Numer 2(30)/2011

DOI: 10.5277/ARCHITECTUS

Pobierz spis treści

Spis treści

Artykuły

Elżbieta Trocka-Leszczyńska, Grażyna Hryncewicz-Lamber - Etyka w praktyce architektonicznej

Pozycja kultury, w tym twórczości architektonicznej, zmieniła się na skutek wymagań społeczeństwa konsumenckiego; jak pisze Zygmunt Bauman: Odkąd kultura straciła status niezbędnego narzędzia projektowania, budowania i podtrzymywania porządku społecznego, przedmioty kulturowe zostały wycofane z frontu, a następnie w ulepszonych wersjach wystawiono je na sprzedaż w Galerii Centrum. Czy potrafimy sobie radzić wobec rozprzężenia kryteriów piękna i użyteczności, w świecie płynnych wartości i estetyki? Czy znajdujące coraz więcej zwolenników prądy etyczne, takie jak odpowiedzialne, proekologiczne i powolne projektowanie (slow architecture) są nadzieją na odnowienie architektury? Niniejszy numer monograficzny czasopisma ARCHITECTUS, poświęcony etyce w praktyce architektonicznej, stanowi wybór rozważań dotykających najbardziej fundamentalnych zagadnień naszego zawodu, w ujęciu interdyscyplinarnym. Treść artykułów wiąże się z nauczaniem, praktykowaniem lub kodyfikacją etyki profesjonalnej.

Konrad Kucza-Kuczyński - Dylematy nauczania etyki zawodu w czasach architektury płynnej nowoczesności

Etyka zawodu to nie natywistyczne odczucie moralne i Dekalog – jak sądzi do dzisiaj wielu architektów – ale konkretna wiedza, i to wiedza niezbędna w praktyce architektonicznej. Z trzech głównych działów odpowiedzialności budujących bazę etyki zawodu: odpowiedzialności wobec klienta, drugiego architekta i samego dzieła, najtrudniejsza w ocenie jest, moim zdaniem, odpowiedzialność za dzieło, szczególnie własne. Szansę oceny odpowiedzialności architekta za dzieło dają takie pojęcia związane z tworzeniem dzieła, jak jego konsekwencja [7] lub tak dobrze opisane przez Stróżewskiego twórcze maksimum, przypomniane jako tatarkiewiczowska doskonałość, które […] w teorii sztuki oznacza bądź to, co „skończone”, bądź to, co „udane” [9, s. 173]. Obecna epoka płynności i ciekłości, jak najchętniej nazywa ją Zygmunt Bauman powoduje uwolnienie z […] gęstej sieci zobowiązań etycznych [2, s. 9]. W miejsce stałości pojawia się momentalność (anulująca opór przestrzeni i rozpuszczająca materialność rzeczy) [2, s. 195], dążenie do zaspokojenia bez ponoszenia konsekwencji, a zwłaszcza bez ponoszenia odpowiedzialności za owe konsekwencje [2, s. 200]. Co oznacza w dziełach architektury współczesnej brak konsekwencji i brak odpowiedzialności, czyli filarów współczesnej etyki zawodu architekta?

Słowa kluczowe:

    etyka-zawodowa

    odpowiedzialność

    ocena-dzieła-architekta

Paweł Jabłoński - Co może mieć do przekazania nauczyciel etyki? Na marginesie lektury Zygmunta Baumana

Artykuł koncentruje się wokół zagadnienia współczesnego nauczania etyki, który to problem jest rozpatrywany z punktu widzenia prac Zygmunta Baumana. Rzecz składa się z dwóch części. W pierwszej z nich dochodzi do rozjaśnienia tytułowego pytania poprzez rekonstrukcję baumanowskiej diagnozy specyfiki dzisiejszego społeczeństwa Zachodu. Mowa tu o takich zjawiskach, jak: szybkość i nieprzewidywalność następujących zmian, rozkawałkowanie obrazu rzeczywistości, powszechność uciekania od odpowiedzialności, ekspansja racjonalności ekonomicznej, aksjologiczna atrofia relacji międzyludzkich, zmiana dominującego sposobu życia. Wszystkie te elementy wyznaczają kontekst i związaną z nim kłopotliwość stawianego w tytule pytania. W części drugiej zarysowana zostaje zapośredniczona o wypracowaną przez Baumana koncepcję etyki perspektywa nauczania tego przedmiotu. Podstawowa teza głosi, że nauczyciel etyki nic nie ma do przekazania, lecz za to bardzo wiele do zrobienia. Jego zadanie polega mianowicie na rozbudzaniu wyobraźni moralnej.

