Numer 2(28)/2010

DOI: 10.5277/ARCHITECTUS

Pobierz spis treści

Spis treści

Artykuły

Andrzej Białkiewicz - Rola i oddziaływanie architektury paulińskiej na nie-architektów (Dziedzictwo)

Architektura sakralna jest szczególnym znakiem obecności w kulturze. Każda z epok historycznych zaznacza swe oblicze, prezentując odmienną sylwetę kościoła. Zdarza się, iż pewne zespoły budowli wyróżniają się spośród innych, charakteryzują się odmiennością nadaną im przez inwestorów, jak np. paulinów. Ich realizacje trafiają w gusta odbiorców, mają więcej zwolenników niż inni inwestorzy. Paulini bowiem starannie traktują swą religijną misję i to pozwala im trwać przez wieki.

Słowa kluczowe:

    architektura-paulińska

Monika Bogdanowska - Krajobraz narysowany czyli trwały zapis historycznego krajobrazu kulturowego na nietrwałym nośniku – szkicowniki Janusza Bogdanowskiego (Dziedzictwo)

Kultura z architekturą bodaj najpełniej łączą się w krajobrazie kulturowym, który to stanowi widoczną emanację życia społeczeństwa, jego przekonań, sposobu funkcjonowania i wyznawanych wartości. Stąd też jego granice zaczynają się tam, gdzie następuje przekształcanie krajobrazu naturalnego, a kończą się na drobnostkach, takich jak formy małej architektury, detali, czy elementy domowego wyposażenia. Gdy zmienia się styl życia społeczeństwa zmienia się i wygląd krajobrazu kulturowego. Tworzone przez ponad pięćdziesiąt lat szkicowniki architekta – Janusza Bogdanowskiego są znakomitym źródłem danych na temat tych przemian. Dzięki szczegółowym opisom, przekraczającym granice suchej inwentaryzacji, pozwalają odtworzyć nieodwracalnie utracone dziedzictwo polskiego krajobrazu kulturowego, więcej, pozwalają na porównywanie przemian, jakim był on poddawany. Świetny warsztat rysunkowy i wiedza autora, które pozwoliły na stworzenie tak wyjątkowego rejestru, sprawiły, że i same szkicowniki stały się już dobrem kulturowym.

Słowa kluczowe:

    krajobraz-historyczny

    szkicownik

Małgorzata Doroz-Turek - Architektura monastyczna w kulturze – zespół klasztorny jako specyficzny typ architektury sakralnej na przykładzie klasztorów zakonu kanoników regularnych św. Augustyna na Śląsku (Dziedzictwo)

W artykule przedstawiono znaczenie architektury monastycznej w kulturze na podstawie części zamykającej pracę doktorską pt. Średniowieczna architektura klasztorna kanoników regularnych św. Augustyna na Śląsku, napisanej na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej (pod kierunkiem prof. Ewy Łużynieckiej). Świadectwo dorobku kulturowego ukazano na tle zespołów klasztornych kanoników regularnych św. Augustyna na Śląsku i wyników badań architektonicznych spisanych w oparciu o wyniki prac badawczych w latach 2003–2008 na czterech założeniach.

Zachowane założenia klasztorne są wytworem ludzkim składającym się na krajobraz kulturowy, który przechowuje świadectwo działalności jego dawnych mieszkańców. Obiekty klasztorne które przetrwały wieki, jako materialny dorobek społeczeństwa będący znakiem tożsamości danego regionu, zostały wpisane do rejestru zabytków i są pod opieką Miejskiego albo Wojewódzkiego konserwatora zabytków w celu zapewnienia im odpowiedniej ochrony. Na zlecenie konserwatora zabytków bądź w ramach autorskich prac są wykonywane badania wraz z inwentaryzacyjnymi rysunkami budowli i ich fragmentów, mające na celu udokumentowanie znajdujących się w różnej kondycji obiektów czy pozostałości po nich. Wykonywane podczas badania historii założeń architektonicznych, drobiazgowe pomiary i rysunki, np. detali architektonicznych i ich datowanie są podstawą do analiz innych obiektów. Oprócz tego dokumentacja pomiarowa jest czasami po wielu latach jedyną pozostałością odkrywanych elementów i w odróżnieniu od zmienianych niekiedy rekonstrukcji jest elementem stałym opracowania naukowego. Wykonane inwentaryzacje mogą być także w przyszłości podstawą projektów konserwatorskich oraz wszelkich prac rewaloryzacyjnych prowadzonych na terenie klasztorów.

Słowa kluczowe:

    śląsk

    architektura-monastyczna

    kanonicy-regularni-św.-augustyna

Renata Gubańska - Wieże elementem kompozycji przestrzennej Jutrosina (woj. wielkopolskie) (Dziedzictwo)

Od wieków elementami kształtującymi i porządkującymi przestrzeń były i są nadal zabudowania mieszkalne, gospodarcze oraz towarzysząca im zieleń. Bardzo często jednak pojawiają się akcenty wertykalne, które nie tylko wpływają na zróżnicowanie kompozycji przestrzennej, ale także tworzą malownicze zespoły widokowe. To przede wszystkim kościoły wraz z wysokimi wieżami stanowiły główne dominanty architektoniczne. Podobnie wyróżniającymi się elementami były ratusze, nierzadko konkurujące z kościołami. Należy podkreślić, że na różnorodność i interesujący kształt sylwety miasta duży wpływ miała kompozycja przestrzenna oraz układ zabudowy.

Zasygnalizowane zagadnienia zostaną przedstawione na przykładzie Jutrosina, miasteczka zlokalizowanego na Nizinie Wielkopolskiej. Jutrosińskie wieże nie tylko w interesujący sposób kształtują panoramę miasta, czyniąc tym samym jego sylwetę znacznie ciekawszą, stanowią również wspaniałe zamknięcia ulic, a uściślając – ich osi widokowych.

Na podkreślenie zasługuje jeszcze jedna funkcja wieży – symboliczna, a mianowicie drogowskazu. Zbliżając się do wybranej miejscowości, już z daleka możemy określić, czy mamy do czynienia ze wsią czy miastem. Zarysowujące się sylwety występujących tam wież doskonale określały i określają nadal charakter zabudowy.

Słowa kluczowe:

    jutrosin

    wieże

    kompozycja-przestrzenna

Oleksandra Kulynska - Wystrój rzeźbiarski fasad lwowskich kamienic doby renesansu (na przykładzie kamienicy Szolc-Wolfowiczów – Rynek 23 we Lwowie) (Dziedzictwo)

Warunki rozwoju średniowiecznego Lwowa sprzyjały poszerzeniu tradycji Renesansu w jego kulturze i w budownictwie. Na klasyczne formy i metody, przyniesione przez włoskich architektów, wpływ wywarły miejscowe tradycje. Wskutek tego architektura Lwowa doby odrodzenia nabyła specyficznych cech. Dla wystroju architektonicznego fasad charakterystyczna stała się dość swobodna interpretacja reguł klasycznych, a także nasycenie delikatną rzeźbą i stosowanie polichromii. Jednak szczególnie ciekawe jest traktowanie wystroju rzeźbiarskiego, stosowanie którego często było podporządkowane nie tyko funkcji estetycznej, lecz także idei symbolicznej, oraz nabierało treści filozoficznej. Wystrój plastyczny stał się ilustracyjny i często charakteryzował światopogląd właściciela kamienicy. Rzeźbiarze wyróżniający się wysokim mistrzostwem i kulturą wykonania byli często zatrudniani przez znanych projektantów. Wystrój rzeźbiarski fasad stał się wartością architektoniczną, artystyczną i historyczną i wymaga obecnie szczególnego podejścia do jego badania i ochrony.

Słowa kluczowe:

    lwów

    kamienice

    renesans

Svitlana Linda - Historyzm w architekturze Lwowa (Dziedzictwo)

W artykule podjęto temat historyzmu w architekturze, który jest traktowany nie jako nazwa konkretnego kierunku w architekturze, ale jako skierowanie myślenia twórczego, które żywi się świadomością historyczną. Na przykładzie architektury Lwowa pokazano, jak system form związanych z wydarzeniami i doświadczaniem historii stale służy do tworzenia nowych języków formalnych, wyrażających treści specyficzne dla swojej epoki. Problem wykorzystania tradycji do rozwiązywania „zadań wpółczesnych“ architektury został prześledzony od epoki Renesansu do początku XXI wieku. W niniejszym kontekście staje się zrozumiałe, że historyzm we Lwowie jest właściwy epokom Renesansu, klasycyzmu; możemy także spostrzec go zarówno w modernizmie, w wariacjach neoklasycystycznych reżimu totalitarnego, jak i we współczesnej architekturze, dlatego że podstawą myślenia twórczego architektów było i jest odwołanie do pamięci historycznej przez prototypy historyczne.

