł użycia większego naczynia wy-

pełnionego wodą jako wspólnego środowiska, zaś wo-

doszczelny aparat zastąpić miał oko. Kolejna misja nie-

możliwa to kontrola czasu. W warunkach rzeczywistych

niemożliwe jest jego zatrzymanie lub cofnięcie. Można

jednak posłużyć się kamerą filmową w zastępstwie apara-

tu fotograficznego i eksportować wybrane klatki filmu

jako obrazy. W efekcie osoba badana może obserwować

klatka po klatce rozpuszczanie tuszu w wodzie. Niestety,

pomimo swojej użyteczności na potrzeby eksperymentu,

nie jest możliwe zaadaptowanie takiego rozwiązania w przy-

padku percepcji budynków. Być może zestaw zdjęć lub

film przygotowane przez profesjonalistów mogą w pew-

nym stopniu wpłynąć na sposób, w jaki obserwator po-

strzega dany obiekt. Mogłoby to posłużyć jako pewnego

rodzaju narzędzie edukacyjne. W obu przypadkach misji

niemożliwych rozwiązania oraz związane z nimi zmiany

miały znaczący wpływ na końcową formę symulacji ba-

dawczej (il. 6).

Kolejna grafika ukazuje uaktualniony storyboard sce-

nariusza prototypu symulacji badawczej (il. 7). Może on

zostać porównany ze swoją pierwotną wersją – przygoto-

waną przed przeprowadzeniem alteracji parametrów

i wprowadzeniem wynikających z nich zmian. Różnica

pomiędzy tymi dwoma grafikami jest bardzo łatwa do

zauważenia.

Prototyp projektu badawczego

Po przeprowadzeniu alteracji przygotowano koncepcję

prototypu. Jako rezultat wspomnianych symulacji począt-

kowa koncepcja prototypu została znacząco zmieniona.

Nowy proces badania: na stole znajduje się duże na-

czynie wypełnione wodą; wewnątrz naczynia umieszczo-

na jest wodoodporna kamera filmowa; osoba badana do-

staje tusz – jej zadaniem jest wpuszczenie tuszu do

naczynia z wodą; przed wypuszczeniem tuszu osoba ba-

dana włącza kamerę i uruchamia nagrywanie; następnie

Il. 6. Główne zmiany

w symulacji badawczej

(rys. B. Adamiczka)

Fig. 6. Main changes

in the research simulation

(drawn by B. Adamiczka)

28 Bartosz Adamiczka

prowadzi kamerę według własnego uznania; w ramach

potrzeby mogą zostać wpuszczone kolejne krople tuszu,

zaś woda w naczyniu wymieniona na czystą; etap fil

mowania kończy się, gdy osoba badana podejmie taką

decyzję. Następnie film importowany jest do komputera

i osoba badana analizuje go; w trakcie oglądania istnieje

mo żliwość zatrzymania obrazu, przewinięcia lub też

oglą dania klatka po klatce; kiedy osoba badana widzi

kształt przypominający geometryczną lub architektonicz-

ną formę, eksportuje obraz; badacz zadaje pytania i spo-

rządza notatki; cała procedura oraz jej części mogą ulec

powtórzeniu. Główna idea procedur prototypu symulacji

badawczej zaprezentowana została na kolejnej grafice

(il. 8).

Ocena projektu badawczego

Kolejnym krokiem było przygotowanie kryteriów

ewaluacji dla każdej sekwencji celu/okoliczności/proble-

mu/pomysłu w projekcie badawczym. Głównym celem

oceny wszystkich tych czynników miało być ułatwienie

późniejszej interpretacji wyników symulacji badawczej.