Słowa kluczowe:

    bauman

    etyka

    moralność

    ponowoczesność

    uczenie-etyki

    odpowiedzialność

Przemysław Kaczmarek - Dwa sposoby czytania idei etyki kodeksowej w świetle rozważań Leszka Kołakowskiego

W niniejszym artykule, odwołując się do rozważań Leszka Kołakowskiego, zamierzam przedstawić dwa sposoby czytania idei etyki kodeksowej. Pierwszy z nich charakteryzuje dążenie do stworzenia kodeksu etycznego jako kompletnego, spójnego i zupełnego systemu reguł. Drugi sposób czytania idei etyki kodeksowej zakłada przyjęcie postawy pozwalającej uświadomić sobie paradoksalny charakter życia moralnego. Ukazanie obu sposobów pojmowania idei etyki kodeksowej zostanie dokonane z uwzględnieniem pytania o: a) obraz człowieka, b) postawę moralną, jaką one suponują. Podstawową myślą podejmowanych rozważań jest próba obrony idei etyki kodeksowej przed odczytaniem, które sprowadza się do „wypreparowania”: a) osobowości człowieka, b) moralności, c) wyboru z decyzji, którą się podejmuje. Z tego powodu, zachowując sceptycyzm wobec idei etyki kodeksowej, staram się przedstawić takie jej odczytanie, które odwołuje się do idei odpowiedzialności.

Słowa kluczowe:

    kodeks-etyki

    deontologia-i-aksjologia

    postawa-moralna

    leszek-kołakowski

Tomasz Taczewski - Architektura życia

Uwaga: druk nie zawiera polskiego streszczenia tego artykułu.

Słowa kluczowe:

    życie-etyczne

    edukacja-humanistyczna

    etyka-architekta

Regina Maga-Jagielnicka - Aksjologia przestrzeni bazą dla refleksji o postawach w zawodzie architekta

Od architekta, jako wykonującego zawód zaufania społecznego, wymagana jest świadomość istnienia etycznego wymiaru aktywności zawodowej. Każda relacja, w której uczestniczy architekt, zobowiązuje do określenia własnej postawy zarówno w odniesieniu do przestrzeni, jak i do człowieka – w osobach współautora, inwestora, klienta, użytkownika. Przemyślenia z dziedziny aksjologii przestrzeni stanowią istotne wsparcie w pracy zawodowej. System wartości formowany jest w okresie przygotowującym do pracy zawodowej („okres tworzący”), a podtrzymywany i rozwijany w trakcie wykonywania zawodu („okres twórczy”). Wartości przestrzeni tworzą obszerny katalog w trzech podstawowych dziedzinach: witalnych, kulturowych i moralnych. Rozeznanie aksjologiczne w odniesieniu do wartości moralnych stanowi szczególnego rodzaju drogowskaz zachowań w pracy zawodowej. Historia kształtowania przestrzeni wyobraźnią i talentem architekta pozostawiła ślady rozmaitych lekcji z zakresu etyki zawodowej, np. lekcji pokory, szacunku, prawdy, sprawiedliwości. Przedmiotowa i podmiotowa odpowiedzialność za przestrzeń – jej piękno i użyteczność – nie bierze się znikąd, odzwierciedla dylematy wyboru wartości.

Słowa kluczowe:

    życie-etyczne

    etyka-architekta

    edukacja-humanistyczna

Jan Wadowski - Architektura – znamię człowieczeństwa

W architekturze wyrażone zostają podstawowe odniesienia człowieka do świata przyrody, do siebie samego i innych ludzi. Człowiek jest istotą, która – w przeciwieństwie do większości gatunków – tworzy własne środowisko życia, czyli cywilizację. Jej zasadniczym elementem (równie istotnym, jak myślenie czy symbolizacja) jest kreowanie konstrukcji architektonicznych mających różnorodne przeznaczenie (dom, świątynia, miejsce pracy, cmentarz itd.). Nie spełniają one tylko funkcji ochronnej, ale umożliwiają rozwój w obszarze kultury. Aktywność taka przyczynia się do zmian w środowisku naturalnym, często nieodwracalnych. Człowiek, dążąc do przetrwania, musi jednak ochronić siebie i swoje dzieci. Cel ten najlepiej osiąga się przez zarządzanie i organizację społeczną; powstawały więc budowle pożytku publicznego, gdzie projektant i budowniczy tworzyli dla wspólnego dobra. Czy dzisiaj, w dobie silnej tendencji do jak największych zysków z inwestycji, nie zapominamy o dobru ludzkim (indywidualnym i społecznym)? Doceniając fundamentalną rolę architektury w rozwoju cywilizacji, powinniśmy zastanowić się nad optymalizacją wznoszonych przez nas konstrukcji – w celu zachowania homeostazy biologicznej i cywilizacyjnej.