Słowa kluczowe:

    lwów

    historyzm

Olga Mykhaylyshyn - Ochrona dziedzictwa architektonicznego Wołynia w latach 1920–1930 jako środek tożsamości kulturowej i narodowej (Dziedzictwo)

W okresie odnowienia niepodległości Polski w latach 1920–1930 odbyła się znaczna aktywizacja działalności dotyczącej opieki i konserwacji pamiątek architektury. Na terenie Wołynia, który został dołączony do II Rzeczypospolitej, został zrealizowany duży zakres prac w dziedzinie inwentaryzacji oraz renowacji znakomitych zespołów architektonicznych i oddzielnych budowli. Działalność ta może być rozpatrzona jako jeden z przejawów konstruowania tożsamości narodowej polskiego etosu w warunkach państwa wielonarodowego, jeden ze sposobów budowy moralnych podstaw narodu w tym okresie oraz wizualizacji tych procesów przez środki architektoniczne.

Słowa kluczowe:

    wołyń

    dziedzictwo-kulturowe

    tożsamość

Agata Rusnak-Kozłowska - Kościół NMP w Lubece jako architektoniczny wyraz kultury hanzeatyckiej (Dziedzictwo)

Artykuł zainspirowany został fenomenem Hanzy, której działalność zdeterminowała oblicze ekonomiczno-polityczne i społeczne średniowiecznych miast niemieckiego Niżu Nadbałtyckiego. Aczkolwiek działalność Hanzy koncentrowała się na sferze wymiany handlowej, dała ona również impuls dla wykształcenia się samoświadomości mieszczańskiej. Tym samym wywarła ona wpływ na architekturę miast płn. Niemiec, która zaczęła stanowić obszar manifestacji roszczeń rosnącego w siłę mieszczaństwa, zarówno w obrębie budowli świeckich, jak i sakralnych. Celem artykułu jest wskazanie na przykładzie kościoła NMP w Lubece do jakich form architektonicznych sięgnięto w celu wyrażenia hanzeatyckich dążeń polityczno-społecznych. W związku z tym kolejne części artykułu poświęcone zostały prezentacji istoty organizacji hanzeatyckiej, wskazaniu uwarunkowań polityczno-społecznych średniowiecznej Lubeki, omówieniu architektury kościoła NMP i analizie jej wyrazu stylistycznoformalnego w kontekście kultury hanzeatyckiej. W podsumowaniu podjęta została również kwestia na ile rozwiązanie wprowadzone na gruncie kościoła mariackiego w Lubece stało się nośnym i atrakcyjnym wzorcem dla innych miast hanzeatyckich, określając pejzaż architektoniczny terenów niemieckiego Niżu Nadbałtyckiego. Tym samym artykuł podejmuje próbę podjęcia kwestii kontekstu miejsca i czasu jako wyznaczników kultury w architekturze.

Słowa kluczowe:

    lubeka

    kultura-hanzeatycka

Jacek Suchodolski - Inspiracje regionalną formą architektury w krajobrazie sudeckim (Dziedzictwo)

Region sudecki jest jednym z wielu europejskich pogranicznych obszarów górskich o ukształtowanej w ciągu minionych stuleci specyfice i odrębności kulturowej. Złożyły się na to: przynależność do różnych organizmów państwowych w poprzednich wiekach (Polski, Czech, Austrii i Niemiec) oraz przebieg ważnych europejskich szlaków handlowych, łączących Dolny Śląsk z krajami Europy Zachodniej i Wschodniej.

Wielowątkowość kulturowa uwidoczniła się tu także między innymi w całej sferze ludowej sztuki, w tym w rodzimej formie drewnianej architektury.

Rodzima kultura regionalna zaznaczyła się także w podaniach i legendach dolnośląskich, co z kolei wywarło wpływ na malarstwo, rzeźbę i architekturę tego regionu, wzbogacając je o nowe wątki przesycone często duchem mistycyzmu i symboliki.

Wspaniały krajobraz Sudetów z najwyższą ich partią Karkonoszami inspirował swym pięknem i grozą ludność zamieszkującą te tereny od pokoleń oraz turystów przybywających tu coraz liczniej od XIX wieku.

Magia Karkonoszy wywarła także głęboki wpływ na życie i twórczość coraz chętniej osiedlających się tutaj artystów, którzy z końcem XIX stulecia założyli kolonię skupioną wokół pisarzy Carla i Gerharta Hauptmannów.

Słowa kluczowe:

    sudety

    architektura-regionalna

Anna Bazan-Krzywoszańska, Marta Skiba - Kultura wiejskich przestrzeni publicznych – przykład gminy Krotoszyce (Współczesność)

Kultura przestrzeni składa się z wielu wzorów zachowań funkcjonujących w zmieniających się warunkach. Centralny wiejski plac to przestrzeń społeczna i publiczna, której symbole utożsamiają mieszkańców z ich własnym miejscem. Jednak upowszechnienie się w ostatnim czasie indywidualnych środków transportu, podobnie jak wzrost autonomii rodziny, zmieniło zasięg użytkowanej zastanej przestrzeni. Przestrzeń dotąd społeczna stała się niczyja, podobnie jak podtrzymujące ją wspólnotowe więzy i grupowe interesy.

Na terenie gminy Krotoszyce ludność, po II wojnie światowej, wymieniła się, a obecni mieszkańcy są przyjezdnymi lub ich potomkami, zatem nie odziedziczyli kulturowego sposobu użytkowania przestrzeni. Nie zaangażowali się także w wytworzenie swojego otoczenia powiązanego ze strefą swoich pojęć, znaczeń i wyobrażeń, i nie wypracowali relacji pomiędzy przestrzenią publiczną (wspólnie użytkowaną) a poszczególnymi uczestnikami zdarzeń.

Nowe inwestycje najczęściej szkodzą wizerunkowi wsi. Jednocześnie zróżnicowany poziom kultury mieszkańców – ich różnorodne nawyki, potrzeby i upodobania – powoduje nieskuteczność wdrażanych programów funkcjonalnych, zależnych w dużej mierze od liczby mieszkańców. Obecnie wiejska przestrzeń społeczna tworzy się w relacji nie tyle przestrzeni prywatnej do publicznej, co pomiędzy próbami ochrony wartości kulturowych i przyrodniczych a presją rozwoju interesów ekonomicznych.

Słowa kluczowe:

    krotoszyce

    wieś

    przestrzeń-publiczna

Krzysztof Bizio - Popkultura jako inspiracja w architekturze współczesnej. Wybrane zagadnienia (Współczesność)

W artykule opisano związki między kulturą masową i architekturą współczesną. Związki te podzielono na trzy podstawowe okresy: faza 1 – to wiek XIX i początek XX wieku (początek kultury masowej i XIX- -wiecznego rozwoju miast); faza 2 – to czas trwania kultury modernistycznej, obejmujący znaczną część wieku XX (od lat 20. do lat 70. XX wieku); faza 3 – to wciągnięcie elementów kultury popularnej w obszar kultury wysokiej na początku lat 60. XX wieku.

Szerzej opisano okres przełomu postmodernistycznego, kiedy to została zniesiona opozycja intelektualna pomiędzy kulturą popularną i kulturą wysoką (elitarną). Kulturze popularnej przypisywano niskie wartości, częsty brak oryginalnych idei, antyintelektualizm, komercjalizację oraz nastawienie w głównej mierze na wartości merkantylne, zaspokajające najniższe instynkty. Podział ten można uznać za istniejący w kulturze do czasów rewolucji lat 60. XX wieku, a szczególnie do rozwoju pop-artu i postmodernizmu, kiedy został unieważniony, a pop stał się częścią kultury wysokiej. W artykule opisano różne przykłady styku kultury masowej i architektury tego okresu w USA i Europie.

Zaprezentowano także przykłady działań artystów pop-artu w architekturze, inspiracje architektoniczne w kulturze popularnej (filmie), nurt partycypacji architektonicznej z lat 70. XX wieku, jako przejaw umasowienia dostępu do architektury współczesnej, oraz przykłady realizacji inspirowanych kulturą popularną (głównie cyberkulturą) z ostatniego dziesięciolecia.

Słowa kluczowe:

    popkultura

    architektura-współczesna

Elżbieta Czekiel-Świtalska - Tożsamość miejsca a kultura zagospodarowania (Współczesność)

Z czym kojarzy się miasto? Miasta i miejsca kojarzą się z ich kulturą.

Walencja kojarzy się ze Starym Miastem, które prezentuje kulturę przestrzenną przeszłych wieków. Konkurencją dla Starego Miasta stała się współczesna przestrzeń urbanistyczna, jaką jest ciąg pieszy Turii. Znajduje się tu Miasto Nauki i Sztuki, miejsca rekreacji biernej i czynnej oraz Park Natury.