Dla każdego atrybutu określono niezależne kryterium

ewaluacji: złożoność, czas trwania, obfitość, oczywistość

i czułość. Następnie do każdego z nich dodano dwie abs-

trakcyjne właściwości. Parametry te służą jako elementy

opisujące wcześniej wyznaczone kryteria. I tak, myśląc

o kryterium złożoności, tło można scharakteryzować jako

proste – podobne na przykład do studia – lub skompliko-

wane, złożone z wielu różnych elementów. Aspekt czasu

i jego upływu może być oceniany poprzez kryterium trwa-

nia, zaś jego cechami charakteryzującymi byłby okres

krótki lub długi obserwacji. Analizując okoliczności pro-

jekcji – może ona być scharakteryzowana przez ograni-

czoną lub bujną zasobność. W przypadku interpretacji i kry-

terium oczywistości może być: powszechne, uniwersalne

oraz szeroko rozumiane lub też unikalne, szczególne, in-

dywidualne dla danego przypadku. Ostatni aspekt – zmy-

sły, może być oceniany na podstawie wrażliwości. Osoba

Test of the research project prototype

Based on the previously described prototype an ex-

periment which was to be a test was performed. The test

was performed on a group of five adults, but it was not

a representative sample.

The first step was to develop the material for the tested

persons. For this purpose, in the studio a few drops of ink

were let in to the water vessel and recorded. The con-

tainer with water and a camera was placed on a neutral

white background. The film was then processed in color

graphics (saturation, color, temperature) and tonal charac-

teristic to faithfully reflect the real color and lighting in

the studio. The film was then split into frames at 12 sec-

onds intervals and saved as static images and arranged

according to the growing complexity of the presented

shapes – a total of eleven frames. The next step was to add

white frames between the prepared early ones – so that

the person tested had time to make notes between the

frames and to make it possible to obliterate the memory

of the last image. The presentation timer was set to 20 se 

conds. After a short instruction, the person tested watched

the prepared sequence, taking notes about his or her as-

sociations and observations.

After the test, frames from the sequence were shared

once more. In spite of all the different observations of the

same images – “tree”, “moose”, “castle”, during the con-

versation, each of the persons tested was able to success-

fully show other people the form he had noticed. More

over, in most cases it was so effective that the others were

surprised by the fact how they had not noticed it before.

However, during the study, the subjects recognized, in

the same image, forms that were significantly different

from

each other – only one frame – no. 7 had a similar form

for all who had participated in the test. It was defined as

“china dancers”, “two walking people with hands up” and

“giants holding a flat land with people on it”. In spite of the

different interpretations (details), each one can be reduced

to two humanoid silhouettes with their hands up (Fig. 9).

Il. 7. Nowy scenariusz

symulacji badawczej –

storyboard uaktualniony

(rys. B. Adamiczka)

Fig. 7. Research simulation new

scenario – updated storyboard

(drawn by B. Adamiczka)

Kropla: zjawisko percepcji form swobodnych/The Drop: phenomenon of free forms’ perception 29

The most noticeable result of the test was that each

of the respondents stated that one of the images was

repeated in the sequence. Interestingly, each of them

pointed to a different pair of frames. The key was to find

a characteristic shape, which in fact in a similar, however

in a different form appeared in a successive different pic-

ture. As a result, the whole frame was perceived as iden-

tical (Fig. 10).

Conclusions

To sum up, the use of presented simulations permitted

the elimination of barriers which seemed to be impassable

at the beginning of the study on perception. Due to these

simulation, new aspects of the issue were discovered.

They allow you to gain a completely different perspective

in relation to it. It turned out that many features of the

research simulation prototype might be changed. The

main modifications referred to the properties and charac-

ter of the components. Initially the external system limited

by barriers was transformed into an internal system with

nobarriers included. The action of photo taking that was

limited by time was replaced by a movie recording which

allows in its particular way to control the time during

simulation. The characteristics that might still be devel-

oped are the diversity of the background and the lighten-

ing of the studio. The created prototype consisting of the

research simulation enabled the creation, to a large extend,

of an objective and complex tool to study the phenomenon

of the perception – in this case a free forms’ perception.

Most of the results and conclusions can refer to the issue

of the perception of the building. The prototype itself

gives an opportunity to a greater penetration of the issue

of searching for answers.

Il. 8. Schemat prototypu

(rys. B. Adamiczka)

Fig. 8. Diagram of the prototype

(drawn by B. Adamiczka)

badana może być zdolna lub niezdolna do zauważenia

cze goś (kształtów, skojarzeń, znaczeń).