Słowa kluczowe:

    pryncypia-etyczne-w-architekturze

    dobro

    piękno

    homeostaza

Anna M. Wierzbicka - Współczesna architektura sakralna – etyczna i nieetyczna droga kreacji

Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie: Jaka jest granica dowolnej kreacji we współczesnej architekturze sakralnej? Czy architektura sakralna nie powinna być tworzona zgodnie z jakimś kanonem czy regułą projektowania? Po reformie Soboru Watykańskiego II do dziś trwają poszukiwania języka stylu, formy obiektów sakralnych w świątyniach katolickich. Modernizm, który był w czasach Vaticanum II stylem wiodącym, nie dał pełnej odpowiedzi na pytanie: Czym jest sacrum w architekturze i co stanowi jego podstawowy język? Poszukiwania współczesnych architektów często posługujących się indywidualistyczną drogą kreacji pozostawiają wiele wątpliwości etycznych. Czy istnieje granica indywidualnej interpretacji przestrzeni sacrum i czym jest etyka podczas projektowania architektury sakralnej?

Słowa kluczowe:

    etyczne-granice-kreacji

    architektura-sakralna

Andrzej Baranowski - Między estetyką i etyką w architekturze

Uwaga: w druku pod polskim tytułem tego artykułu wydrukowano streszczenie artykułu „Aksjologia przestrzeni bazą dla refleksji o postawach w zawodzie architekta”; własnego polskiego streszczenia artykuł nie zawiera.

Słowa kluczowe:

    etyka-architektoniczna

    wpływ-etyki-na-estetykę

    projektowanie-środowiskowe

    etyka-uczestnictwa

Ewa Kuryłowicz - Konflikt moralny jako podstawowy fakt moralności w praktyce architektonicznej. Głos przeciwko formułowaniu kodeksu zasad etycznych w architekturze

Konflikt jest stanem różnicy i dysharmonii między niekompatybilnymi lub sprzecznymi elementami, skutkiem zderzenia sprzecznych interesów. Jest zarówno […] otwartą walką […], jak zmaganiem przeciwnych sił. W psychologii definiowany jest jako walka psychiczna, wynikająca z przeciwnych lub funkcjonujących jednocześnie impulsów, pragnień bądź tendencji. Wynika zwykle z różnic celów, założeń lub oczekiwań jednostek bądź grup. Pojawia się również w wyniku rywalizacji o określone zasoby lub w wyniku sprzeczności. Odpowiedź na pytanie, na czym polega spójność działania i refleksji moralnej, prowadzi do konstatacji, iż właśnie konflikt jest podstawowym faktem moralności. Poruszanie się po obszarze systemu wartości w praktyce architektonicznej jest zatem bardziej zdeterminowane analizą możliwych konfliktów i ich aspektów, niż formułowaniem kodeksu zasad postępowania. Dotyczy to tak dydaktyki architektonicznej, jak i wykonywania zawodu. Na tej ostatniej płaszczyźnie brak spójności refleksji moralnej, oraz deklarowanych i postulowanych postaw moralnych z faktycznym działaniem jednostek i grup, jest czynnikiem obniżającym jakość wizerunku architekta i poziom etyki zawodu.

Słowa kluczowe:

    system-wartości-w-praktyce-architekta

    analiza-możliwych-konfliktów

Robert Idem - Etyczne aspekty środowiskowego projektowania architektonicznego

Wobec wyzwań rozwoju zrównoważonego praktyka architektoniczna ulega przeobrażeniu. Coraz wyraźniej akcentowane są kwestie społeczne i ekologiczne. Etyka środowiskowa, której przedmiotem refleksji jest człowiek i środowisko, stanowi podstawę filozoficzną koncepcji zrównoważonego projektowania architektonicznego. W kształtowaniu przestrzeni pojawia się podstawowe pytanie – co jest dobre dla środowiska? Problemem projektowania rodzącym wiele implikacji etycznych staje się kwestia jego uspołecznienia i odpowiedzialności za decyzje projektowe.