Szczecin kojarzony jest z kulturą miasta nadwodnego, którego wizytówką są Wały Chrobrego. Symbol ten ugruntował się podczas transmisji telewizyjnych ze zlotu żaglowców w 2007 roku.

Gdańsk to Żuraw Gdański i Stare Miasto. Kultura jego zabudowy, czy mocno reklamowane liczne imprezy sprawiają, że jest on znany.

Holandia kojarzy się z wiatrakami i tulipanami. Połączenie zabytkowej zabudowy z kanałami, przy których się znajduje, to niewątpliwie kultura przestrzeni Amsterdamu. Specyficzny klimat uliczek przyległych do wody, tętniących życiem, przyciąga turystów, którzy chętnie tu wracają.

Architektura i zagospodarowanie przestrzeni jest istotnym czynnikiem w umocnieniu kultury miejsca, miasta, państwa. To właśnie ona tworzy klimat miejsca, oferuje ciekawe funkcje, które przyciągają ludzi.

Słowa kluczowe:

    tożsamość-miejsca

    rozwój-urbanistyczny

Dorota Janisio-Pawłowska - Miejsce i czas – nowe formy architektury sakralnej (przykłady wybranych obiektów z terenu Pomorza Zachodniego jako wyznacznik tworzących się nowych norm kulturowych) (Współczesność)

Architektura sakralna minionych stuleci ściśle nawiązywała do stylu obowiązującego ówcześnie w danym obszarze kulturowym i była wyznacznikiem typologicznym danego regionu, a jednocześnie świadczyła o poziomie „kultury w architekturze”. Przemiany społeczno-gospodarcze, postęp cywilizacji, który nastąpiły po II wojnie światowej, oraz zmiany kulturowe na terenie Pomorza Zachodniego, które były efektem napływu na ziemie odzyskane „Nowych Osadników”, stały się wyznacznikiem dla tworzących się nowych norm kulturowych. Czynnikiem mającym mającym niewątpliwie wpływ na kreację form sakralnych były uchwały II Soboru Watykańskiego, przepisy kodeksu ‘Prawa Kanonicznego” oraz ustalone na Konferencji Episkopatu Polski 25.01.1973 r. „normy postępowania w sprawach sztuki Kościelnej obowiązujące na terenie całego kraju. Poddając kwerendzie obiekty sakralne na terenie Pomorza Zachodniego i samego miasta Szczecina należy zaznaczyć, iż po II wojnie światowej tylko w granicach tej jednej aglomeracji miejskiej powstało ponad dwadzieścia nowych obiektów kultu religijnego obrzędu rzymskokatolickiego

W pracy omówiono przykłady z różnych terenów Szczecina zarówno usytuowane w historycznym obszarze miasta, jak również na terenie nowo powstałych osiedlach mieszkaniowych . Wskazując na stopień ich powiązania z zastanym krajobrazem kulturowym wraz z oceną spójności pomiędzy zamierzeniem projektowym a faktyczną realizacją.

Słowa kluczowe:

    kościół

    architektura-sakralna

Justyna Kleszcz - Projektowanie nie tylko dla człowieka. Zwierzę w architekturze jako wyznacznik poziomu edukacji humanitarnej (Współczesność)

Równocześnie z pojawieniem się idei rozwoju zrównoważonego narodziła się konieczność wprowadzenia tej myśli w życie poprzez edukację społeczną. Jedną z form jej przejawu stała się postawa wobec zwierząt. W świadomości projektantów pojawił się inny od człowieka użytkownik architektury. Związane to jest również ze zmianą pozycji zwierzęcia w krajach zachodnich. Wraz z systematycznym odchodzeniem od przedmiotowego – czysto użytkowego podejścia, możliwego dzięki znacznemu postępowi technicznemu, zwierzęta stały się częściej towarzyszami-przyjaciółmi człowieka. A skoro wprowadzamy je do silnie przetworzonych przestrzeni dostosowanych do potrzeb konkretnego gatunku, to automatycznie rodzi się problem konieczności dostosowania ich do odmiennego typu użytkownika. Czy jednak mamy problem ten traktować jako fanaberię, czy wynika on z realnej potrzeby ciągłego udoskonalania otaczającego nas świata?

Słowa kluczowe:

    zwierzę-w-architekturze

    edukacja-humanitarna

Elżbieta Komarzyńska-Świeściak - Przekraczanie granic. Nowe konteksty architektury w dobie procesu zagęszczania się miast (Współczesność)

Fragmentacja miasta, tzw. ‘urban growth’ i zapotrzebowanie na projektowanie budynków o elastycznym i multifunkcjonalnym programie prowadzą do tego, że architektura współczesnych miast musi się mierzyć z nowym rodzajem kontekstu. Terytorium architektury rozszerza się na węzły komunikacyjne, poprzemysłowe tereny, otoczenia autostrad, parkingi i przejścia podziemne, mosty i wiadukty, dachy i ściany istniejących budynków, torowiska kolejowe, etc. Na podstawie wybranych realizacji i koncepcji w artykule przeanalizowano zależności między architekturą a takim nietypowym „agresywnym” kontekstem.

Słowa kluczowe:

    zagęszczanie-miast

    przekraczanie-granic

Ewa Łapa - Architektura współczesna w otoczeniu zabytków – kultura w przekształceniach przestrzeni (Współczesność)

W artykule przedstawiono rozumienie terminu „kultura” w nawiązaniu do pierwotnego, łacińskiego znaczenia tego słowa. Kultura – uprawianie mające na celu poprawę stanu obecnego, w przypadku architektury oznacza przekształcanie przestrzeni w nadziei na podniesienie jej jakości. Proces ten może zachodzić w istniejących strukturach architektonicznych przedstawiających wartość historyczną. W jaki sposób podejście do przekształceń obiektów zabytkowych zmienia się? Osią analizy jest Kraków, miasto o bogatym architektonicznym dziedzictwie, poddawane nieustającym przekształceniom.

Słowa kluczowe:

    architektura-współczesna

    zabytki

Robert Masztalski, Paweł Pach - Przekształcenia przestrzeni urbanistyczno-architektonicznej rynku leszczyńskiego na przełomie XX i XXI wieku (Współczesność)

Dynamiczny rozwój Leszna po drugiej wojnie światowej wiązał się ze zmianami sposobu kształtowania przestrzeni jego rynku. Rynek miasta średniej wielkości, jakim jest Leszno, będący częścią żywej, wciąż zmieniającej się tkanki miejskiej ośrodka o znaczeniu regionalnym, podlegał przekształceniom estetycznym i politycznym, które zdarzyły się na przełomie XX i XXI wieku w Polsce. Miasto, w latach 1975–1999 było stolicą województwa, co w znacznej mierze przyczyniło się do zmiany wizerunku rynku. Historia tego miejsca w ostatnich kilkudziesięciu latach wyodrębniła w przestrzeni rynku leszczyńskiego funkcje przyczyniające się do tworzenia tu centrum kulturalnego i rozrywkowego miasta. W świetle owych przemian podejmowane współcześnie działania modernizacyjne rynku zdają się mieć jedynie charakter „kosmetyczny”, czyli wyłącznie porządkujący. Bardziej zdecydowane działania pozostają wciąż wyłącznie w sferze koncepcyjnej.

Słowa kluczowe:

    leszno

    rynek

    przekształcenia-urbanistyczne

Robert Mazur - Architektura ekologiczna i energooszczędna nowym kierunkiem kultury architektonicznej (Współczesność)

Przedmiotem artykułu jest architektura ekologiczna i energooszczędna jako odpowiedź na wzrastające zapotrzebowanie i tendencje w nowoczesnej wizji architektury. Kreowanie architektury przy użyciu odpowiednich materiałów oraz stosowanie zintegrowanych systemów energooszczędnych z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii staje się nowym zjawiskiem kulturowym. Artykuł podaje przykłady ekokultury architektonicznej i odpowiada na pytanie czy jest to moda obecnych czasów, czy powszechny kierunek kultury architektonicznej.

Słowa kluczowe:

    architektura-ekologiczna-i-energooszczędna

Teresa Mromlińska, Anita Luniak - Przebudowa i rozwój Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi (Współczesność)

Centralne Muzeum Włókiennictwa, mieszczące się w zabudowaniach tzw. Białej Fabryki Ludwika Geyera w Łodzi, stanowi przykład stale rozwijającej się i wzbogacającej swa ofertę jednostki muzealnej. Muzeum dokumentuje rozwój przemysłu włókienniczego, eksponuje elementy historycznego wyposażenia technicznego oraz promuje sztukę współczesną związaną z tkaniną unikatową, łącząc w ten sposób industrialną tradycję miasta ze współczesnością.