Osobą przeprowadzającą ewaluację jest badacz. Na

podstawie wyników tej oceny może on wyciągnąć pewne

wnioski, które mogą dostarczyć wskazówek do dalszej

analizy.

Po przeprowadzeniu testów dokonano ważnej obser-

wacji – światło odgrywa kluczową rolę w całym proce

sie. Między innymi wpływa na czytelność, przejrzystość

i wy gląd uformowanych kształtów. Zależnie od zmiany

jego natężenia wyniki przeprowadzonych symulacji oka-

zywały się zupełnie inne.

W efekcie przeprowadzone testy uwidoczniły kolejny,

wcześniej pominięty, aspekt/atrybut – światło, w tym ilu-

minacja odgrywa kluczową rolę procesie percepcji. W celu

dokładniejszego zbadania ich wpływu zaplanowano ko-

lejne testy, zakładające wykorzystanie zmienności oświe-

tlenia. Wyniki nowych symulacji mogą posłużyć jako

zestaw istotnych informacji lub też nawet jako nowe

hipotezy dotyczące percepcji budynków.

Test prototypu projektu badawczego

Na podstawie opisanego prototypu przeprowadzono

eksperyment mający posłużyć jako test, niebędący jednak

próbą reprezentatywną. Test zrealizowano na grupie pię-

ciu dorosłych osób.

Pierwszym krokiem było opracowanie materiału dla

osób badanych. W tym celu w studio wykonano nagranie

kilku kropli wpuszczanych do wody. Naczynie z wodą i ka-

merą umieszczone zostało na neutralnym białym tle. Film

poddano następnie obróbce graficznej związanej z kolory-

styką (nasycenie, barwa, temperatura) oraz charakterystyką

tonalną obrazu w celu wiernego oddania rzeczywistej kolo-

rystyki i oświetlenia w studio. Następnie film podzielono na

klatki w odstępie 12 sekund, zapisano jako obrazy statyczne

i uszeregowano zgodnie z rosnącą komplikacją przedsta-

wionych kształtów – w sumie przygotowano jedenaście

klatek. Kolejnym krokiem było dodanie białych przeźroczy

pomiędzy przygotowanymi klatkami – tak aby osoba bada-

na miała czas na sporządzenie notatek pomiędzy klatkami

oraz aby możliwe było zatarcie wspomnienia ostatniego

obrazka. Chronometr prezentacji ustawiono na 20 sekund.

Po krótkim instruktażu osoba badana obserwowała przygo-

towaną sekwencję, zapisując skojarzenia i obserwacje.

Po badaniu udostępniono uczestnikom poszczególne

klatki z sekwencji. Pomimo całkowicie różnych spostrze-

żeń w trakcie doświadczenia w stosunku do tych samych

obrazków – „drzewa”, „łoś”, „zamek” – podczas rozmo-

wy każdy z badanych potrafił z sukcesem pokazać pozo-

stałym osobom formę, którą udało mu się zauważyć.

Ponadto w dużej części przypadków było to na tyle sku-

teczne, że pozostali dziwili się, jakim sposobem wcze-

śniej tego nie zauważyli. Jednak podczas eksperymentu,

osoby te rozpoznawały, w ramach tego samego obrazka,

formy zdecydowanie różne od siebie – jedynie w przy-

padku jednej klatki – nr 7 wszyscy zaobserwowali zbliżo-

ną formę. Określono ją m.in. jako: „porcelanowe tancer-

ki”, „dwie idące osoby z rękami w górze” oraz „giganty

trzymające płaską ziemię z ludźmi na niej”. Pomimo

30 Bartosz Adamiczka

różnych interpretacji, każda z nich sprowadza się do

dwóch humanoidalnych sylwetek z rękoma w górze (il. 9).

Bardzo zauważalnym rezultatem testu było to, że każ-

da z osób badanych stwierdziła, iż w ramach sekwencji

jeden z obrazków się powtórzył. Co ciekawe, każda z nich

wskazała inną parę klatek. Kluczowe okazało się odnale-

zienie charakterystycznego dla nich kształtu, który fak-

tycznie w podobnej, choć już innej formie pojawił się na

kolejnym, innym już obrazku. W efekcie cała klatka od-

bierana była jako identyczna (il. 10).