Słowa kluczowe:

    etyka-środowiskowa

    zrównoważone-projektowanie-architektoniczne

    odpowiedzialność

Elżbieta D. Ryńska - Etyka w praktyce proekologicznego procesu projektowego

Większość obiektów współcześnie projektowanych i wznoszonych zgodnie z konwencjonalnymi zasadami projektowania i realizacji ma niewiele wspólnego z utrzymaniem standardu środowiska naturalnego – a bezpośrednio – zrównoważonego rozwoju. Ogólnie rzecz biorąc, budynki stanowią przykład wysokonakładowych inwestycji, a ich właściciele muszą mieć dostęp do znacznych zasobów kapitałowych. Konwencjonalne obiekty wykorzystują wysokie nakłady energii, produkują potężne ilości odpadów – w trakcie realizacji oraz w fazie użytkowania, a czasem mają negatywny wpływ na użytkowników. W związku z powyższym, wszelkie „inne” podejście do całego cyklu życia budynków powinno być przedmiotem dokładnych badań oraz rozważań etycznych – z jednej strony związanych z rozwojem naszej kultury i cywilizacji, z drugiej – koniecznością zachowania naturalnego środowiska dla ludzkości. Proekologiczny proces projektowy nie jest bynajmniej pojedynczym zdarzeniem. Jest raczej stałym procesem, podlegającym ciągłemu usprawnianiu i poszerzaniu wiedzy osób z budownictwem związanych – i właśnie temu zagadnieniu jest poświęcony niniejszy referat.

Słowa kluczowe:

    postawy-i-wartości-projektowe

    projektowanie-zrównoważone-i-etyka-środowiskowa

Anna B. Frysztak - Komplementarność etyki normatywnej i etyki konsumenckiej

Porządek, który będzie rezultatem globalizacji, nie jest nam do końca znany. Globalizowaniu możemy się przyglądać; przeciwstawianie się nie wydaje się mieć przewidywalnego wpływu na jego przebieg. Dotyczy to także etyki – społeczeństwo konsumenckie istnieje realnie. Dochodzi do prywatyzacji systemów normatywnych na rzecz moralnych wyborów oraz odpowiedzialności za nie pojedynczych osób. Wobec takiego stanu zewnętrznego nie wydaje się celowym uszczegółowianie KEZA. Każda zaistniała sytuacja konfliktowa, z powodu swoich cech szczególnych, może zyskać na indywidualnym rozpatrzeniu. Nadmierne restrykcje mogą utrudniać „moralne negocjacje” – wewnątrzzawodowe i na styku z innymi. Dobrze, gdy utrwalone i akceptowalne normy etyczne są drogowskazem, pozostawiającym pole manewru, i gdy stanowią podstawę dla w miarę bezpiecznego poruszania się. Można wtedy niedoktrynalnie dostosować się do konkretnego przypadku. Dylematy stanowią równocześnie „laboratorium” dla etyki normatywnej – w szczególnie trudnych sytuacjach wspomagane postępowaniem sądowym. Postulowane utworzenie elektronicznej bazy danych rozstrzygnięć sądowych byłoby pomocne w podejmowaniu indywidualnych (konsumenckich) decyzji oraz formułowaniu normatywnych zapisów.

Słowa kluczowe:

    społeczeństwo-konsumenckie

    prywatyzacja-etyki-normatywnej

    dylematy-praktyki-architektonicznej

Barbara Widera - Idea ponad stylem. Architektura przetrwania

Przełom XX i XXI w. to okres powszechnego zainteresowania problemami ochrony środowiska naturalnego. Rozwój technologii oraz programów wspomagających projektowanie przyczyniły się do przesunięcia granic możliwości architektury. Obecnie wyznacza je głównie wyobraźnia projektanta. Jednocześnie daje się zauważyć zacieranie niektórych, dotąd wyraźnych różnic pomiędzy współczesnymi nurtami architektonicznymi. Niezależnie od reprezentowanych postaw filozoficznych, twórcy coraz częściej sięgają po rozwiązania ujawniające troskę o rozsądne gospodarowanie zasobami naturalnymi, materiałami konstrukcyjnymi i energią. Ogromnie ważne staje się zapewnienie użytkownikowi kontaktu z naturą i zdrowych warunków życia. Potrzeby człowieka nie mogą przy tym dominować nad potrzebami przyrody. Idee zrównoważonego rozwoju są uznawane za kluczowe dla przetrwania Ziemi i jej mieszkańców. Wiele obiektów realizowanych przez architektów związanych z różnymi stylami prezentuje przewagę tak rozumianej etyki nad estetyką, pojmowaną indywidualnie.