W artykule zaprezentowano projekty autorskie z lat 2002–2010, dotyczące rewitalizacji Centralnego Muzeum Włókiennictwa, dzięki którym zostały zmodernizowane dziewiętnastowieczne zabudowania, zaadaptowana d. łaźnia zakładowa oraz powstał Skansen Łódzkiej Drewnianej Architektury Miejskiej. Nadrzędnym celem przekształceń było poszerzenie roli muzeum jako miejsca kontaktu z kulturą, sztuką i zabytkami, miejsca inicjującego różnorodną działalność, stworzenie interesującej wieloelementowej przestrzeni publicznej oraz wykreowanie nowych relacji między muzeum a otoczeniem.

Słowa kluczowe:

    łódź

    projekt-muzeum

Adam Nadolny - Architektoniczne lekarstwo na miłość. Miasto i architektura w polskim filmie lat 60. XX wieku (Współczesność)

Architektura i miasto modernistyczne stały się w latach 60. XX wieku szeroko wykorzystywanym motywem w polskim filmie. Płaskie i oszczędne elewacje budynków, szerokie perspektywy nowoczesnych osiedli były wyznacznikiem nowych czasów, tak odmiennych od przeszłości. Architektura modernistyczna stała się doskonałym tłem dla tworzenia fikcji w odniesieniu do realnego życia w kraju socjalistycznym. W wielu filmach z tego okresu mamy do czynienia z tworzeniem nierzeczywistego obrazu przestrzeni miasta. Jest to formalnie zniekształcony obraz dostosowywany do potrzeb scenariusza. Bohaterowie obrazów filmowych poruszają się w scenerii realnej architektury, ale z rzeczywistym kontekstem ma to bardzo mało wspólnego. Zjawisko kontekstu jest definiowane w sposób oderwany od rzeczywistości, odnosi się wrażenie, że fabuła filmu toczy się w dwóch równoległych przestrzeniach: pierwsza z nich opowiada historię poruszaną w filmie, druga jest przestrzenią, w której pierwszoplanową rolę odrywają wnętrza urbanistyczne i nowoczesne budynki. W tytule celowo umieściłem tytuł jednego z filmów z tego okresu Lekarstwo na miłość (reż. Jan Batory, 1966). Fabuła filmu jest niezbyt skomplikowana. Pani architekt o imieniu Joanna prowadzi nudne życie, które dzieli między pracę w biurze architektonicznym a spotkania z kochankiem. Pewnego dnia, kiedy próbuje napisać artykuł o estetyce we wnętrzach mieszkalnych odbiera z pozoru nieważny telefon. Od tego momentu nic nie jest tak jak było. Rozpoczyna się walka o rozwiązanie zagadki, kim jest tajemnicza Honorata, o którą pytają ludzie dzwoniący do mieszkania Joanny. Tytułowa Joanna wraz przyjaciółką przemierzają miasto (w tym przypadku Warszawę) w poszukiwaniu rozwiązania zagadki. W wielu miejscach akcja filmu toczy się w przestrzeni modernistycznego miasta, którego dopełnieniem stają się rzeczywiste budynki, takie jak Supersam czy CDT.

Słowa kluczowe:

    miasto

    architektura

    polskie-filmy

Marek Ostrowski - Po co fotografować architekturę? Od fotografii architektury do wizualizacji (Współczesność)

Przedmiotem artykułu jest zjawisko „fotografowania” architektury. Nowoczesne metody, takie jak modele 3D i wizualizacje, mogą być pomocne w prezentacji architektury oraz komunikacji pomiędzy architektem a odbiorcą na poziomie pomysłu. Pozostaje jednak pytanie, jak na dwuwymiarowym zdjęciu przekazać to, co dzieje się w trójwymiarowej przestrzeni, a może przede wszystkim w czasie. Jak ukazać ideę dzieła w formie pojedynczego kadru i jak wykorzystać nowoczesne środki przekazu wizualnego do prezentacji architektury jako zagadnienia społecznie istotnego. Co zrobić by promować „dobrą” architekturę wśród „zwykłych” odbiorców i jak ukazać to, co niewidoczne w kontakcie z architekturą.

Słowa kluczowe:

    fotografia-architektury

    wizualizacja

Katarzyna Pałubska - Zrównoważona polityka przestrzenna wobec obszarów o wyjątkowych wartościach kulturowych (Współczesność)

Ochronę prawną złożonych struktur krajobrazu kulturowego oraz zrównoważone wykorzystanie jego walorów do aktywizacji gospodarczej, promocji regionu i rozwoju turystyki najskuteczniej umożliwia formuła parku kulturowego. Aktywizacja lokalnych środowisk przy określaniu zasad i granic dopuszczalnej ingerencji w planie ochrony stanowi bazę do prowadzenia polityki przestrzennej w zakresie ochrony wartości kulturowo-przyrodniczych i zagospodarowania terenu. Utworzenie jednostki zarządzającej parkiem kulturowym wspomaga budowanie partnerstwa międzysektorowego, ułatwia zdobywanie funduszy, pośrednio wpływając na poprawę jakości życia mieszkańców i kulturę przestrzeni.

Słowa kluczowe:

    planowanie-zrównoważone

    park-kulturowy

    zarządzanie

Wojciech Pawłowski - Rola architekta w kreowaniu „kultury w architekturze” a nowe formy przestrzenne w krajobrazie kulturowym terenów podmiejskich oraz wiejskich jednostek osadniczych terenu Pomorza Zachodniego (Współczesność)

Na przestrzeni wieków przekształcenia form przestrzennych tworzących architekturę miejsca były ściśle powiązane z krajobrazem kulturowym, w jakim były lokowane. Jednocześnie były one poddane ściśle określonym kanonom osadzonym w miejscu i czasie swego powstania.

W obecnej chwili można zaobserwować zanikanie związku pomiędzy miejscem i czasem a kanonem formy, szczególnie w przestrzeniach podmiejskich oraz wiejskich ośrodkach osadniczych, gdzie świadomość kultury architektury reprezentowana przez projektanta musi zmierzyć się z błędnie pojętą kulturą estetyki reprezentowaną przez inwestora.

W tak zastanej sytuacji powstaje moralny dylemat architekta, polegający na stworzeniu kompromisu pomiędzy tymi dwoma stanowiskami pojmowania nowej przestrzeni, którego efektem niejednokrotnie jest całkowity brak poszanowania miejsca i czasu, z zaburzeniem krajobrazu kulturowego, w którym pojawiają się nowe formy przestrzenne niemające nic wspólnego z „kulturą architektury”.

Mając na uwadze powyższe, powstaje pytanie co do roli architekta w powiązaniu z niejednokrotnie wypaczonym sposobem pojmowania nowo projektowanej przestrzeni przez inwestora a możliwością utrzymania odpowiedniego poziomu architektury korespondującego z tak historycznym, jak i zastanym krajobrazem kulturowym miejsca.

Słowa kluczowe:

    krajobraz-kulturowy

    osadnictwo

    pomorze-zachodnie

Elżbieta Przesmycka - Architektura zespołów przemysłowych Centralnego Okręgu Przemysłowego (COP) w Polsce południowo-wschodniej (Współczesność)

W artykule przybliżono niektóre wybrane realizacje z obszaru Centralnego Okręgu Przemysłowego (COP) i pokazano charakterystyczne cechy zarówno ich form architektonicznych, techniki wznoszenia, jak i układów urbanistycznych. Do analizy wybrano reprezentatywne przykłady z miast obszarów A, B, C, tj. z Lublina, Skarżyska-Kamiennej, Ostrowca Świętokrzyskiego, Chełma Lubelskiego i Stalowej Woli.

Omówiono wybrane przykłady zabudowy związanej z tworzącym się okręgiem przemysłowym w okresie 1918–1939. Realizując program COP, w Polsce międzywojennej rozpoczęto i dokończono budowę wielu zakładów przemysłowych. Po doświadczeniach wojny polsko-sowieckiej, w roku 1921 powstała koncepcja zlokalizowania polskiego przemysłu zbrojeniowego w tzw. trójkącie bezpieczeństwa – w widłach Wisły i Sanu. W latach 1923–1929 w Polsce udało się zbudować kilka zakładów przemysłu zbrojeniowego na terenach staropolskiego zagłębia przemysłowego. Budowa tzw. COP stała się największym przedsięwzięciem gospodarczym Rzeczpospolitej. Oceniając dziś realizację tych zamierzeń, można stwierdzić na wielu przykładach pozostałych jeszcze obiektów, iż był to proces kompleksowej przebudowy sposobu życia wielu mieszkańców. Budowie zakładów przemysłowych w COP towarzyszyło budownictwo mieszkaniowe dla ich pracowników. Łącznie zbudowano lub rozpoczęto budowę około 7100 budynków mieszkalnych. Wznoszono zarówno kolonie mieszkaniowe dla robotników, jak też osiedla dla kadry urzędniczej. Towarzyszące fabrykom osiedla mieszkaniowe lokalizowano w ich pobliżu tak, aby pracownicy mieli blisko do pracy. Formy układów urbanistycznych osiedli i ich wyraz architektoniczny nawiązywał do zespołów fabrycznych. Techniki wznoszenia uwzględniały najnowsze rozwiązania konstrukcyjne, ale jednocześnie respektowały miejscowe tradycje i materiały budowlane. W artykule omawiono przykłady zabudowy COP powstałe w Polsce południowo-wschodniej oraz przedstawiono ich stan zachowania.