The experiment itself allows us to control almost every

particular aspect. As a result, each of the elements may be

examined in order to determine its influence on the per-

ception. Also it is possible to imitate and simulate parti

cular examples from the reality and on this basis draw

conclusions on the perception of architecture. Subsequent

studies based on the experiment created during this

research, may show how the free form architecture is per-

ceived. Using the described process of perception control,

the creator may be able to freely design the form in a much

Il. 9. Klatka nr 7 z przygotowanej w ramach eksperymentu prezentacji – dwie humanoidalne sylwetki z rękoma w górze

jako czynnik łączący interpretację osób badanych

(rys. B. Adamiczka na podstawie testu prototypu projektu badawczego)

Fig. 9. Frame no. 7 from the presentation prepared as part of the experiment – two humanoid silhouettes with their hands up

as a common factor among tested people

(drawn by B. Adamiczka based on the test of the research project prototype)

Il. 10. Klatka nr 10 i 11 z przygotowanej w ramach eksperymentu prezentacji –

pędzący pociąg na torach jako element, który sprawia, że klatki są podobne w odbiorze

(rys. B. Adamiczka na podstawie testu prototypu projektu badawczego)

Fig. 10. Frames no. 10 and 11 from the presentation prepared as part of the experiment –

rushing train on the tracks as an element that makes frames similar in perception

(drawn by B. Adamiczka based on the test of the research project prototype)

Kropla: zjawisko percepcji form swobodnych/The Drop: phenomenon of free forms’ perception 31

Podsumowanie

Podsumowując, należy stwierdzić, że wykorzystanie za-

prezentowanych symulacji składowych pozwoliło na po-

konanie barier, które zdawały się nie do ominięcia w chwili

podjęcia badań nad percepcją. Dzięki tym symulacjom od-

kryto nowe aspekty głównego tematu. Pozwoliły na spoj-

rzenie na niego z zupełnie innej perspektywy. Okazało się,

że wiele cech prototypu symulacji badawczej może ulec

modyfikacjom. Główne zmiany dotyczyły właściwości i cha-

rakteru jej elementów składowych, m.in. wyjściowo sys-

tem o charakterze zewnętrznym, ograniczony barierami

został przekształcony w system o charakterze wewnętrz-

nym bez barier, działanie polegające na robieniu zdjęć, a więc

ograniczone przez czas, zostało zastąpione nagrywaniem

filmu, pozwalającym w szczególny sposób na kontrolę

czasu w trakcie symulacji. Ce chami, które w dalszym cią-

gu mogą być rozwijane, są m.in. różnorodność tła oraz

oświetlenie studia. Stworzony prototyp, składający się

z symulacji badawczej, pozwolił na przygotowanie w du-

żej mierze obiektywnego i złożonego narzędzia do analizy

zjawiska percepcji – w tym wypadku percepcji form swo-

bodnych. Prototyp sam w sobie daje możliwość zagłębie-

nia się w problemie w poszukiwaniu odpowiedzi.

Sam eksperyment pozwala na kontrolę niemalże każde-

go jego czynnika. W rezultacie każdy z elementów może

być przeanalizowany w celu określenia jego wpływu na

percepcję. Pozwala również na imitowanie i symulowanie

szczególnych przypadków z rzeczywistości – na tej pod-

stawie umożliwia wyciągnięcie wniosków dotyczących

percepcji architektury. Dalsze badania, bazujące na stwo-

rzonym w tym projekcie eksperymencie, mogą ukazać, jak

architektura typu free form jest postrzegana. Używając

opisanego procesu kontroli percepcji, twórca otrzymuje

możliwość swobodnego kształtowania formy

w jeszcze

bardziej efektywny sposób. Pozwala to na kontrolę lub

przewidzenie reakcji obserwatora na etapie projektowania

obiektu. Innymi słowy, umożliwia to tworzenie takiej for-

my architektonicznej, która będzie oddziaływać

na obser-

watora lub użytkownika w sposób założony przez twórcę.