Słowa kluczowe:

    granice-możliwości-architektury

    zrównoważony-rozwój

    etyka-a-estetyka

Jacek Wiszniowski - Odpowiedzialność architekta wobec lokalnej społeczności

Projekt poprawia lub pogarsza życie ludzi, a jego efekty mogą trwać dziesiątki lat. W zależności od skali, efekty te mogą obejmować obszar dzielnicy, miasta, województwa, a w świetle polityki strukturalnej UE – także regionu. Projekt przekształca bardzo dużo czynników biotechnicznych i psychicznych w środowisku zamieszkania. Wiele z nich potrafimy zmierzyć, a ich wpływ ocenić jako pozytywny lub negatywny dla człowieka. Od połowy XIX wieku powstają i rozwijają się systemy wartościowania środowiska przetworzonego. W oparciu o międzynarodowe programy, takie jak Agenda 21, Health 21, UCLA Health System, URBACT i inne, opracowywane są narzędzia oceny wpływu projektowanych inwestycji na człowieka i przyrodę. Wiedza na temat wpływu architektury na zdrowie i życie ludzi jest systematycznie poszerzana, a wraz z nią rośnie liczba systemów jej oceny. Wystarczy zrozumieć, jaki wpływ – dodatni czy ujemny – na zdrowie psychofizyczne człowieka oraz na rozwój lub degenerację jego relacji społecznych i przestrzennych ma praca architekta, aby dostrzec, jak wielka odpowiedzialność na nim ciąży.

Słowa kluczowe:

    współodpowiedzialność-w-procesie-projektowym

    środowisko-zamieszkania

Anna Krajewska-Ludwiczuk - Architektura słoneczna jako nurt etyczny w praktyce architektonicznej

Nadmierne zanieczyszczenie środowiska i ograniczona ilość zasobów kopalnych wywołała konieczność zmiany ekspansywnego stosunku człowieka do środowiska naturalnego oraz zainteresowanie alternatywnymi źródłami energii. Do najbardziej energochłonnych typów działalności człowieka należy budownictwo. Przy niskiej świadomości ekologicznej osób związanych z budownictwem zawodowo, inwestorów, jak i całego społeczeństwa, idea budynku energooszczędnego przegrywa z presją skrócenia czasu procesu inwestycji i dążeniem do osiągnięcia szybkiego zysku. Architektura słoneczna stanowi odpowiedź na problem konsumpcji energii w budownictwie oraz wpisuje się w ramy coraz bardziej popularnej idei zrównoważonego rozwoju. Każda decyzja projektowa niesie za sobą konsekwencje dla środowiska naturalnego. Dlatego obecna sytuacja wymaga od architektów wytyczenia kierunków działań w procesie kształtowania przestrzeni życia człowieka, od skali miasta do pojedynczego budynku. Te kierunki powinny uwzględniać dążenie Polski do europejskich standardów w dziedzinie pozyskiwania energii odnawialnej i energooszczędności w budownictwie.

Słowa kluczowe:

    świadomość-ekologiczna

    etyczne-projektowanie

    architektura-słoneczna

Maciej Kowaluk - Przestrzeń publiczna we współczesnych realizacjach deweloperskich – dbałość o dobro wspólne a maksymalizacja dochodu inwestora

Jakość przestrzeni publicznej zależy w dużej mierze od poziomu świadomości architektów, zachowania podstawowych norm etycznych i zaangażowania w wykonywaną pracę. W ostatnich latach można zauważyć dynamiczny rozwój rynku mieszkaniowego w Polsce. Wzmożona działalność deweloperska koncentruje się przede wszystkim na obrzeżach miast. Rzucającym się w oczy problemem jest brak całościowego spojrzenia na nowo powstające dzielnice, w których zabudowa tworzona jest w sposób chaotyczny, niespójny. Powielanym defektem jest również niedbałość o przestrzeń publiczną, decydującą o jakości życia mieszkańców. Rolą architekta w projektowaniu osiedli jest dbałość zarówno o estetykę, etykę środowiskową, jak i dobro publiczne, przy jednoczesnej próbie porozumienia z inwestorem, zmierzającego do wskazania korzyści, które wynikają z poprawnych rozwiązań zagospodarowania terenu. W niniejszym artykule chciałbym wskazać przykłady synergicznego współdziałania uczestników procesu projektowego i propublicznych działań władz oraz inwestorów osiedli mieszkaniowych w Polsce.