Słowa kluczowe:

    centralny-okręg-przemysłowy-(cop)

    architektura-przemysłowa

    budownictwo-mieszkaniowe

    modernizm

Elżbieta Przesmycka, Małgorzata Sosnowska - Osiedla mieszkaniowe a kultura architektury (Współczesność)

W artykule poruszono problematykę kultury architektury wybranych osiedli mieszkaniowych Lublina. Opisywane osiedla powstały w okresie od końca lat 50. do początku lat 80. ubiegłego stulecia. Już na etapie projektów lub krótko po ich powstaniu w osiedlach prowadzono działania mające na celu poprawę estetyki przestrzeni osiedlowych oraz samej architektury, angażując do tego celu specjalistów: artystów plastyków, urbanistów, architektów i ogrodników. Zaproponowane przez nich rozwiązania upiększały formę architektoniczną uprzemysłowionej, typowej zabudowy mieszkaniowej i dopełniały małą architekturą rozwiązania urbanistyczne. Obecnie zachowały się jeszcze elementy wystroju elewacji, wejść do budynków i pozostałości małej architektury. Konieczna jest ochrona tych nielicznych już zabytków kultury osiedlowej. Niestety, prowadzone powszechnie działania termorenowacyjne budynków i rewitalizacyjne przestrzeni osiedlowych nie biorą pod uwagę możliwości ich zachowania.

Słowa kluczowe:

    lublin

    kultura-osiedli-mieszkaniowych

Małgorzata Rogińska-Niesłuchowska - Architektura współczesnego muzeum jako sztuka przekazu kulturowych wartości materialnych i duchowych (Współczesność)

W pojęciu kultury, rozumianej jako całokształt duchowego i materialnego dorobku społeczeństwa, miejsce szczególne zajmuje sztuka, jako twórczość artystyczna wywołana wewnętrznym przymusem, potrzebą wyrażania uczuć, komunikacji, rozwiązywania problemów ogólnoludzkich. Artykuł dotyczy muzeum jako miejsca, które służy zaspokajaniu potrzeb związanych z obcowaniem ze sztuką. Począwszy od drugiej połowy XX wieku nastąpił rozwój architektury muzeów pod względem funkcjonalno-przestrzennym i estetyczno-kulturowym. Służąc ekspozycji, badaniom i konserwacji sztuki, muzea stały się również miejscem spotkań kulturalno-społecznych, marketingu, rekreacji i rozrywki, edukacji. Projekty nowoczesnych muzeów, jako najbardziej prestiżowe, tworzone są przez najwybitniejszych architektów, reprezentują aktualne oraz awangardowe nurty architektoniczne. Swobodzie wyrażania nowatorskich artystycznych idei towarzyszy konieczność rozwiązywania złożonych problemów funkcjonalno-przestrzennych oraz wymogów użytkowych. Rezultatem jest architektura konkurencyjna w stosunku do wystawianej w niej sztuki. Stosowane środki artystyczne oraz nowoczesna technologia mają na celu przyciąganie widzów, dostarczanie im przyjemności estetycznych oraz przekazywanie treści materialnych i duchowych związanych z ideą muzealnictwa.

Słowa kluczowe:

    współczesne-muzeum

Marta Rusnak - Rewitalizacja bez rewolucji. Wstępna adaptacja obiektów poprzemysłowych dla działań artystycznych (Współczesność)

Jednym z bardzo popularnych modeli ożywiania terenów poprzemysłowych jest rewitalizacja kulturowa19. Na całym świecie sztuka stała się elementem wiodącym bądź wspierającym procesy przekształcania terenów zdegradowanych. Nie wszystkie zamknięte zakłady mogą stać się muzeami sztuki czy prestiżowymi galeriami. Ilość obiektów czekających na nową wizję użytkowania jest duża. Tereny fabryk, pomimo ich znaczącej wane w publikacjach angielskojęzycznych i oznacza tyle co rewitalizacja na cele bądź przy pomocy kultury [1]. Termin ten określa rewitalizacje terenów zdegradowanych, w których kultura jest elementem dominującym pośród pozostałych nowych funkcji. wartości materialnej i społecznej, w wyniku braku ich użytkowania stają się miejscami omijanymi, szybko wypieranymi z pamięci ogółu. W artykule zaprezentowano działania kulturalne, wprowadzające współczesne życie na tereny dawnych fabryk, o niewielkim stopniu ingerencji w ich materialną strukturę. Są to akcje o charakterze ewoluującego procesu lub jednorazowego happeningu. Głównym celem tych działań jest zwrócenie uwagi na zły stan techniczny budynku, utrzymanie pamięci o społecznokulturowym znaczeniu miejsca, odtwarzanie lub wspieranie społeczności lokalnych oraz zbieranie funduszy na renowację. Organizowane wystawy i pokazy są również okazją aby po raz ostatni zobaczyć dane miejsce, które po przebudowie będzie obiektem prywatnym, na przykład loftem albo budynkiem biurowym.

Słowa kluczowe:

    adaptacja-kulturowa

    ekspozycja

    teren-poprzemysłowy

Jan Słyk - Antytektonika – architektura społeczeństwa informacyjnego (Współczesność)

Esej Antytektonika: poezja wirtualnosci Mitchella (1998) tworzy podwaliny nowej teorii. Podważa sens kontynuacji rozważań na gruncie tektoniki architektonicznej promowanej przez Kennetha Framptona (2007). Kluczowe pojęcia opisu budowli zaczerpnięte z wywodu Sempera (1951), takie jak: fundament, wnętrze, struktura, detal, tracą rację bytu w niegrawitacyjnym środowisku. Jak zauważa Mitchell: „Less is more Miesa van de Rohe wyostrza się w wirtualnej rzeczywistości do anorektycznego ekstremum”. Antytektoniczny wywód operuje zestawami antonimów: materialność – wirtualność, realizacja – zaprogramowanie, rzemiosło – CAD/CAM, lokalność – globalność, fasada – interfejs, tektonika – elektronika.

Coraz silniej głoszony jest obecnie pogląd odrywający nowe zjawiska w architekturze od tradycji dwudziestowiecznej. Autor poddaje refleksji relacje teorii zmiany paradygmatu i wybranych projektów współczesnych budowli. Chciałby dociec, czy między dziewiętnastowieczną tektonika i antytektoniką przyszłości odnaleźć można wątek ciągłości.

Dla lepszego wyjaśnienia zagadnień wpływu technologii informacyjnej na kształtowanie przestrzeni dokonano zestawienia myśli Mitchella z pracami Lwa Manovicha. Kryteria, które służą opisaniu nowych mediów – głównie w obrębie sztuk plastycznych i muzyki – wydają się adekwatne dla interpretacji architektonicznej. Zmiany w technice i języku wyrażania, niezależnie od rodzaju działalności artystycznej, zawierają pierwiastki wspólne. Koncepcja Manovicha definiująca pięć obszarów wyróżniających sztukę tworzoną przy użyciu komputerów wydaje się dobrym narzędziem do interpretacji architektury antytektonicznej.

Słowa kluczowe:

    antytektonika

Małgorzata Solska - Holizm jako wyznacznik kultury w architekturze (Współczesność)

Idea holizmu w kategorii filozoficzno-estetycznej i proekologicznej jest kierunkiem realizacji wszelkich zadań i działań na rzecz KULTURY .

Architektura i kultura, to dwie damy kroczące w równym rytmie dziejowego korowodu przez szlak życia, góry, doliny, salony i rozstaje społeczeństw w kolejnych okresach epok dziejów ludzkości.

Architektura jest bowiem rzeczywistym i trwałym obrazem kultury duchowej oraz dorobku cywilizacyjnego i materialnego społeczeństwa i epoki.

Czy jednak we współczesnym multikulturowym świecie architektura nadal zachowuje pozycję ‘mentora’ i świadka dziejów? Czy jest w stanie podtrzymać, bądź wskrzesić unikatowość miejsc i przestrzeni?