Zarówno projekt badawczy, jak i prototyp symulacji

mogą posłużyć jako narzędzie lub klucz do dalszych roz-

ważań nad problematyką związaną z percepcją.

more efficient way. It may allow him to control or predict

the reactions of the observer at the stage of building de-

sign. In other words, it allows the creation of such an ar-

chitectural form that will influence the observer or the

user in the way the creator had assumed.

Both the research project and the simulation prototype

may serve as a tool or a clue to further studies on the

problem of perception.

Translated by

Bartosz Adamiczka

Bibliografia /References

[1] Miller R., Michalski W., Stevens B., The promises and perils of 21

century technology: an overview of the issues, [w:] 21

century

technologies. Promises and perils of a dynamic future, OECD Pub-

lishing, Paris 1998, 7–32.

[2] Kamerling M.W., Kocaturk T., An interdisciplinary approach to the

design of free-form buildings, [w:] F. Bontempi (ed.), System- based

Vision for Strategic and Creative Design, Swets & Zeitlinger B.V.,

Lisse 2003, Vol. 1, 563–569.

[3] Majowiecki M., Personal experiences in Structural Architecture:

from form finding to free form design, „Architectus” 2014, No. 4(40),

79–92.

[4] Gropius W., Pełnia architektury, Karakter, Kraków 2014.

[5]

Sławińska J., Ekspresja sił w nowoczesnej architekturze, Arkady, War

szawa 1969.

[6] Żórawski J., O budowie formy architektonicznej, Arkady, Warsza-

wa 1973.

[7] Arnheim R., Sztuka i percepcja wzrokowa: Psychologia twórczego

oka, Officyna, Łódź 2013.

[8] Rasmussen S.E., Odczuwanie architektury, Karakter, Kraków

2015.

[9] Wong J.F., The text of freeform architecture: qualitative study of

the discourse of four architects, „Design Studies” 2010, Vol. 31,

Iss. 3, 237–267.

[10] Wendland D., Modelbased formfinding processes: freeforms in

structural and architectural design, [w:] F. Levi, M.A. Chiorino,

C. Bertolini Cestari (ed.), Eduardo Torroja: from the philosophy of

structures to the art and science of building; international seminar

2000, Politecnico di Torino, Milano 2003.

32 Bartosz Adamiczka

Streszczenie

Artykuł przedstawia projekt badawczy dotyczący zjawiska percepcji. Głównym celem pracy było zdefiniowanie i scharakteryzowanie aspektów,

czynników oraz efektów percepcji form swobodnych, jako jednego z atrybutów w procesie powstawania formy architektonicznej. Przystępując do

badania, określono wstępne oczekiwania w zakresie jego wyników. Pierwszym i zarazem głównym zamysłem było zwiększenie własnej wiedzy

autora w zakresie zjawiska percepcji. Drugim problemem było stworzenie modelu symulacyjnego wyróżniającego instrumenty i cechy charaktery-

styczne, pozwalające opisać wpływ zjawiska percepcji na proces projektowania. Końcowym zadaniem była realizacja głównego, wcześniej już

wspomnianego celu pracy – rozpoznanie ciągu aspektów, czynników oraz efektów związanych ze zjawiskiem percepcji. Prace nad badaniem roz-

poczęto od określania ról pomiędzy twórcą i obserwatorem oraz ich wzajemnych relacji w ramach środowiska badawczego. Następnie zaprezento-

wano i rozwinięto zadania projektu badawczego – w tym celu przygotowano symulację grup faktów, związanych z nimi problemów oraz odpowia-

dających im pomysłów. Ostatnim elementem składowym opisującym model teoretyczny została intuicyjna grafika ukazująca rdzeń koncepcji

projektu badawczego. Kolejnym krokiem było przeprowadzenie alteracji podstawowych atrybutów związanych z samym rdzeniem koncepcji.