Słowa kluczowe:

    jakość-przestrzeni-publicznej

    współpraca-architekta-i-samorządu-lokalnego

Julian Jezioro - Prawo autorskie a etyka w praktyce architektonicznej – wybrane zagadnienia

Określenie „normy etyczne” nie jest terminem prawnym (ustawowym), ale prawniczym, a więc jego znaczenie wynika z jego potocznego rozumienia. Jednocześnie powszechnie przyjmuje się, że normy takie „włączane są” do systemu prawnego poprzez klauzulę generalną „zasad współżycia społecznego”. W efekcie normy etyczne, zasadniczo utożsamiane z normami moralnymi, odgrywają istotną rolę w stosowaniu przepisów prawnych, w tym dotyczącym działalności architektonicznej. Podstawową funkcją takich norm jest usuwanie ewentualnych sprzeczności pomiędzy regulacja ustawową a powszechnie akceptowanymi regułami pozaprawnymi. W systemie prawa stanowionego, którego elementem jest prawo autorskie, jest to funkcja niezbędna. Dotyczy to zwłaszcza działalności architektonicznej; specyfika wykonywania tego zawodu prowadzi do wytworzenia specyficznej etyki zawodowej. Prowadzi to do powstania swoistego systemu normatywnego (zasad etyki zawodowej), wykazującego w praktyce zarówno zgodność, jak i rozbieżność z innymi takimi systemami, które mogą dotyczyć działalności wykonywanej przez architektów – w tym zwłaszcza z systemem prawa stanowionego, ale także normami moralnymi mającymi swoje źródło w etyce religijnej itp.

Słowa kluczowe:

    prawo-autorskie-w-architekturze

    zasady-etyki-zawodowej

Tomasz Stępień - Komplementarność i rozbieżności. Kwestia kształtowania etyk zawodowych wobec rozwoju technologii

Etyka zawodowa, jedno z centralnych zagadnień z pogranicza humanistyki oraz nauk inżynieryjno-technicznych, stanowi niechętnie podejmowany i marginalizowany temat. Wynika to z toczonego obecnie sporu wokół samej etyki oraz z faktu kształtowania nowych zawodów w procesie rozwoju technologii. Etyki zawodowe wynikają ze specyfiki danej profesji, a jednocześnie jest kształtowana przez system wartości danej kultury oraz koncepcję społeczeństwa. W ich charakterystykę jest wpisany konflikt między moralnością a profesjonalizmem, między kodeksem etycznym a kodeksem zawodowym. Rezerwuarem etyk zawodowych jest zaufanie jako zasada życia społecznego oraz odpowiedzialność jako kategoria etyki. Przykładem komplementarności i rozbieżności w kontekście etyk zawodowych jest oparta na transdyscyplinarności praktyka zawodowa architekta i urbanisty. Tłem jej kształtowania jest zwrot technologiczny i przestrzenny oraz prowadzony na przełomie wieków spór między modernizmem a postmodernizmem. Jednocześnie jako źródło konfliktów zostały zdiagnozowane odmienne koncepcje nauki. W przytoczonej literaturze wyzwaniem dla współczesnego człowieka są technologie, wobec których adekwatną postawą jest odpowiedzialność będąca postulowaną zasadą etyk zawodowych.

Słowa kluczowe:

    etyka-zawodowa

    konflikt-między-moralnością-a-profesjonalizmem

    zaufanie

    odpowiedzialność

    praktyka-zawodowa-architekta-i-urbanisty

Grzegorz Wojtkun - Między nakazem a przyzwoitością – między kodeksem a kryteriami abstrakcyjnymi