Czy współczesna architektura, którą cechuje uniwersalizm formalny, a nowoczesne rozwiązania techniczne i technologiczne stają się jej domeną, nadal utrzymuje status królowej sztuk?

Sama nazwa ARCHITEKTURA – symbol kreatywności – uległa pauperyzacji i zawłaszczeniu przez najprzeróżniejsze dziedziny wytwórczości i logistyki.

Czy owa wulgaryzacja nazwy służy właściwemu odbiorowi architektury, jej idei, celebry w przestrzeni kulturowej i jej związku ze środowiskiem życia Człowieka?

Słowa kluczowe:

    zrównoważony-rozwój-–-holizm

    kultura-–-architektura

    uniwersalizm-a-symbioza

Tomasz Stępień - Spatial turn. Przestrzenie międzykulturowe i transdyscyplinarne w architekturze (Współczesność)

Współczesna akumulacja rozwoju technologii doprowadziła do fuzji społeczeństwa i technologii na fundamencie estetyki, dokładnie nowych technologii wizualizacji. Jednocześnie poszerzyło się znaczenie samych technologii jako swoistych retorycznych narzędzi dyskursu toczonego wokół kultury oraz architektury. Jako przykład może tutaj posłużyć statyczny wzór/paradygmat architektoniczny Le Corbusiera oparty na platońskiej idealistycznej koncepcji technologii (wytwarzania). Jego przeciwieństwem jest futuryzm z podkreśleniem dynamizmu samych technologii, a oparty na heraklitejskim wariabilizmie. Podobne przeciwieństwo odnajdujemy w architektonicznych interpretacjach miejsca i przestrzeni funkcjonalizmu (pragmatyzm i statyzm) oraz strukturalizmu (zmienność i otwarcie przestrzeni). Wraz z odkryciem międzykulturowości i transdyscyplinarności w drugiej połowie 20. wieku przeciwieństwa te doprowadziły do tzw. zwrotu przestrzennego w naukach społecznych, opartych od tego momentu na wielowymiarowej koncepcji przestrzeni i wyrażonej w sporze modernizm/postmodernizm. Spór ten stał się jednocześnie osią rozwoju współczesnej architektury, czego wyrazem są projekty Shin Takamatsu. W ten sposób architektura ukazuje się w zwierciadle filozofii i technologii jako integralny element kultury.

Słowa kluczowe:

    spatial-turn

    przestrzeń-w-architekturze

Karolina Tulkowska - Indywidualizm i architektura tła. Dylematy edukacji w dobie przełomu (Współczesność)

Współczesna kultura zbudowała przekonanie o konieczności ponadnormatywnej ekspresji.

Wyścig ikon generuje krótkotrwałe zainteresowanie i różnorodne skutki w czasie. Teledyskowa lista przebojów znika w cotygodniowej reinkarnacji. Miasto krzyczących fasad trwa.

Kiedy w roku 1915 członkowie Komisji Organizacyjnej tworzyli podstawy programowe Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej kontekst działań architektów odzwierciedlał ponad stuletnią destrukcję państwowości.

Różnorodność upodobań i rodowodów upoważniała do przewidywania niespójnych, kompilacyjnych efektów. Spotkali się m.in.: Józef Pius Dziekoński, Rudolf Świerczyński, Karol Jankowski wywodzący się z różnych europejskich szkół, politechnik i akademii sztuk pięknych.

Mimo to warszawska spuścizna dwudziestolecia tworzy spójny obraz o ponadprzeciętnej jakości. Szkoła wykształciła „architektów klasy średniej”, którzy tworzyli znakomitą architekturę tła: gmachy publiczne, budynki socjalne, mieszkalne. O czym przekonuje spacer po warszawskiej Saskiej Kępie, czy Żoliborzu.

Jakiej chcemy dziś architektury? Czy przez absorpcję ikonicznych modeli zdołamy uporządkować krajobraz miast zniszczony przesz półwieczne niedoinwestowanie i totalitaryzm? A może znów, bardziej niż wirtuozów potrzeba nam mistrzów drugiego planu?

Słowa kluczowe:

    architektura-tła

    indywidualizm

    edukacja

Barbara Widera - Na granicy zmysłów. Architektura multisensualna (Współczesność)

W dobie błyskawicznego rozwoju technologii granice możliwości architektonicznych stają się coraz bardziej umowne. Odbiorcy, przyzwyczajeni do szybkiej wymiany informacji oraz funkcjonowania w wirtualnej rzeczywistości, oczekują od obiektów architektury wysokiego poziomu funkcjonalności i złożoności, pozwalającego zaspokoić ich potrzeby. Projektanci nie wahają się również wprowadzać elementy zaskoczenia. Starają się włączyć końcowego użytkownika w proces kreowania architektury, tworząc rozwiązania interaktywne. Wielu twórców dąży do umożliwienia odbiorcy jak najpełniejszego przeżywania kontaktu z architekturą. W tym celu obiekty architektoniczne mają oddziaływać na kilka zmysłów jednocześnie. Zjawisko architektury multisensualnej dotyczy w coraz większym zakresie obiektów kultury (muzea, powierzchnie wystawowe, teatry czy sale koncertowe), przestrzeni rekreacyjnych (obiekty SPA), komercyjnych (strefy handlowo-usługowe), a także prywatnych domów.

Słowa kluczowe:

    architektura-multisensualna

    zmysł

Jacek Wiszniowski - Zrównoważone kształtowanie przestrzeni (Współczesność)

Proces kształtowania przestrzeni odbywa się w wielowymiarowej sferze dynamicznych współzależności. Kształtowanie środowiska odwzorowuje wspólne dla lokalnej społeczności wzorce kulturowe, zachowania przestrzenne, struktury społeczne, styl życia i kondycję ekonomiczną. Architektura jest tych wartości zapisem w przestrzeni.

Trudność polega na tym, że wraz z coraz szybszym postępem cywilizacyjnym pogłębia się kryzys kulturowy i społeczny, co odbija się w otaczającym nas krajobrazie. Decyzje projektowe – nawet te w mikroskali, podejmowane pod wpływem doraźnych, partykularnych, jednostkowych interesów – skutkują negatywnymi konsekwencjami na długie lata. Czy dezintegracja okaże się pozytywna? Czy na gruzach dotychczasowych porządków kulturowych, społecznych i gospodarczych powstaną nowe porządki?

Zrównoważone projektowanie zakłada poprawę jakości zarówno życia obecnego, jak i przyszłych pokoleń – a to niemożliwe jest bez wypracowania wzajemnego porozumienia opartego na wspólnie akceptowanych wzorcach uznanych w danej społeczności. Dlatego tak ważne jest pozyskanie akceptacji, zaangażowania i współodpowiedzialności za kształtowanie przestrzeni zamieszkania przez lokalne społeczności. Znalezienie wspólnego języka staje się zatem palącą koniecznością dla wszystkich użytkowników tej przestrzeni.

Słowa kluczowe:

    partycypacja-społeczna

    ład-przestrzenny

    dobro-wspólne

Małgorzata Włodarczyk - Kultura czy takt w architekturze (Współczesność)

Wydawać by się mogło, że postawione pytanie: kultura czy takt w architekturze jest bezzasadne. Niemniej jednak należy rozróżnić wyrazy: kultura i takt. Jedno i drugie w architekturze występuje. Kultura jako szerzej pojmowane semantycznie wyrażenie jest umocowane w historii filozofii. Takt jest bardziej „parweniuszem”, ale jednocześnie pozwala na swobodniejsze podejście do wyrazu „kultura”. Poruszając się wśród przykładów: Czy kulturalnym jest obwieszanie budynków reklamami? Nie jest. Ktoś kto projektował na czyjeś zlecenie, nie projektował „wieszaka dla reklam”. Osoby decydujące o takim działaniu naruszają prawo autorskie. Chyba, że autor wyraził zgodę, ale z moje dotychczasowej praktyki nie wynika, aby takie starania o zgodę były czynione. Władze architektoniczne i konserwatorskie zasłaniają się niemożnością działania. Nie jest prawdziwe, bo w świetle obowiązującego prawa to, co nie jest zabronione, jest dozwolone. I nic nie stoi na przeszkodzie informowaniu potencjalnych entuzjastów naruszania tego prawa o wynikających z tego konsekwencjach. Podobnie jest z występującą obecnie powszechnie tzw. termoizolacją. Gdzie jest zatem kultura w architekturze? Jest niestety wyjątkiem. Zanikła tzw. dobra kontynuacja. Nie wspomaga jej też obecnie modny „zrównoważony rozwój”. Mógł by być tu pomocny „takt”, ale jego też najczęściej nie ma. W końcowej refleksji: jednak kultura i takt.