Następnie, aby wyróżnić i zbadać główne aspekty percepcji, przygotowano prototyp prostej symulacji badawczej. Pozwoliło to na obserwację pro-

cesu postrzegania oraz związanych z nią atrybutów, przy jednoczesnej możliwości kontroli czynników zewnętrznych oraz skoncentrowaniu uwagi

na wrażeniach osoby poddanej badaniu, również w odniesieniu do tych czynników. Przed przeprowadzeniem samej symulacji jej parametry podda-

no alteracji, w tym m.in.: symulacjom związanym z materiałem, przestrzenią, czasem, energią, czy też danymi. Celem przeprowadzonych alteracji

było rozwinięcie i wzbogacenie prototypu symulacji badawczej. Po przeprowadzeniu symulacji przygotowano i opisano koncepcję samego prototypu.

Słowa kluczowe: percepcja, formy swobodne, architektura

Abstract

The paper presents a research project referring to the phenomenon of perception. The main aim of this study was to define and characterize aspects,

factors and effects of the perception of free form as one of the attributes in the process of shaping the architectural form. There were several identi-

fied effects: the first and the main of the expected effects of the research project was to increase the author’s knowledge of perception itself. The

second one was to create a simulation model which distinguished instruments and characteristic traits which allowed describing the influence of the

perception phenomenon on the design process. The last assigment was to recognize the set of aspects, factors and effects related to the phenomenon

of perception. At the beginning the relation between the creator and the observer in the research reality and their roles were defined. Then the aims

of the research project were presented and developed – a simulation of the groups of facts, problems and ideas was prepared. As the last part of the

description of the theoretical model, an intuitive image of the concept’s nucleus of the research project was introduced. The next step was to make

alterations to the fundamental attributes of the concept nucleus itself. Furthermore to examine the main aspects of the perception, a simple prototype

of research simulation was prepared. This allowed observing the process of perception and its attributes at the same time controlling the external

factors and focusing on impressions of the person tested in combination with those factors. Before performing the research simulation, the process

of its parameter altering was executed. The parameter alteration include, inter alia, material simulations, spatial simulations, timesimulations, ener-

gysimulations and infosimulations of the concept nucleus. The purpose of these simulations was the development and enrichment of the target

research simulation prototype. After simulations, the concept of the prototype was prepared and described.

Key words: perception, free forms, architecture

[11] BonJour L., Epistemological Problems of Perception, [w:] Stan-

ford Online Encyclopedia of Philosophy, 2007, https://plato.stan-

ford.edu/entries/perceptionepisprob/ [accessed: 10.02.2016].

[12] Majowiecki M., Architecture & Structures: “Ethics in Free Form

De sign, New Shell and Spatial Structures”, [w:] New olimpics,

new shell and spatial structures. Proceedings of the International

Symposium IASS-APCS 2006, Committee on Spatial Structures.

China Civil Engineering Society, Association for Spatial Struc-

tures, China Steel Construction Society, Beijing University of

Te ch nology, Beijing, China, October 16−19, 2006.

[13] Pabjan T., W jaki sposób istnieją rzeczy?, [w:] W. Kowalski,

ks. S. Wszołek (red.), Ponad demarkacją, Biblos, Tarnów 2008,

115–132.

[14] Pallasmaa J., Myśląca dłoń: Egzystencjalna i ucieleśniona mądrość

w architekturze, Instytut Architektury, Kraków 2015.

[15] Szymańska B., Berkeley znany i nieznany, „Nauka dla Wszyst-

kich” 1987, Nr 407.

[16] Nowa Encyklopedia Powszechna, Wydawnictwo Naukowe PWN,

Warszawa 2005, t. 5, 669–670, 767, 974.

[17] http://www.merriamwebster.com/dictionary/perception [accessed:

10.02.2016].

[18] Tschimmel K., Design as a Perception-in-Action Process, [w:]

T. Taura, Y. Nagai (eds), Design Creativity 2010, Springer, London

2011, 223–230.

[19] Pendlebury M., The role of imagination in perception, „South

African Journal of Philosophy” 1996, Vol. 15, No. 4, 133–138.

[20] Zube E.H., Environmental perception, [w:] Environmental Geolo-

gy, Springer, 1999, 214–216, doi: 10.1007/1402044941_120.

[21] Kwiatkowska A., eArchitecture: The Game Strategies in Architec-

tural Design, Ph.D. program’s course at Wrocław University of

Technology, series of lectures, Wrocław 2015.