Wydaje się, że trudność interpretacji rzeczywistości zawodowej jako przesłania etycznego stanowi obecnie jedno z największych wyzwań, przed którym stoi środowisko projektantów architektury. W klasycznym ujęciu etyki praktyka dostarcza podstaw do sformułowania spójnego zbioru aksjomatów. Obecnie żyjemy w czasach, gdy coraz częściej dąży się do oparcia metod skutecznego działania na zachęcie zamiast na nakazie, na elastyczności i promocji zamiast na sankcjach dyscyplinarnych. Jednocześnie pojawiają się naglące pytania: czy przeciwnie do obostrzeń na wzór kodeksu karnego, kodeks etyki zawodowej architekta nie powinien stanowić jedynie zbioru zasad, z którym identyfikowanie się byłoby chlubą? Czy rola wychowawcza kodeksu etyki zawodowej architekta nie jest w rzeczywistości działaniem post factum? Zdaniem autora niniejszego artykułu, należałoby szukać innej jego wykładni, na przykład w formie przynależności do elitarnego zrzeszenia na wzór wiktoriańskich klubów dżentelmenów, nobilitujących swoich członków, a jednocześnie tworzących najwyższy poziom ich etycznego i kulturalnego wyrobienia.

Słowa kluczowe:

    etyka-architekta

    aksjomat-etyczny

    wychowawcza-rola-kodeksu-etyki

    elitaryzm-etyczny

Aleksander Furmanek - Zasady etyki a pełnienie funkcji w organach Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej prowadzących postępowania dyscyplinarne. Wybrane problemy praktyczne

Etykę normatywną zawodu architekta w Polsce stanowi Kodeks Etyki Zawodowej Architektów (KEZA). Prowadzenie postępowań dyscyplinarnych w Izbie Architektów Rzeczypospolitej Polskiej (IARP) zostało, w myśl odpowiednich przepisów, powierzone rzecznikom odpowiedzialności zawodowej, sądom dyscyplinarnym oraz radom – na szczeblu okręgowym i krajowym. Pełnienie funkcji w tych organach może być wykonywane wyłącznie przez członków samorządu zawodowego. Na podstawie dotychczasowych doświadczeń w postawionym obszarze problemowym zasady etyki, a pełnienie funkcji w organach IARP prowadzących postępowania dyscyplinarne można zidentyfikować najistotniejsze zagrożenia dla prawidłowego funkcjonowania odpowiedzialności dyscyplinarnej architektów. Są to przede wszystkim: wady obowiązującego prawa, niewystarczająca jego znajomość przez architektów, społeczny charakter pracy rzeczników i sędziów, przedawnienia wszczęcia postępowań oraz wiele innych. Analiza problemów i roli odpowiedzialności dyscyplinarnej skłania do refleksji nad modelem kodeksu etyki architekta, który z jednej strony nie byłby pozbawiony wzniosłych aspektów filozoficznych, a z drugiej szczegółowo określałby cele i obowiązki. Dobre prawo umożliwia organom prowadzącym postępowanie formułowanie jednolitych wykładni w poszczególnych sprawach.

Słowa kluczowe:

    kodeks-etyki-zawodowej-architektów

    analiza-problemów-praktycznych

    model-kodeksu-etyki

Ireneusz Huryk - Kodeks etyki – przegląd problemów normowania praktyki zawodowej

Artykuł porusza kwestie: zależności pomiędzy etyką zawodową a moralnością zawodową, roli architekta jako osoby uprawiającej zawód zaufania publicznego, normowania zachowań profesjonalnych, etyki aspiracji, celowości istnienia kodeksu etyki architekta.

Słowa kluczowe:

    etyka-zawodowa-a-moralność-zawodowa

    deontologia

    etyka-aspiracji

    aretologia

Krzysztof Bizio - Implikacje etyczne nowych ról architekta w czasach ponowoczesnych

Od lat 90. XX wieku obserwować można szerokie zmiany społeczne i polityczne, związane z procesami globalizacji, które wpływają na przedmiot i sposób uprawiania zawodu architekta. Jako dwie z ważniejszych cech uznać można: (1) poszerzenie zakresu obowiązków pracy architektonicznej, w ramach których architekt odchodzi od tradycyjnej roli architekta-projektanta, na rzecz relacji architekt-współtwórca procesu marketingowo-biznesowego; oraz (2) powiązanie wyborów etycznych z wyborami estetycznymi, rozpoczęte od przełomu postmodernistycznego. Konsekwencją tych procesów stać się musi zmiana zakresu oceny etycznej pracy architekta, która ulega ewolucji historycznej i dopasowana być powinna do praktyki zawodowej.

Słowa kluczowe:

    globalizacja

    zmiany-społeczne

    powiązanie-etyki-i-estetyki