Słowa kluczowe:

    kultura

    takt

    architektura

Grzegorz Wojtkun - O kulturze projektowania architektonicznego. Podstawy ideowe współczesnej architektury (Współczesność)

Zagadnienie kultury projektowania w architekturze współczesnej w dużej mierze odnosi się do nośnych niegdyś prądów modernizmu. Na początku XX stulecia doszło do gwałtownego przyspieszenia rozwoju ekonomicznego wielu państw europejskich. Pociągnęło to za sobą zmiany na polu kulturowym, a w dalszej kolejności w warsztacie architektów. Aby móc odpowiedzieć na nurtujące nas dziś pytania o kierunki rozwoju architektury współczesnej należy poddać analizie przesłanki, które legły u podstaw powstania i ugruntowania się międzynarodowego stylu modernistycznego.

Słowa kluczowe:

    kultura

    współczesna-architektura

Małgorzata Wołodźko - Architektura ogrodów w kulturze współczesnej Japonii (Współczesność)

W kulturze współczesnej Japonii nie można pominąć ogrodów jako formy sztuki, w której natura i dzieło ludzkich rąk łączą się ze sobą. Artystyczna wartość „japońskich ogrodów” jest powszechnie uznawana na całym świecie i miała znaczący wpływ na rozwój współczesnych ogrodów na Zachodzie.

Sztuka tworzenia i idee japońskich ogrodów przekazywane są z pokolenia na pokolenie, chociaż przez pewien czas uważane były za mało nowoczesne i starano się je zastąpić wzorcami zachodniej kultury masowej. Pomimo to nadal kultywuje się tradycyjne umiejętności tworzenia ogrodów i traktowanie krajobrazu jako wnętrza użytkowego. Wielu czołowych projektantów coraz częściej eksperymentuje z zastosowanymi materiałami, formą i stylem projektowanych przez siebie ogrodów. Zmianie ulega wygląd współczesnej przestrzeni miejskiej. Pojawiają się rozwiązania wykorzystujące tradycyjne elementy kultury i sztuki, wkomponowane w nowoczesne, niekiedy wręcz futurystyczne rozwiązania architektoniczne.

Słowa kluczowe:

    japonia

    architektura-ogrodów

Maria J. Żychowska - Architektura „wysoka” (Współczesność)

Architektura w kulturze istniała od zawsze i jej specjalne propagowanie jest zbędne, bo zajmowała poczesne miejsce wśród innych sztuk. Często też była opisywana w literaturze. Ciekawie teksty można z łatwością zestawiać z opisami różnych budowli, czasami także obrazów, rzeźb, pomników, co tworzy unikatową możliwość percepcji architektury jako dziedziny sztuki odległej od zagadnień konstrukcyjnych czy funkcjonalnych. Z jednej strony poetycka opinia inspiruje do pogłębiania wiedzy z zakresu architektury, ale też skłaniać może do poszukiwań literatury mądrej i dobrej.

Słowa kluczowe:

    architektura-„wysoka”

Oksana Kinash - Osobliwości wentylacji sali widowiskowej opery we Lwowie (Budownictwo i technika)

Opera lwowska jest wyjątkową budowlą, która zajmuje bardzo ważne miejsce w architekturze i kulturze miasta Lwowa. Budynek zaprojektował w 1897 roku Zygmunt Gorgolewski, jeden z najwybitnych ówczesnych architektów.

Projekt wentylacji i ogrzewania budynku teatru został wykonany przez inżyniera Władysława Niemersza z austriackiej firmy projektowej „Johannes Haag” z Wiednia w 1897 roku. Pierwszy z projektów modernizacji wentylacji, centralnego ogrzewania oraz elektrycznego systemu regulowania temperatury był opracowany w 1903 roku przez Przedsiębiorstwo Urządzeń Zdrowotnych we Lwowie “Michalski i Hupert”. W 1977 roku opracowano natomiast drugi projekt rekonstrukcji systemu wentylacji i centralnego ogrzewania oraz ich częściowego automatycznego sterowania.

System wentylacji hybrydowej sali widowiskowej zaproponowany w pierwotnym projekcie (wentylacja mechaniczna nawiewna z nawiewnikami powietrza “góra–dół” i wywiewna naturalna grawitacyjna z kanałami w podpodłogowym obszarze parteru) nie może funkcjonować skutecznie, ponieważ nie pozwala na regulację podciśnienia w podpodłogowym obszarze parteru. W wyniku tego podciśnienia i nadciśnienia w sali widowiskowej powietrze zostaje sprowadzane przez podpodłogowe kratki do podpodłogowego obszaru. Wywiew powietrza przez podpodłogowe kratki balkonów i lodgii w pierwotnym projekcie w ogóle nie był przewidziany.

Słowa kluczowe:

    lwów

    opera

Roman Kinash, Tadeusz Kamisiński, Adam Pilch, Jarosław Rubacha - Aspekty akustyczne użytkowania sali widowiskowej opery we Lwowie (Budownictwo i technika)

Lwowski Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu im. Salomei Kruszelnickiej jest szczególną budowlą, zajmującą ważne miejsce w architekturze i kulturze Lwowa. Obiekt zbudowany w 1900 roku zaprojektował Zygmunt Gorgolewski, jeden z najwybitniejszych ówczesnych architektów. Widownia posiada kubaturę 4374 m3 i mieści 998 osób. Budynek jest sukcesywnie remontowany, zaś sala jest doprowadzana do pierwotnej świetności. W celu zachowania parametrów akustycznych sali, w trakcie prac modernizacyjnych prowadzono bieżące ekspertyzy akustyczne. Przeprowadzono wymianę podłóg i elementów wystroju wnętrza. W celu zachowania parametrów akustycznych remontowanej sali wykonano badania laboratoryjne wybranych materiałów wystroju, takich jak: deski, dywany, lambrekiny i elementy tapicerki. Wykonano również badania akustyczne sali widowiskowej przed wykonaniem prac renowacyjnych, w trakcie oraz po zakończeniu. Po analizie badań można stwierdzić, że charakterystyka czasu pogłosu po remoncie nie uległa istotnym zmianom. Zwrócono uwagę na wnęki podbalkonowe parteru i loże, gdzie istniałaby możliwość zamiany wybranych okładzin dźwiękochłonnych na rozpraszające, co korzystnie wpłynie na wybrane parametry akustyczne sali.

Słowa kluczowe:

    lwów

    opera

    akustyka

Maciej Kowaluk - Budowlana jakość architektury (Budownictwo i technika)

Podstawą pracy architekta jest akt kreacji. Proces projektowania wieńczy budowa. Jest ona finalnym efektem naszej pracy, a zarazem jej weryfikacją. Wyznacznikiem dobrej architektury może być funkcjonalność, estetyka, wpisanie w tkankę miejską, kompozycja przestrzenno- -bryłowa.

Jednak prawdziwym sprawdzianem dla obiektu budowlanego jest czas. O jakości budynków decyduje trwałość rozwiązań architektonicznych i ich poprawność budowlana.

Niektóre budynki są ogromnymi wydarzeniami medialnymi za sprawą star-architekta. Jednak w przypadku, gdy za rozgłosem nie poszła jakość budowlana, obiekty te nie wytrzymują próby czasu. Na uwagę zasługują prace Petera Zumthora. Tworzy on projekty niepowtarzalne, bardzo medialne, ale zarazem oparte o doskonały detal architektoniczny.

Należy podkreślić, że poprawność rozwiązań budowlanych jest podstawowym elementem zawodu architekta. A w oparciu o solidny detal można stworzyć niezwykłe obiekty i przestrzenie.

Słowa kluczowe:

    budownictwo

    jakość

    architektura

Hubert Mełges, Małgorzata Mełges - Zasada etapowania procesów budowlanych przy pracach remontowych wież kościelnych i wymianie więźby dachowej w neogotyckim kościele św. Marcina w Krzeszowicach (Budownictwo i technika)

W zdekapitalizowanych obiektach sakralnych lub w ich częściach dobrze przyjęta logistyka etapowania i kolejności prac montażowo-budowlanych w działaniach naprawczych i remontowych ma decydujący wpływ na pozytywny efekt i czas ukończenia zamierzenia inwestycyjnego. Ważną bazę do opracowania logistyki prac budowlanych stanowią szczegółowe dane etapu rozpoznawczego, zawsze poprzedzającego wszelkie działania w naprawczym procesie budowlanym. Doświadczenia związane z wymianą skomplikowanej więźby dachowej oraz remontu wież kościelnych i pokrycia blachą miedzianą, na przykładzie kościoła św. Marcina w Krzeszowicach, są tematem tego artykułu. Należy też wspomnieć, że konieczność wymiany całej więźby podyktowana była jej totalną dekapitalizacją w około 70%. Z analiz badawczo-rozpoznawczych wynikało, że jedyną słuszną metodą w tym przypadku jest wymiana całkowita więźby dachowej. Przyczyną dekapitalizacji drewnianej konstrukcji dachowej były owady zasiedlające więźbę. Rozpoznano w niej następujące gatunki owadów: kołatka domowego (Anobium punctatum Deg.), kołatka upartego (Anobium pertinax L.) i spuszczela pospolitego (Hylotrupes bajulus L.). Szkodniki drewna rozprzestrzeniły się głównie w konstrukcjach belek drewnianych, krokwiach, stolcach oraz murłatach.

Słowa kluczowe:

    więźba-dachowa

    drewnojady

    dekapitalizacja

Małgorzata Mełges, Hubert Mełges - Metoda badawcza w rozpoznawaniu przyczyn i stopnia zniszczenia konstrukcji dachowej w zabytkowym neogotyckim XIX-wiecznym kościele św. Marcina w Krzeszowicach autorstwa Karola Fryderyka Schinkla (Budownictwo i technika)

W artykule przedstawiono zagadnienie wskazujące, że zabytkowe budowle sakralne, których stan techniczny i estetyczny uległ dekapitalizacji, wymagają opracowania indywidualnego programu badawczego, szczególnie w takich branżach, jak: architektoniczna, konstrukcyjna, konserwatorska oraz charakterystycznych specjalistycznych ekspertyz. Specyfiką zabytkowych obiektów sakralnych jest ich indywidualizm wynikający z: okresu powstania (styl), miejsca usytuowania, konstrukcji, budulca, kubatury i kontekstu klimatycznego. W pracach badawczych należy przyjąć sprawdzone metody tradycyjne, nowoczesne oraz indywidualne metody dostosowane do indywidualnych charakterystycznych cech budowli. Wyniki opracowania rozpoznawczego są istotną bazą do przyjęcia prawidłowej logistyki przebiegu wymaganych prac budowlanych i konserwatorskich. Należy nadmienić, że obiekty, które zgłaszane są o dofinansowanie z puli Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego powinny być wnikliwie rozpoznane, w celu dokładnego określenia kosztów inwestycji. Podjęte działania rozpoznawcze prezentowane są tu na przykładzie neogotyckiego kościoła św. Marcina w Krzeszowicach i dotyczą remontu kapitalnego wież i więźby dachowej

Słowa kluczowe:

    więźba-dachowa

    dekapitalizacja

    odtworzenie

Anetta Kępczyńska-Walczak, Bartosz M. Walczak - Współczesny warsztat architekta – wyzwanie dla procesu dydaktycznego (Edukacja)

Czy rzeczywiście istnieje architektura bez granic? Zależy jak zdefiniujemy to pojęcie. Czy granicę stanowi wyobraźnia?, zdolności rysunkowe?, wykonalność projektu?, umiejętność obsługi programów komputerowych wspomagających projektowanie?, ograniczenia oprogramowania CAAD?, a może jeszcze coś innego?

Współczesne pokolenia architektów dla rozwoju zawodowego i osiągnięcia sukcesów potrzebują wiedzy i umiejętności wykraczających poza zakres tradycyjnego warsztatu projektowego. W czasach renesansu architekci nie tylko projektowali budynki. Swoją głęboką wiedzę i liczne umiejętności wykorzystywali w malarstwie, rzeźbiarstwie, szeroko pojętej inżynierii.

Obecnie projektanci, podobnie jak wówczas, penetrują niezbadane rejony architektury i sztuki, stając przed wyzwaniami, jakie stawiają przed nimi nowe rozwiązania technologiczne.

Dzieła największych współczesnych architektów nie mogłyby powstać bez zaawansowanych technologii komputerowych. Należałoby postawić pytanie: Czy technologie CAAD nie wyprzedzają wyobraźni kreatora, podsuwając/dając gotowe rozwiązania? Jakie w związku z tym są potrzeby i oczekiwania w stosunku do procesu dydaktycznego? Dla pełniejszego zobrazowania problematyki przedstawiono wyniki warsztatów zorganizowanych w Instytucie Architektury i Urbanistyki Politechniki Łódzkiej.

Słowa kluczowe:

    architektura

    edukacja

Halina Łapińska - Kultura a edukacja – jak uczyć o architekturze nie-architektów – sprawozdanie z warsztatów inwentaryzacyjnych wsi rejonu Puszczy Białowieskiej (Edukacja)

Obszary wiejskie są obecnie w różnym stopniu zagospodarowywane i przekształcane. Ich współczesny obraz oraz tempo przekształceń zależy od czynników natury ekonomicznej, zaś kierunki zmian, jakim są poddawane, zależą od stopnia świadomości mieszkańców. Istnieje potrzeba edukacji wszystkich uczestników tego procesu, poczynając od młodzieży szkolnej.

Właściwym miejscem dla przeprowadzenia tak rozumianej edukacji były warsztaty, zorganizowane przez Stowarzyszenie Dziedzictwo Podlasia (z udziałem autorki) dla uczniów szkół średnich, mieszkających w rejonie Puszczy Białowieskiej. Polegały one na inwentaryzacji istniejących tradycyjnych zasobów architektonicznych wsi, w których mieszkali uczestnicy. Zajęcia w terenie poprzedziły wykłady pracowników uczelni oraz specjalistów: architekta, urbanisty, etnografa, informatyka, fotografika, którzy przedstawili metody dokumentowania istniejących zasobów, wskazywali na ich wartość oraz potrzebę poprawy jakości. W ciągu dwutygodniowych zajęć zinwentaryzowano: układy ruralistyczne, charakterystyczne zagrody, poszczególne budynki drewniane oraz zdobienia.

W trakcie zajęć okazało się, że tradycyjne zasoby kulturowe, stanowiące o tożsamości wsi, nie są dostrzegane przez mieszkańców, wymagają pokazania i uświadomienia im ich wartości. Najefektywniej można tego dokonać, pracując wspólnie w terenie.

Słowa kluczowe:

    kultura

    architektura

    edukacja

Ewa Łukaszewicz-Jędrzejewska - Architektura w malarstwie – w poszukiwaniu trzeciego wymiaru (Edukacja)

Tematem referatu jest metoda nauczania historii architektury, jaką autorka prowadzi ze studentami Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu, którzy wybrali specjalność rekonstrukcja i restauracja ceramiki i szkła. Studenci – artyści – są specyficzną grupą docelową, która z trudem przyjmuje tradycyjną formę wykładu, często wprost manifestując swój brak zainteresowania zagadnieniami pozaartystycznymi. Założeniem merytorycznym programu było wykorzystanie na zajęciach ze styloznawstwa i dokumentacji konserwatorskiej zainteresowania studentów historią malarstwa do prezentacji wątków ściśle związanych z wiedzą o architekturze i dekoracji architektonicznej. Ideą programu było praktyczne wykorzystanie w procesie dydaktycznym teorii reader-response Rolanda Barthesa i metodologii estetyki recepcji Wolfganga Kempa. Bazą ilustracyjną wykładu, prowadzonego z zachowaniem rytmu chronologicznego, stał się zbiór obrazów pochodzących spoza kanonu historycznoartystycznego, w których przedstawiono wizerunki obiektów architektury w różnych kontekstach. W wykładach-prezentacjach znalazły się dzieła, w których detale i elementy architektoniczne oraz ich relacje przedstawione zostały w sposób niemal wzornikowy. Znalazły się w nich obrazy z obiektami architektury w tle – architektury realnej i utopijnej – które, towarzysząc narracji sceny, stawały się dla studentów „tajemniczymi obiektami w tle”, obiektami pobudzającymi ciekawość i chęć ich poznania. W referacie przedstawiono teoretyczne podstawy metody oraz przykłady realizacji dwóch spotkań – wykładów, połączonych z praktycznymi ćwiczeniami.

Słowa kluczowe:

    architektura-w-malarstwie

Barbara Misztal - Kopuły w architekturze (Edukacja)

Architektura obiektów w kulturze Wschodu i Zachodu obejmowała dachy zwieńczone kopułami. Kiedy masa kopuł murowanych przekroczyła możliwości techniczne konstruowania podpierających drewnianych rusztowań, rozpoczęło się poszukiwanie lżejszych rozwiązań konstrukcyjnych. Ewolucja rusztowania stosowanego do wznoszenia ciężkich powłok betonowych i murowanych była jednym z kierunków powstawania konstrukcji kopuł z drewna jednolitego. W toku trwających kilkaset lat doświadczeń przekształcono tradycyjne rusztowanie w konstrukcję z kratownic o układzie południkowym, stężonych równoleżnikowo. Podział konstrukcji na elementy południkowe i równoleżnikowe wpłynął na rozwój statyki i konstrukcji kopuł żebrowych z drewna jednolitego.

Słowa kluczowe:

    kopuły

    architektura